Λημμάτων ελλείμματα

Το έχω γράψει και παλιότερα. Δυστυχώς η συνεχιζόμενη εκπαιδευτική πολιτική με υποχρεώνει να το επαναφέρω. Ομολογώ ως πενήντα χρόνια δάσκαλος με επώδυνο τρόπο. Στη βιβλιοθήκη του μακαρίτη φιλόλογου πατέρα μου κληρονόμησα σχολικά βιβλία των δεκαετιών ’20 και ’30, όταν είχε διοριστεί και δίδασκε σε πολλές επαρχιακές πόλεις, βιβλία π.χ. των Νέων Ελληνικών από τρεις και τέσσερις εκδοτικούς οίκους για την ίδια τάξη! Οι συλλογείς αυτών των βιβλίων λάμβαναν βεβαίως υπόψη τους τις οδηγίες του υπουργείου Παιδείας για τα παιδαγωγικά κυρίως θέματα και τον βαθμό γλωσσικής στάθμης των μαθητών κάθε τάξης και κάθε ηλικίας.

Ετσι ο δάσκαλος της εποχής που δίδασκε π.χ. σ’ ένα νησί του Αιγαίου, στην Ηπειρο ή στο Κολωνάκι επέλεγε από ένα φάσμα υλικού διαφορετικών εκδοτικών οίκων το βιβλίο που εξυπηρετούσε τις γλωσσικές ανάγκες και τα κενά μαθητών διαφορετικών γλωσσικώς περιοχών.

Οταν μου ανατέθηκε να γράψω το σχολικό εγχειρίδιο της Γ’ Γυμνασίου για το αρχαίο δράμα από μετάφραση, παρήγγειλα με εντολές σχολικών συμβούλων, πριν τυπώσουν το βιβλίο, να διαθέσουν δύο ώρες και να διανείμουν τις μεταφράσεις του «Προμηθέα», της «Αντιγόνης» και της «Ιφιγένειας εν Ταύροις» των Γρυπάρη, Θρ. Σταύρου ώστε οι μαθητές να υπογραμμίσουν τις λέξεις των παλαιών μεταφραστών δημοτικιστών του Μεσοπολέμου. Ως επαρχιώτης δεν εξεπλάγην όταν διαπίστωσα πως τις περισσότερες άγνωστες λέξεις κυρίως στις μεταφράσεις του Γρυπάρη είχαν οι μαθητές της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης και των μεγάλων αστικών πόλεων!

Αρα άλλα κείμενα λογοτεχνίας και ως περιεχόμενο και ως γλώσσα κατευθύνεις στα αστικά κέντρα και άλλα στην επαρχία και στις κωμοπόλεις. Για να έχεις τη βεβαιότητα πως οι μαθητές χωρίς προσκόμματα επικοινωνούν με το ύφος, το ήθος και τον νου των λογοτεχνικών κειμένων. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πως ένας μαθητής της Κυψέλης δεν θα εμβαθύνει σε κείμενα του Παπαδιαμάντη και ένας μαθητής του Δομοκού ή του Δοκού σε κείμενα του Τερζάκη και του Ταχτσή.

Αν επανέρχομαι πάλι και πάλι σε αυτονόητα για έναν ενημερωμένο εκπαιδευτικό διδακτικά προβλήματα, είναι διότι, παρόλες τις λεγόμενες εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις, το μόνο αμετακίνητο σύνδρομο είναι το εκπαιδευτικό σύνδρομο Μεταξά. Και εξηγούμαι. Εως το 1936 που εγκαταστάθηκε και στην εκπαίδευση το ιδεολογικό καθεστώς της 4ης Αυγούστου, στην ελληνική εκπαίδευση ο δάσκαλος είχε την ευκαιρία, ανάλογα με τη σύνθεση, ταξική, γλωσσική, γεωγραφική των μαθητών του, να επιλέγει από τα πολλαπλά βιβλία ενός μαθήματος ό,τι θεωρούσε πιο πρόσφορο και βοηθητικό για τους μαθητές του.

Οταν για τις ανάγκες του προγράμματος δίδαξα στο Κρανίδι Ερμιονίδος Γεωγραφία της Ασίας, οι μαθητές μου, παιδιά ναυτικών, έφερναν στην τάξη προϊόντα και έργα τέχνης και οικιακά της Ιαπωνίας. Αν όμως δίδασκα το μάθημα στη Φουρνά Ευρυτανίας, θα προσπαθούσα να μυήσω παιδιά που πιθανόν δεν είχαν δει ακόμη θάλασσα!

Παρόλο λοιπόν που το καθεστώς Μεταξά έφυγε εδώ και 75 χρόνια, έστω να δεχτώ τις ιδεολογικές δουλείες και του Εμφυλίου που οδήγησαν σε ιδεολογική εκπαιδευτική μονοφαγία, ακόμη στην εκπαίδευση μοιράζεται από το κράτος ένα και μοναδικό βιβλίο για κάθε μάθημα. Είχα κάποτε ονειρευτεί μια εκπαίδευση στην οποία ο δάσκαλος που θα δίδασκε Αρχαία Ελληνικά π.χ. θα μπορούσε να συστήσει στους μαθητές του να επιλέξουν (δωρεάν βέβαια, αφού το κράτος θα πλήρωνε τους εκδότες), ανάμεσα στην ίδια ύλη αλλά με άλλη διάρθρωση και συλλογιστική, βιβλία του Μαρωνίτη, του Χουρμουζιάδη, του Φ. Κακριδή, του Γιατρομανωλάκη, του Στεφανόπουλου…

Είναι δυνατόν, για να πάω στα δυσκολότερα, ο μαθητής τον οποίο τώρα η πολιτεία από 16 χρονών καθιστά υπεύθυνο πολίτη, που ψηφίζει την κυβέρνηση και τη Βουλή της χώρας του, να μην έχει μια πρισματική αντίληψη για την ιστορία, την κοινωνιολογία, την ψυχολογία, αφού υπάρχουν διαφορετικές σχολές προσέγγισης, ερμηνείας και αξιολόγησης των ιστορικών γεγονότων και της Ελλάδας και της ανθρωπότητας ολόκληρης;

Σκεφτείτε μόνο τούτο: και μόνο με την ύπαρξη δύο, και μόνο δύο, διαφορετικών στην παρουσίαση της ύλης βιβλίων για την ίδια τάξη που, από επιλογή του δασκάλου, θα διδάσκονται το ένα στην Κοζάνη και το άλλο στην Τρίπολη, αν προσέρχονταν οι μαθητές στις Πανελλαδικές Εξετάσεις, η παπαγαλία θα είχε πάει στον απόπατο!

Αλλά τι κάθομαι και υπνοβατώ. Μόνο μία φορά υπουργός, ο μακαρίτης Αρσένης, δοκιμαστικά εισήγαγε στην εκπαίδευση δεύτερο για την ίδια τάξη βιβλίο Μαθηματικών (που δεν κουβαλούν ιδεολογία), ο επόμενος υπουργός του ίδιου κόμματος το κατήργησε!

Και όμως τα παιδιά μας που διδάσκονται Αγγλικά, ανάλογα με τις ανάγκες του καθηγητή, προμηθεύονται βιβλία διαφορετικών οίκων και συγγραφέων. Πράγμα που συμβαίνει και στην Ιαπωνία και στο Ισραήλ. Και όλα προσέρχονται σε εξετάσεις με κοινά θέματα (καλυμμένα και απόρρητα) και παίρνουν Προφίσιενσι!

Παρακολουθώ τους συνεχείς πειραματισμούς για τον αριθμό των μαθημάτων, των ωρών διδασκαλίας, των μεθόδων εξέτασης στην εκπαίδευση και στις πανελλήνιες δοκιμασίες, τον αριθμό των εισακτέων, αλλά δεν βλέπω ούτε μία έστω απόπειρα τα παιδιά μας και οι δάσκαλοι να έχουν το δημοκρατικό δικαίωμα στην πολυφωνία της εκπαιδευτικής ύλης.