Για τη Μελίνα

Είκοσι πέντε χρόνια συμπληρώθηκαν προχθές από τότε που έφυγε η Μελίνα Μερκούρη. Είκοσι πέντε χρόνια απούσα αλλά ωσεί παρούσα. Μια «παρουσία» που συντηρείται από την έλλειψή της. Οι φωτογραφίες της που πλημμύρισαν το Διαδίκτυο με αφορμή αυτήν την επέτειο – τόσο «σύγχρονες» κι ας τραβήχτηκαν πριν από σαράντα ή πενήντα χρόνια – ήταν απλώς η αφορμή ώστε να συνειδητοποιήσουμε για άλλη μια φορά το κενό που άφησε. Σαν να «ήρθε» για λίγο, να μας κλείσει το μάτι και να μας θυμίσει την καλύτερη εκδοχή του εαυτού μας. Και της χώρας μας.

Για τι απ’ όλα μας λείπει η Μελίνα; Για όλες εκείνες τις πολύτιμες, αντιφατικές ψηφίδες της. Αστή και επαναστάτρια μαζί. «Αριστοκράτισσα» και ρεμπέτισσα αποθέωσε την ελληνικότητά της ανάγοντάς την σε κοσμοπολιτισμό. Για τον τρόπο που μπορούσε να προσεγγίσει τις μεγάλες αλήθειες με απλά λόγια. Οπως τότε που σε κάποια συνέντευξή της, θέλοντας να μιλήσει για την εξουσία, περιέγραφε πως όταν κάποτε ένα υπουργικό συμβούλιο την καθυστέρησε και δεν θα μπορούσε να είναι στην ώρα της σε παράσταση στην Επίδαυρο, μια μηχανή της αστυνομίας προπορευόταν για να της ανοίγει τον δρόμο. «Και έτσι, μεταξύ φθοράς και εξουσίας, έφτασα εγκαίρως» ήταν το σχόλιό της. Ή όταν, στις αλλεπάλληλες εκλογικές αναμετρήσεις την περίοδο 1988 – 1989 με τα ποσοστά του ΠΑΣΟΚ να πέφτουν, είπε το περίφημο: «Πρέπει να καταλάβουμε ότι δεν αρέσουμε πια».

Μας λείπει για την απενοχοποιημένη αμεσότητά της που την έκανε να πει στον Μάνο Χατζιδάκι – όταν εκείνος, σε μια συζήτησή τους που έχει μάλιστα βιντεοσκοπηθεί, δήλωσε πως αποκηρύσσει το τραγούδι που του χάρισε το Οσκαρ – ότι τα «Παιδιά του Πειραιά» «μπορεί να μην έχουν πια πατέρα αλλά έχουν εμένα μητέρα». Γιατί ήταν η πρώτη γυναίκα που μπήκε με παντελόνια στο ελληνικό Κοινοβούλιο. Και γιατί, όταν στα διεθνή επίσημα γεύματα έβγαζε πολύ συχνά τα παπούτσια της που «χάνονταν» κάτω από τα τραπέζια με τα μακριά τραπεζομάντηλα, αποχωρούσε από την αίθουσα ξυπόλητη. Η Μελίνα θα μας λείπει για την ακτινοβόλα αέναη νεότητά της. Οταν άκουγε νεότερες φίλες της να κάνουν συλλογές ή να αγοράζουν ακριβά έπιπλα και πίνακες, τούς έλεγε σχεδόν φρικαρισμένη: «Και αν μεθαύριο ερωτευτείτε παράφορα έναν άνδρα και θέλετε να τον ακολουθήσετε στην άλλη άκρη της Γης, τι θα του πείτε; “Θα πάρω μαζί μου και τις συλλογές μου;”. Ανά πάσα στιγμή πρέπει να μπορούμε να πακετάρουμε τη ζωή μας σε δύο βαλίτσες». Με δύο βαλίτσες γύρισε και η ίδια, το 1974, από το Παρίσι στην Αθήνα αφήνοντας πίσω ντοκουμέντα, φωτογραφίες, αλληλογραφία με μεγάλες προσωπικότητες της εποχής, στοιχεία της αντιδικτατορικής της δράσης και της καριέρας της στις ΗΠΑ.

Θα μας λείπει για το γέλιο της, το βλέμμα της, την κοψιά της, τον «ευγενή τσαμπουκά» της. Την αντικομφορμιστική κομψότητά της που έκανε ένα λευκό πουκάμισο να φαντάζει επάνω της σαν κόσμημα. Θα μας λείπει για πολλά άλλα, για όλα μαζί και για το καθένα ξεχωριστά. Και αναρωτιέμαι, μας λείπει, τελικά, η ίδια η Μελίνα ή αυτό που θα μπορούσαμε να είμαστε και δεν το έχουμε καταφέρει;