«Η γενιά τού λάιφσταϊλ ήταν η φανατικότερα αγανακτισμένη»

Οι μοίρες των ανθρώπων διασταυρώνονται καμιά φορά με περίεργο τρόπο. Με τον Φώτη Γεωργελέ, ας πούμε, δεν είχαμε συναντηθεί ποτέ στην Αθήνα. Γνωριστήκαμε σε ένα ταξίδι στις Βρυξέλλες, μου ζήτησε να γράψω κανένα κομμάτι για την «Athens Voice», πέρασε ένας χρόνος και πλέον για να του στείλω το πρώτο και άλλα τρία για να καθίσουμε σε ένα τραπέζι του μπιστρό Quartier d’ Athènes και να συμφωνήσουμε ότι το καλύτερο γεύμα για να συνεχίσει κανείς τη δουλειά του μέχρι αργά το βράδυ χωρίς να βαρύνει είναι μια ομελέτα λαχανικών και μια σαλάτα. Κι εκεί μαθαίνω ότι οι μοίρες μας έχουν διασταυρωθεί ξανά με έναν επίσης περίεργο τρόπο γιατί ξεκινήσαμε και οι δυο τη δημοσιογραφία από τον «Ταχυδρόμο», εκείνος όταν το περιοδικό ήταν στα τελευταία χρόνια της ακμής του κι εγώ όταν κυκλοφορούσε πλέον ως σαββατιάτικο ένθετο των «ΝΕΩΝ».

Θα ήθελα να πιάσουμε το νήμα από τότε, από εκείνο το καλοκαίρι του 1984 ή του 1985, δεν θυμάται καλά, που ζήτησαν εκείνου να γράψει ένα κομμάτι, το έγραψε για να προσληφθεί αμέσως υπογράφοντας τη στήλη Α112, «μια στήλη που θα ήταν για τη μουσική, αλλά ήταν για τα πάντα», γραμμένη στο πρώτο πρόσωπο σε μια εποχή που κανένας δεν έγραφε στο πρώτο πρόσωπο. Γιατί Α112; «Ηταν το όνομα του ερασιτεχνικού σταθμού που είχαμε στην Κυψέλη» μου εξηγεί. Από τη γειτονιά της Κυψέλης στη Νομική της Αθήνας και από εκεί στο Παρίσι για σπουδές στο Εμπορικό Δίκαιο που τελικά έγιναν σπουδές στην Κοινωνιολογία και την Πολιτική Οικονομία και πίσω στην Αθήνα και πάλι στο Παρίσι μέχρι την οριστική επιστροφή. Εάν είχε όνομα αυτή η διαδρομή, θα ήταν η διαδρομή ενός ανήσυχου πνεύματος. Ως ανήσυχο πνεύμα έφυγε ο Γεωργελές από τον «Ταχυδρόμο» («η ζωή και η δημοσιογραφία άλλαζε κι εκεί έκαναν ακόμη ρεπορτάζ για τη στάθμη του νερού στη λίμνη του Μαραθώνα») για να πάει στο «Κλικ» και άλλη μια παραίτηση και «Μεσημβρινή» και «Ελευθεροτυπία» και ξανά «Κλικ», ως διευθυντής πια, μέχρι που σε ένα ταξίδι στη Νέα Υόρκη, μάλλον ένα ταξίδι αυτογνωσίας, γεννιέται η ιδέα της «Athens Voice».

Η «Athens Voice» δεν ήταν μόνο μια εφημερίδα πόλης. Ηταν και ένα φαινόμενο μαζικής κουλτούρας. Αλλά ήταν και μια φωνή συνείδησης τα πρώτα χρόνια της κρίσης γιατί τα εντιτόριαλ που υπέγραφε τότε ο Γεωργελές με την ακρίβεια κοινωνικού ανατόμου διέλυαν τις συλλογικές μας ψευδαισθήσεις γύρω από τα αίτια της χρεοκοπίας. «Εχουμε καταλάβει ότι δεν σκίζονται τα Μνημόνια. Δεν έχουμε καταλάβει όμως ότι αυτό το σύστημα δεν είναι βιώσιμο» μου λέει όταν τον ρωτάω αν χύθηκε χωρίς λόγο τόσο μελάνι. «Καμιά φορά το σκέφτομαι και ανατριχιάζω. Είχε έρθει μια επιστολή στην εφημερίδα με την υπογραφή “Μικρή Αναγνώστρια”. “Μα κάθε εβδομάδα θα γράφετε για οικονομία; Πού είναι εκείνα τα ωραία εντιτόριαλ που τα κόλλαγα στο ψυγείο;” με ρωτούσε. Της είχα απαντήσει τότε πως εάν χάσω εγώ μια δεκαετία θα είναι πολύ άσχημο, αλλά είμαι και μεγάλος. Αλλά εάν χάσεις εσύ την καλύτερη δεκαετία της ζωής σου θα είναι καταστροφή. Και έγινε ακριβώς αυτό. Καταστροφή. Τη χάσαμε τελικά τη δεκαετία».

«Η ήττα των νικητών είναι χειρότερη από τη δική μας»
Αγανακτισμένοι, Μνημόνιο, αντιμνημόνιο, μούντζες, κρεμάλες, δημοψηφίσματα. Ο Γεωργελές λέει πως δεν έχουμε αφήσει πίσω μας εκείνη την περίοδο. «Μπορεί να έχουμε ξεπεράσει το στάδιο της οργής και του θυμού. Μας έχει μείνει όμως το βάρος και η κατάθλιψη. Είχα γράψει τότε πως “η ήττα των νικητών είναι χειρότερη από τη δική μας”. Εμείς που τα λέγαμε ξέραμε τι θα γινόταν. Σκέψου αυτούς που χόρευαν στο Σύνταγμα. Σκέψου εκείνο το 62% της κοινωνίας που πίστευε ότι είχε πετύχει μια περίλαμπρη νίκη ενώ τους εξαπατούσαν μεγαλειωδώς. Αυτό βγάζει τέτοια κατάθλιψη και αυτοοικτιρμό που δύσκολα το ξεπερνά κανείς».

Ανθρωπος της πόλης, της πόλης του, ο Γεωργελές πήγαινε τότε κάθε μέρα στην πλατεία των Αγανακτισμένων. «Κάθε μέρα» επαναλαμβάνει. Παρατηρούσε, αναρωτιόταν, εκπλησσόταν, έγραφε. Και σταμάτησε την ημέρα που ένας γνωστός συνάδελφός μας δέχθηκε επίθεση από το πλήθος. «Εκεί είπα φτάνει. Αλλά γέλαγα με αυτά που έβλεπα. Οι πιο απολίτικοι φίλοι μου ήταν οι πιο φανατικοί. Η γενιά του λάιφσταϊλ ήταν η φανατικότερα αγανακτισμένη. Ναι ρε, σου έλεγαν, άμεση δημοκρατία. Τι να πεις; Μη μου λες ό,τι έλεγαν στη Λατινική Αμερική πριν από τριάντα χρόνια. Μα δεν ήξεραν. Ηξεραν μόνο πάμε Μύκονο. Και ξαφνικά δεν περνάμε καλά, δεν πάμε Μύκονο. Αρα τι πρέπει να γίνει; Να διαγράψουμε το χρέος. Και δες από την άλλη πώς όλοι αυτοί οι έντεχνοι, που επιδοτούνταν τραγουδώντας μέχρι και στο φεστιβάλ της τσακώνικης μελιτζάνας, πόσο εύκολα έγιναν αγανακτισμένοι».

Επιμένω λίγο στον κίνδυνο – τη βία που βίωσε στο πετσί του ο ίδιος. «Κάποια στιγμή ένιωσα ότι έχω πρόβλημα να γράφω αυτά που θέλω, άρχισα να αυτοπεριορίζομαι, λίγο για λόγους αυτοπροστασίας δικής μου και του μαγαζιού, με παραστοχοποίησα και δεν είναι να χορεύεις τον χορό του Ζαλόγγου περήφανα, πρέπει να προστατεύουμε λίγο τις ζωές μας». Μα δεν τον ενοχλεί αυτό μέσα του; «Πάρα πολύ. Ποτέ δεν μου είχε συμβεί αυτό στη ζωή μου και το λέω με πλήρη επίγνωση. Οι συνθήκες ήταν πάντα κανονικές. Μπορεί να έλεγες τα πιο σκληρά πράγματα για κάποιον πολιτικό και το ίδιο μεσημέρι να τον έβλεπες και να σου έλεγε απλώς τι έγραψες ρε μπαγάσα και να γέλαγε. Αυτό το πράγμα, η στοχοποίηση, είσαι εχθρός του λαού, δεν έχεις δικαίωμα να μιλάς, δεν έχει ξανασυμβεί. Δεν είναι μόνο η πρωτόγονη αντίληψη της πολιτικής – εμείς κι αυτοί, έχουμε την κυβέρνηση αλλά δεν έχουμε την εξουσία, ή θα μας τελειώσουν ή θα τους τελειώσουμε. Δεν καταλαβαίνουν ότι όλα αυτά, ο αντίλογος, η διαφωνία, είναι αντίβαρα της δημοκρατίας, πρέπει να υπάρχουν. Πέρα από αυτό ήταν και καθαρά στρατηγική εκφοβισμού των μέσων ενημέρωσης. Στοχοποίησαν τα μέσα ενημέρωσης προκαταβολικά. Θα πούμε από τώρα πως είστε πουλημένοι και όταν γίνουμε κυβέρνηση και μας κατακρίνετε θα θυμίζουμε το “αλήτες ρουφιάνοι δημοσιογράφοι”».

Μπούλινγκ, απειλητικά τηλεφωνήματα, φωτιά
Δεν θα ξεχάσει ποτέ τη στιγμή που χτύπησε το τηλέφωνό του στις 5 το πρωί και του είπαν πως η «Athens Voice καιγόταν». «Για μας που ήμασταν μια εφημερίδα στα Εξάρχεια, νέοι, ένα φρι πρες ανεξάρτητο, εφημερίδα της πόλης, ήταν σχεδόν τραγικό αυτό το μπούλινγκ που υποστήκαμε, απειλητικά τηλεφωνήματα, ούτε να τα θυμάμαι δεν θέλω. Σκέφτηκα να φύγω από εκεί όταν μας έκαψαν και μας έκαναν 200.000 ευρώ ζημιές, με είχε σοκάρει και η λογική της επίθεσης και ένα μέρος της αντίδρασης. Δεν έφυγα, με έπιασε το γαμώτο. Λες, να φύγω από το σπίτι μου; Δεν γίνεται». Και τώρα; «Τώρα τουλάχιστον εισπράττω την αναγνώριση του “εσείς καλά τα λέγατε”. Είναι μια ευχάριστη αίσθηση για τη δική μου δουλειά. Αλλά θα στο ξαναπώ: η ήττα των νικητών είναι χειρότερη από εμάς των ηττημένων».

Σκέφτομαι πως είναι καλύτερα να επιστρέψουμε στο Παρίσι. Η πόλη υποδέχθηκε έναν μαοϊκό φοιτητή ελαφρώς διαφορετικό από τους άλλους: οι σύντροφοι έτρεχαν κάθε πρωί στο Μπουά ντε Μπουλόν για να έχουν καλή φυσική κατάσταση ενόψει της επανάστασης, εκείνος έτρεχε στις συναυλίες. «Πέρασα πολύ ωραία στο Παρίσι, κάθισα οκτώ χρόνια. Μετά την πολιτικοποίηση ήρθε η μουσική, οι συναυλίες, τα κλαμπ, τα φεστιβάλ, το χόρτο». Μιλάει για εκείνη την εποχή χωρίς νοσταλγία, ο Γεωργελές είναι ένας άνθρωπος του παρόντος, η «Athens Voice» απορροφάει το μεγαλύτερο μέρος της καθημερινότητάς του, κοιμάται αργά, ξυπνάει νωρίς, μπορεί να κοιμηθεί λίγο στο ενδιάμεσο της ημέρας, «θα είμαι μάλλον σαν τον Τζακ Ρίτσερ, τον ντετέκτιβ που λέει να κοιμάσαι όποτε βρίσκεις χρόνο να κοιμηθείς» μου λέει. «Στη δουλειά θα με περνάνε για ανισόρροπο, μπορεί να στείλω μήνυμα στις τρεις τη νύχτα και μετά και στις έξι το πρωί. Αν σου στέλνει κάποιος μήνυμα τρεις τη νύχτα λες αργεί να κοιμηθεί. Αν σου στέλνει στις έξι το πρωί λες είναι πρωινός. Αν όμως στέλνει και στις τρεις και στις έξι το πρωί, λες τι κάνει αυτός ο τύπος;».

Αναρωτιέμαι εάν πιάνουν καμιά φορά τάσεις αναχωρητισμού έναν άνθρωπο που δηλώνει ανώνυμος παρατηρητής από χαρακτήρα. «Είμαι παιδί της πόλης, μένω στο κέντρο, δουλεύω στο κέντρο. Δεν μου πάει ο αναχωρητισμός. Φεύγω μόνο ένα μήνα το καλοκαίρι στη Νάξο, σε ένα μέρος που πας δέκα μέτρα πιο πέρα τον Δεκαπενταύγουστο και είσαι μόνος. Θα ήθελα να αποδράσω για λίγο, αυτό ναι, μου λείπουν τα ταξίδια, παλιά πήγαινα κάθε χρόνο ένα μεγάλο ταξίδι σε εξωτικά μέρη ή σε κάποια πολιτεία της Αμερικής. Τώρα δυσκόλεψε η ζωή μας, χάθηκαν οι διαφυγές».

Αλλο οικονομολόγος της πλατείας, άλλο υπουργός
Καθώς ηχεί στα αυτιά μου η φράση για τη ζωή που δυσκόλεψε και τις διαφυγές που χάθηκαν, τον ρωτάω τι θα ήταν η επιστροφή στην κανονικότητα. Είναι μου λέει, να αντιληφθούμε ξανά ότι ναι, πας στη διαδήλωση, αλλά αυτοί που κάνουν τους οικονομολόγους στην πλατεία είναι καλοί για να κάνουν τους οικονομολόγους στην πλατεία, όχι για να γίνουν υπουργοί Οικονομικών. Είναι να καταλάβει κανείς ότι την τύχη της ζωής του και της χώρας του δεν την εμπιστεύεται σε κάποιον που είναι χειρότερος από τον ίδιο. «Θυμάσαι ποτέ πριν υπουργούς να λένε θα σε τελειώσω αλήτη ή θα έρθω από εκεί σε τρεις μέρες; Είναι να γίνονται υπουργοί αυτοί που κρατάνε την ομπρέλα του αρχηγού;».

Η αλήθεια είναι πως τον ρώτησα, αλλά είναι λάθος να ρωτάς τον Φώτη Γεωργελέ εάν μπήκε ποτέ στον πειρασμό να γίνει πολιτικός. «Γελούσα όταν μου το πρότειναν» μου λέει, «η εφαρμοσμένη πολιτική δεν μου πήγαινε ποτέ». Να μιλήσουμε τότε για τη δημοσιογραφία στην εποχή των σόσιαλ μίντια; «Τα σόσιαλ μίντια δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη δημοσιογραφία, τα σόσιαλ μίντια δεν είναι καν σχολιογραφία, είναι θραύσματα σχολιογραφίας. Πρέπει να βρούμε βέβαια ένα μοντέλο, αλλιώς θα καταστραφεί η δουλειά μας. Από την άλλη θα μείνουμε με δυο τρεις παγκόσμιους παρόχους πληροφορίας, με μια παγκόσμια Πράβδα; Κι αυτό δύσκολο μου φαίνεται. Το θέμα όμως παραμένει: Ποιος θα μας πληρώνει για να κάνουμε αυτή τη δουλειά;».

Δεν ακούγεται ακριβώς δυσοίωνος όταν το λέει. Δεν έχει αγγίξει το ψωμί, ζητάει έναν καφέ με μια σταγόνα γάλα, νιώθει ενοχές όταν τρώει το «σκατογλυκάκι» που έρχεται μαζί με τον καφέ, επιτέλους έχει έρθει η ώρα μιας πραγματικά κανονικής συζήτησης, τι άλλο να συζητήσουν δυο άνδρες στα χρόνια της ωριμότητάς τους εάν όχι για διατροφή και γυμναστική; Μου λέει πως δεν καταφέρνει να πάει στα κιλά που θέλει, δεν είχε σχέση με τη γυμναστική, αλλά τη συνήθισε, διάδρομος, λάστιχα, ισορροπίες, κοιλιακοί. Και πριν; «Τρία πακέτα, εμπρησμός, κρίση, οριακές καταστάσεις. Εκοψα το κάπνισμα, πήρα βάρος, τώρα τρέχω, πάλι τρέχω…».

Οταν ο Γεωργελές μιλάει για πολιτική, συμφωνείς μαζί του. Οταν μιλάει για δημοσιογραφία τον απολαμβάνεις. Αλλά αυτό που καταλαβαίνεις από την αρχή, είτε μιλάς μαζί του είτε τον διαβάζεις, είναι πως στην πραγματικότητα μιλάει πάντα για τη ζωή. Για μια ζωή που, τι στο καλό, είναι στο χέρι μας να γίνει καλύτερη.