Στην εποχή της λαοκρατίας

Ο τίτλος του ηγέτη του ελεύθερου κόσμου ανήκε κάποτε στον αμερικανό πρόεδρο. Τα τελευταία χρόνια μεταβιβάστηκε στη γερμανίδα καγκελάριο. Και ξαφνικά, διακρίνει κανείς τον κίνδυνο η θέση να παραμείνει κενή. «Ο ελεύθερος κόσμος είναι ακέφαλος!», αναφωνεί ο Ανταμ Τέιλορ στη Washington Post.

Με τις Ηνωμένες Πολιτείες να έχουν περάσει στο στρατόπεδο του λαϊκισμού, τέσσερις ηγέτες θα μπορούσαν να αναλάβουν τα ηνία της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Και οι τέσσερις διέρχονται κρίση. Η Ανγκελα Μέρκελ έλαμψε στην πρόσφατη διάσκεψη του Μονάχου, αλλά έχει δηλώσει ότι δεν θα διεκδικήσει άλλη θητεία. Η Τερίζα Μέι έχασε το παιχνίδι από πολύ νωρίς, παγιδευμένη στην υποστήριξη μιας υπόθεσης – του Brexit – με την οποία ήταν εξαρχής αντίθετη. Ο Τζάστιν Τριντό, το golden boy του Καναδά στο οποίο τόσο πολλοί εναπέθεσαν τις ελπίδες τους, έχει μπλέξει σε ένα σκάνδαλο που μπορεί να του στερήσει την εξουσία. Και ο Εμανουέλ Μακρόν δυσκολεύεται να πείσει ότι είναι ακόμη ικανός να αλλάξει τη Γαλλία και την Ευρώπη.

Μαζί με τους φιλελεύθερους ηγέτες διέρχεται κρίση και η αντιπροσωπευτική δημοκρατία. Oπως εξηγεί στη Libération ο Μαρκ Λαζάρ, του οποίου το βιβλίο «Λαοκρατία, η μεταμόρφωση των δημοκρατιών μας» κυκλοφορεί στο τέλος του μήνα στη Γαλλία, ο λαϊκισμός εγκαθιδρύει τη λαοκρατία, μια άμεση δημοκρατία δηλαδή, χωρίς κάποιου είδους μεσολάβηση, με μια απεριόριστη λαϊκή κυριαρχία που συνοδεύεται από την περιθωριοποίηση αν όχι την ανατροπή όλων των μορφών δημοκρατικού ελέγχου. Οσοι θέλουν να καταπολεμήσουν τους λαϊκιστές καταφεύγουν και οι ίδιοι στις μεθόδους τους, με αποτέλεσμα να αποσταθεροποιείται η δημοκρατία.

Η γαλλική εφημερίδα αφιέρωσε χθες τo πρωτοσέλιδό της στο τελευταίο παράδειγμα λαϊκιστή που έβγαλε αυτή η χώρα: τον «βουλευτή-ρεπόρτερ», συγγραφέα, σκηνοθέτη και ποιητή Φρανσουά Ρουφέν, ιδρυτή της εφημερίδας Fakir, που αποκαλεί τον πρόεδρο Μακρόν ενσάρκωση ενός σάπιου συστήματος και μιας σαραβαλιασμένης δημοκρατίας, του αφιερώνει το βιβλίο του «Αυτή η χώρα για την οποία δεν ξέρεις τίποτα» και του υπόσχεται να έχει την τύχη του Κένεντι.

Ο 43χρονος Ρουφέν, που ονειρεύεται να «χτυπήσει» τον Μακρόν ακόμη και στις επόμενες προεδρικές εκλογές, είναι χωρίς αμφιβολία σημείο των καιρών. Η Guardian, σε συνεργασία με το δίκτυο πολιτικών επιστημόνων Team Populism, ερεύνησε τις ομιλίες 140 ηγετών από 40 χώρες και διαπίστωσε ότι ο αριθμός των λαϊκιστών ηγετών έχει υπερδιπλασιαστεί σε σχέση με τις αρχές της δεκαετίας του 2000, ενώ το μέσο «σκορ» λαϊκισμού (σε μια κλίμακα από 0 έως 2) έχει διπλασιαστεί από 0,2 σε 0,4.

Πρωταθλητής του λαϊκισμού αναδεικνύεται ο Ούγκο Τσάβες (1,9), ενώ στο άλλο άκρο της κλίμακας βρίσκεται η Ανγκελα Μέρκελ (0). Ανάμεσά τους, ο Ερντογάν (1,5), ο Ορμπαν (0,9) και ο Τραμπ (0,8). Είναι σαφές τι περιμένετε να μάθετε: δυστυχώς όμως η περίπτωση του Αλέξη Τσίπρα δεν απασχόλησε τους επιστήμονες. Ισως να φοβήθηκαν ότι θα σκίσουν τα πτυχία τους.