Απάντηση για {LF}την Επανάσταση {LF}και τον Κλήρο

Είναι τουλάχιστον περίεργο να θεωρείται πως μια αναφορά σε «ευαίσθητα» ιστορικά θέματα γίνεται «ελαφρά τη καρδία», δίχως δηλαδή διασταύρωση των στοιχείων με έγκυρες επιστημονικές πηγές. Εγραψα προ ημερών στα «ΝΕΑ» για την Επανάσταση και τον Κλήρο. Σε άρθρο του στις 2/4/2018 ο δημοσιογράφος κ. Παπαθανασόπουλος με ψέγει διότι στρέφομαι εναντίον κάποιων εθνικών μύθων.

Αμφισβητεί αρχικά εγκύκλιο του Πατριάρχη Γρηγορίου του Ε’ ενάντια σε όποια εθνική εξέγερση των Ελλήνων. Η ημερομηνία της πρώτης του Πατριαρχίας ήταν 1797 – κι όχι 1779 όπως προφανώς εκ παραδρομής ανέφερα – όταν και, μεταξύ άλλων, αφόρισε και τον Ρήγα Φεραίο! Εγινε αυτό ή δεν έγινε; Βλέπε και σχετικό βιβλίο πρ. Αρχ. Χριστόδουλου, «Γρηγόριος Ε’ – Ο Εθνάρχης της οδύνης». Οπου επιχειρεί βέβαια – δίχως επιτυχία κατά τη γνώμη μου – να τον δικαιολογήσει!

Επανήλθε αργότερα, κατά την τρίτη του Πατριαρχία, σε νέες επιθέσεις κατά του ξεσηκωμού και των Φιλικών. Ενδιάμεσα είχε καταφερθεί κατά των επαναστατών Επτανησίων, απαιτώντας την υπακοή τους προς τις οθωμανικές Αρχές που ήσαν «υπερασπιστές της θρησκείας και της ελευθερίας των λαών»! Με εμπιστευτική προσωπική του εγκύκλιο – ένα κείμενο δηλαδή που διακινήθηκε εν αγνοία της Υψηλής Πύλης – τονίζει προς τους μητροπολίτες: «Εντελλόμεθά σοι εκκλησιαστικώς να διασαλπίσεις εις όλους τους… χριστιανούς… την πλάνην εις την οποίαν ευρίσκονται και… ν’ αποδείξεις ότι με την επιμονήν των… διοργανίζουσι τον όλεθρον όλου του γένους (κι ότι) η Εκκλησία τους έχει αποκεκομμένους της των πιστών ολομελείας και αποβλήτους και ενόχους τω αιωνίω αναθέματι».

Υπήρχαν μάλιστα και απειλές κατα των μητροπολιτών που δεν θα ακολουθούσαν τις σχετικές οδηγίες, ως «έκπτωτους του αρχιερατικού βαθμού» και «μέλος αλλότριον και ξένον της εκκλησίας… και καθαιρέσει αμετακλήτω ένοχον». Σχετικά κείμενα από ηγέτες της Εκκλησίας υπάρχουν κι άλλα. Που δείχνουν την άρνησή τους να αγκαλιάσουν την Επανάσταση και να ευλογήσουν τον ξεσηκωμό.

Λογικό ήταν κι ο Αλ. Υψηλάντης, στην επαναστατική του διακήρυξη, να περιορίσει τις όποιες αναφορές στη θρησκεία στο ελάχιστο. Παρά τον τίτλο της. Πράγματα βέβαια που είχα αναφέρει στο κείμενό μου κι ο κ. Παπαθανασόπουλος το αποσιωπά. Οσο για τους αγωνιστές που «κατανοούσαν ότι οι πατριάρχες που τους ζητούσαν υποταγή στον σουλτάνο ήσαν αιχμάλωτοι», δεν γνωρίζω από πού κάποιος μπορεί να το συμπεράνει. Από κανένα ιστορικό στοιχείο δεν προκύπτει. Το αντίθετο ακριβώς υποστηρίζει λ.χ. ο καθ. Βασ. Κρεμμυδάς (Η Ελληνική Επανάσταση του 1821, 2016).

Ο απαγχονισμός του Πατριάρχη δεν συνιστά τιμωρία του για την Επανάσταση του γένους. Δείχνει μάλλον την οργή των Οθωμανών διότι απέτυχε να τη συγκρατήσει – ιδιαίτερα τη συμμετοχή πολλών μητροπολιτών και των απλών ιερέων. Αλλο θέμα είναι αν η εκτέλεσή του συνέβαλε στην οργή, κυρίως της Δύσης, για τη βάρβαρη αντίδραση των Οθωμανών.