Η ΤτΕ και η… μεταφυσική του «ελατηρίου»

Καθώς έληγε το 3ο κατά σειρά Μνημόνιο ήταν διάχυτη η προσδοκία ότι στη συνέχεια η «υπόθεση του ελατηρίου» θα έβρισκε εφαρμογή στην ελληνική οικονομία. Σύμφωνα με αυτή μια οικονομία ανακάμπτει ταχύτατα μετά από μια περίοδο κρίσης, επιτυγχάνοντας υψηλούς ρυθμούς μεγέθυνσης, καθώς ενεργοποιείται πάλι ή ανανεώνεται το αργούν υλικό και ανθρώπινο κεφάλαιό της. Αυτό έδειξε π.χ. η εμπειρία της Πορτογαλίας, που ανέκαμψε ταχύτερα και νωρίτερα από την Ελλάδα.

Ομως, υπάρχει πολλή…. μεταφυσική στον τρόπο με τον οποίο πολιτικοί αξιωματούχοι αφομοίωσαν τη «θεωρία του ελατηρίου». Ας πούμε συμπυκνωμένα ότι παράβλεψαν τον νόμο της βαρύτητας, δηλαδή όλους εκείνους τους παράγοντες που μπορεί να συγκρατήσουν στην πραγματικότητα το ελατήριο, ακριβώς όπως συμβαίνει στην Ελλάδα σήμερα.

Η Εκθεση του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος αποκαθιστά λοιπόν… τη φυσική. Διαπιστώνει απλά ότι ο ρυθμός μεγέθυνσης, από 2,4% τον οποίο πρόβλεπε τον Δεκέμβριο του 2018 ο Προϋπολογισμός, θα είναι πολύ χαμηλότερος – 1,9% και με πολλά «εάν και εφόσον». Παρόμοια διάψευση προσδοκιών διαπιστώσαμε το 2018.

Η αναιμική ανάπτυξη έχει πολλές αιτίες: Απλοποιώντας (μα όχι απλουστεύοντας) σημειώνω επιτροχάδην ότι

• η γραφειοκρατία και οι κυβερνητικές προτιμήσεις δεν ευνοούν τις επενδύσεις, όπως φαίνεται καθαρά στο πάγωμα μεγάλων επενδυτικών σχεδίων (βλέπε Ελληνικό) και στον  γραφειοκρατικό ανταρτοπόλεμο κατά ξένων επενδυτών (ΟΛΠ, ΤΡΑΙΝΟΣΕ),
• οι εκκρεμότητες στις τράπεζες δεν επιτρέπουν την ομαλή λειτουργία τους, ενώ
• ανανεώνεται η διαπλοκή πολιτικών και οικονομικών παικτών (crony capitalism),
• το φορολογικό σύστημα παρέχει λαθεμένα κίνητρα,
• τα υψηλά «πρωτογενή πλεονάσματα» για την πληρωμή τόκων στερούν την οικονομία από αναγκαίους πόρους κ.λπ.

Με δύο λόγια, χρόνιες παθογένειες, αβεβαιότητα για τις μεταρρυθμίσεις και νέες δεσμεύσεις δεν αφήνουν το ελατήριο να δράσει.

Ας προσθέσουμε ότι σε μακροχρόνια οπτική οι προβλέψεις για την ανάπτυξη είναι ακόμα χειρότερες. Κατά το ΔΝΤ η οικονομία θα καθηλωθεί σε ρυθμούς μεγέθυνσης του 1% μετά το 2022. Οι δυσμενείς μακροχρόνιες προβλέψεις προκύπτουν, μεταξύ άλλων, από τη συρρίκνωση του πληθυσμού, τη γήρανσή του που επιταχύνει η έξοδος εκατοντάδων χιλιάδων νέων, τις εκκρεμότητες του τεράστιου χρέους, που παραμένει το υψηλότερο στην ευρωζώνη, κοντά στο 180% του ΑΕΠ, και τις μεταρρυθμιστικές υστερήσεις. Δυσδιάκριτες είναι οι αρνητικές επιπτώσεις στην ανάπτυξη από την  εχθρική στάση σε οτιδήποτε έχει σχέση με την «κοινωνία της γνώσης» (εκπαίδευση, καινοτομία,  πανεπιστημιακή έρευνα).

Ο Πάνος Καζάκος είναι ομότιμος καθηγητής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών