Διαψεύσεις και προσδοκίες

Η δημοσιοποίηση της ετήσιας έκθεσης της Τράπεζας της Ελλάδος για το 2018 επαναφέρει στη δημόσια συζήτηση τον στόχο της επίτευξης ισχυρής αναπτυξιακής δυναμικής ως πρώτη προτεραιότητα της Ελλάδας στην μετά την τυπική λήξη του προγράμματος οικονομικής προσαρμογής περίοδο. Γίνεται ολοένα περισσότερο αντιληπτό ότι στο ασφυκτικό περιβάλλον των δημοσιονομικών περιορισμών της αυξημένης εποπτείας και των υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων, μόνο οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης της οικονομίας θα επιτρέψουν την ταχύτερη επούλωση των οικονομικών και κοινωνικών τραυμάτων της πολύχρονης κρίσης, κύρια της υψηλής ανεργίας και της απαξίωσης μέρους του παραγωγικού δυναμικού.

Ωστόσο το αναπτυξιακό τοπίο φαντάζει σήμερα θολό, όπως δείχνει η εκτίμηση της ΤτΕ για αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ το 2019 μόλις κατά 1,9% αντί της πρόβλεψης του 2,5% στον φετινό προϋπολογισμό. Αυτή η αναπτυξιακή διάψευση δεν είναι κάτι ασυνήθιστο. Τουναντίον, πλήθος διεθνών οργανισμών όπως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το ΔΝΤ και ο ΟΟΣΑ, έχουν επανειλημμένα «ψαλιδίσει» τις μακροοικονομικές εκτιμήσεις της κυβέρνησης.

Το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης έχει τα τελευταία τέσσερα χρόνια αστοχήσει σε όλες τις εκτιμήσεις του για την ανάπτυξη της εθνικής οικονομίας. Ενδεικτικά το 2018 η αύξηση του ΑΕΠ περιορίστηκε στο 1,9% αντί της εκτίμησης του προϋπολογισμού για 2,5%. Αυτές οι εξόφθαλμες αστοχίες βασίστηκαν σε λανθασμένες παραδοχές, κύρια στις εκτιμήσεις για τον ρυθμό αύξησης των εξαγωγών και των επενδύσεων, των δύο «ατμομηχανών» της ανάπτυξης. Οι εξαγωγές αν και αυξήθηκαν σημαντικά (κύρια λόγω της σημαντικής μείωσης του μισθολογικού κόστους της εργασίας) υστερούν συγκριτικά με τα μερίδια εξαγωγών των άλλων ευρωπαϊκών οικονομιών. Και οι επενδύσεις ακόμη μάταια αναζητούνται.

Τα πράγματα βέβαια δεν θα μπορούσαν να είναι διαφορετικά καθώς η ελληνική οικονομία λειτουργεί σε ένα θεσμικό και μακροοικονομικό περιβάλλον που υπονομεύει ανοιχτά κάθε αναπτυξιακή προοπτική. Πρώτον, η συνεχιζόμενη έλλειψη ρευστότητας στραγγαλίζει τις επιχειρήσεις, κύρια τις μικρομεσαίες. Η τραπεζική πίστη συνεχίζει να μειώνεται, η υλοποίηση των συγχρηματοδοτούμενων δράσεων της περιόδου 2014-2020 καθυστερεί ανεπίτρεπτα (ειδικά στις δράσεις στήριξης της επιχειρηματικότητας), το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων υπο-εκτελείται και περιορίζεται.

Δεύτερον, η σχεδόν πλήρης μεταρρυθμιστική απραξία της κυβέρνησης (στη λειτουργία των αγορών προϊόντων, στην αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας, κ.ά.) έχει οδηγήσει στην περαιτέρω υποχώρηση της διαρθρωτικής ανταγωνιστικότητας της οικονομίας.

Τρίτον, απουσιάζει μία μεσο-μακροπρόθεσμη εθνική και περιφερειακή αναπτυξιακή στρατηγική. Είναι επιτακτική ανάγκη να δημιουργήσουμε τις κατάλληλες προϋποθέσεις για την αύξηση των δυνητικών δυνατοτήτων της οικονομίας, κύρια με την αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας μέσω της αναβάθμισης των δεξιοτήτων των εργαζομένων και της προώθησης της τεχνολογικής καινοτομίας στις αλυσίδες αξίας.

Υπάρχει όμως ακόμη κάτι σημαντικό που συχνά δεν λαμβάνεται υπόψη στα μακροοικονομικά μοντέλα των οικονομολόγων – η μεταβλητή της πολιτικής αξιοπιστίας. Η οικονομική αβεβαιότητα που τροφοδοτείται από τη μειωμένη αξιοπιστία της κυβερνητικής πολιτικής (βάσιμες ανησυχίες για ενδεχόμενη αντιστροφή των μεταρρυθμίσεων και ανατροπής της δημοσιονομικής υπευθυνότητας) επιδρά καθοριστικά και αρνητικά στις επενδύσεις και την κατανάλωση.

Τελικά, είναι σημαντικό να μη χάσουμε από τον ορίζοντά μας το προφανές: η απόσταση ανάμεσα στην αναπόφευκτη διάψευση και στη ρεαλιστική προσδοκία είναι η διαφορά ανάμεσα σε μία κυβέρνηση με ορθές προτεραιότητες και σχέδιο και σε μια κυβέρνηση που, δέσμια των αντιφάσεων και των αγκυλώσεών της, εξαντλεί άσκοπα τον πολιτικό της χρόνο και μαζί την οικονομία και τους πολίτες.