Το Μακεδονικό και η «εθνική ματιά»

Τα θέματα εξωτερικής πολιτικής έχουν μια πολύ συγκεκριμένη ιδιαιτερότητα. Ενώ δημιουργούν πολλή συζήτηση και θόρυβο, η κοινή γνώμη σπάνια η μερικώς μόνο καθορίζει την ψήφο της με βάση αυτά.

Το Μακεδονικό όμως φαίνεται ότι αλλάζει τα μέχρι τώρα δεδομένα και ειδικά αυτή τη διαπίστωση. Οπως προκύπτει από έρευνες της κοινής γνώμης, το εν λόγω ζήτημα φαίνεται ότι επηρεάζει τάσεις και πιθανές μελλοντικές εκλογικές συμπεριφορές. H αλλαγή αυτή είναι αποτέλεσμα του ότι το Μακεδονικό εκλαμβάνεται ως ταυτοτικό ζήτημα από σημαντική μερίδα της κοινής γνώμης και αποτελεί όχημα που αξιοποιείται ως μέσο συσπείρωσης κει έκφρασης των αντισυστημικών δυνάμεων που το εκμεταλλεύονται για να αναδείξουν την ατζέντα τους.

Αυτά τα στοιχεία καθιστούν το Μακεδονικό, ζήτημα που θα επηρεάσει τις προτιμήσεις της κοινής γνώμης στις επερχόμενες εκλογικές αναμετρήσεις σε όλα τα επίπεδα, αυτοδιοίκητο, εθνικό και ευρωεκλογών. Η επιρροή αυτή είναι πιο έντονη στη Μακεδονία. Ωστόσο και για την υπόλοιπη Ελλάδα αποτελεί ζήτημα γύρω από το οποίο φαίνεται ότι διαμορφώνεται ένα νέο δίπολο προόδου – συντήρησης.

Το δίπολο αυτό έχει τα χαρακτηριστικά της πολιτικής φόρτισης από το παρελθόν. Αυτό που το καθιστά ιδιαίτερο είναι το γεγονός ότι ενάντια στη Συμφωνία των Πρεσπών έχει ταχθεί και το ΚΚΕ. Η εξέλιξη αυτή αλλάζει τη σχετική αντιπαράθεση ειδικά με τους όρους που διεξαγόταν τις προηγούμενες δεκαετίες και τείνει να πάρει άλλα χαρακτηριστικά που προσομοιάζουν με τα αιτήματα αντισυστημικών δυνάμεων.

Και ειδικότερα σήμερα, όπου η διάψευση των μεταπολιτευτικών ψευδαισθήσεων και την ελληνική κοινωνία να έχει απωλέσει την ικανότητα για προβολή στο μέλλον και να έχει αποκτήσει μια εμμονή σχέση με το παρελθόν, επιτρέπει σε διάφορους εθνικιστές να θέλουν να καταστήσουν το Βορειοηπειρωτικό, το Ποντιακό ή τη μουσουλμανική μειονότητα στη Θράκη σε νέα «εθνικά θέματα».

Η μεγάλη πρόκληση του πολιτικού συστήματος είναι να μην επιτρέψει την αξιοποίηση του θέματος από δυνάμεις όπως η Χρυσή Αυγή που αποσκοπούν να το εκμεταλλευθούν προκειμένου να επιβάλουν την ατζέντα τους αποκρύπτοντας το παρελθόν τους. Η κρίσιμη περίοδος την οποία διανύουμε, ειδικά σε άλλα ζωτικής σημασίας ζητήματα της εξωτερικής πολιτικής, σε συνδυασμό με την ιστορική εμπειρία της χώρας μας θα πρέπει να μας αποτρέψουν από το να κυριαρχήσει στην προεκλογική εκστρατεία το διχαστικό δίλημμα προδότες – πατριώτες.

Η «εθνική ματιά» είναι βασική παράμετρος ανάλυσης και άσκησης της εξωτερικής πολιτικής. Στην περίπτωση της Ελλάδας, ωστόσο, έχει παγιωθεί μια εθνικιστική οπτική που θεωρείται αυτονόητη και μη προβληματική. Ετσι, και ενώ η Ελλάδα συμμετέχει και διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε διεθνείς οργανισμούς και παγκόσμια ζητήματα, στην ατζέντα κυριαρχεί η θέση περί μίας περικύκλωσης από εθνικούς κινδύνους (όπως το Κυπριακό, το Αιγαίο και το Μακεδονικό). Αυτό μπορεί να μην είναι ένα ελληνικό́ φαινόμενο, όμως στην Ελλάδα αποκτά́ πολύ μεγάλες διαστάσεις, με αποτέλεσμα να απορρίπτεται οποιαδήποτε σκέψη επίλυσης των θεμάτων αυτών μέσα από διαπραγμάτευση / συμβιβασμό. Ο διάλογος θεωρείται ισοδύναμος με παραχώρηση ή και προδοσία.

Ολοι, όμως, αναγνωρίζουν το πόσο διαφορετική θα ήταν η κατάληξη εάν από την αρχή του ζητήματος δεν είχαμε μετατρέψει το θέμα σε αρένα κομματικής αντιπαράθεσης και εκμετάλλευσης. Τα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής απαιτούν υπευθυνότητα και συλλογική συναίνεση.

Ο Νίκος Παναγιώτου είναι επ. καθηγητής ΑΠΘ και ο Χρήστος Α. Φραγκονικολόπουλος είναι καθηγητής ΑΠΘ