Ο Ντόναλντ απ’ την Ευρώπη

Αν υπάρχει ένας πολιτικός στον οποίο έκατσαν όχι μία, αλλά «πολλές στραβές στη βάρδιά του» αυτός δεν είναι άλλος από τον Ντόναλντ Τουσκ. Στραβή πρώτη: ένας λαϊκιστής έλληνας Πρωθυπουργός που ήταν έτοιμος να ρισκάρει τα πάντα, ακόμα και να στείλει τη χώρα του εκτός ευρώ. «Αλέξη, θα βρεθείς στα βαθιά σκατά», είπε οργισμένος στον Αλέξη Τσίπρα όταν εκείνος εξήγγειλε το δημοψήφισμα του 2015 – το αποκάλυψε ο ίδιος στο πρόσφατο ντοκιμαντέρ του BBC. «Συζητάμε τόσες ώρες πώς να σε βοηθήσουμε. Και εσύ συζητάς με τους ανθρώπους σου πώς να μας εξαπατήσεις». Στραβή δεύτερη: η αντιμετώπιση των προσφυγικών κυμάτων. Απέναντι σε μια Ευρώπη που αποδείχθηκε όχι και τόσο δεκτική στο να ανοίξει τις πύλες της, αλλά και σε μια Τουρκία που διεκδικούσε με ωμότητα τις δικές της απαιτήσεις. Στραβή τρίτη: η απόφαση για Brexit, που, από την πρώτη στιγμή που ανακοινώθηκε, τον έβαλε σε έναν διαφορετικό ρόλο – να επιλέγει όχι τον τρόπο εισδοχής, αλλά τον τρόπο αποχώρησης.

Διαπραγμάτευση, διαπραγμάτευση, διαπραγμάτευση: αν οι θητείες του Τουσκ στην ηγεσία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ήταν πίνακας, αυτός θα αναπαριστούσε ένα σκοτεινό τραπέζι συσκέψεων, με πρόσωπα χωρίς χαρακτηριστικά, αντιμέτωπα το ένα με το άλλο. Και στην κεφαλή, ο πολιτικός από την Πολωνία, που σε μια νευραλγική θέση αποδείχθηκε αθόρυβος και αποτελεσματικός. Οποια στραβή κι αν του έτυχε. Δεν ήταν τέλειος. Πώς να είσαι, όταν η Μέρκελ κλείνει ραντεβού ερήμην σου; Ηταν όμως αρκετός – ήταν οι δικές του μανούβρες που την ανάγκαζαν να κάνει πίσω. Το 2017, η Ευρωπαϊκή Ενωση έκλεινε τα 60 χρόνια από την ίδρυσή της. Τότε, ο Τουσκ διεκδικούσε τη δεύτερη θητεία του. Η υποψηφιότητά του στηρίχθηκε με πάθος από όλα τα κράτη-μέλη. Από όλα, πλην της πατρίδας του, που έως την τελευταία στιγμή προσπαθούσε να αποτρέψει την επανεκλογή του, οδηγώντας σε μια εντελώς ανορθόδοξη διαδικασία.

Ισως αυτό να ήταν το τελευταίο βήμα: Ο Τουσκ εξελίχθηκε. Εγινε, πρώτα απ’ όλα, Ευρωπαίος. «Υιοθετήθηκε» από τις Βρυξέλλες, αγκάλιασε στο απόλυτο τον ρόλο που του ανατέθηκε και ο οποίος δημιουργήθηκε το 2009 για να ενισχύσει την ευρωπαϊκή ηγεσία, χωρίς εξάρτηση από το rotation της εξάμηνης προεδρίας. Και τον τελευταίο καιρό, ο ίδιος που (τουλάχιστον δημόσια) κρατούσε τους τόνους χαμηλούς, δίνει φωνή στις σκέψεις όλων των Ευρωπαίων που παρακολουθούν το σήριαλ της βρετανικής εξόδου: «Υπάρχει μια ξεχωριστή θέση στην κόλαση για εκείνους που προώθησαν το Brexit», είπε πριν από λίγους μήνες, σε ανύποπτο χρόνο. Και παρότι οι Βρετανοί έσπευσαν να πουν πως η γλώσσα που χρησιμοποίησε δεν βοηθά την κατάσταση, ο Τουσκ είχε ανεβάσει θεαματικά τις μετοχές του. Και μόλις πριν από λίγες μέρες, μιλώντας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ήταν συγκινητικός: «Δεν μπορούμε να προδώσουμε μια πλειοψηφία που όλο και αυξάνεται και θέλει το Ηνωμένο Βασίλειο να παραμείνει στην Ευρώπη. Πρέπει να νιώθουν πως εκπροσωπούνται από εσάς, σ’ αυτήν την αίθουσα. Γιατί είναι Ευρωπαίοι».

Οι επόμενες ευρωεκλογές θα αλλάξουν καθοριστικά την Ευρώπη. Ισως αργότερα, όταν γίνει ένας κανονικός απολογισμός της περασμένης πενταετίας, τα πράγματα αξιολογηθούν διαφορετικά. Οποια γνώμη, όμως, κι αν έχει κανείς για την Ενωση που αποχαιρετά, ο Ντόναλντ Τουσκ ήταν η απόδειξη ενός «ευρωπαϊκού ονείρου» που δεν περιορίζεται στην ισχυρή γειτονιά της δυτικής πλευράς. Κι ας μιλά γερμανικά.