Το σάουντρακ της ταινίας που παίζει στο κεφάλι μας

Κάθε φορά που πεθαίνει ένας διάσημος διαβάζω αυτούς που σχολιάζουν ειρωνικά ή με γνήσια απορία πώς γίνεται κάποιος να νιώσει ειλικρινή θλίψη για τον θάνατο ενός ανθρώπου που δεν γνώριζε προσωπικά. Σε αντίθεση, όμως, με την πεποίθησή τους ότι πρόκειται για ένα φαινόμενο της εποχής των social media, η απορία αυτή είναι εντελώς παλιά και έχει εν πολλοίς απαντηθεί.

Η πιο ενδιαφέρουσα παράμετρος είναι αυτή που λέει πως τα αισθήματα που σου προκαλεί ο θάνατος ενός διασήμου καμιά φορά είναι απολύτως δικά σου, απολύτως προσωπικά. Μπορεί να είναι αισθήματα γλυκόπικρα, μπορεί να είναι ένας οξύς πόνος, μπορεί ακόμη και ταπεινή ικανοποίηση – συγγνώμη, ξέρω ότι κανονικά αυτό δεν λέγεται και δεν γράφεται, αλλά οι άνθρωποι πρέπει κάποτε να συμφιλιωνόμαστε και με το πόσο τρωτοί είμαστε, καλό κάνει.

Πριν από μερικά χρόνια είχα διαβάσει μια έρευνα που ήταν από αυτές που με εντυπωσιάζουν πολύ για το πώς αποδεικνύουν πράγματα που μου φαίνονται απολύτως αυτονόητα, όχι με τη λογική μου, αλλά με έναν μεταφυσικό τρόπο. Παρότι δεν πιστεύω στη μεταφυσική, όλοι έχουμε μερικά ανεξήγητα, σωστά; Μικρά (εύχομαι). Δεν είναι δα και η φυσική μας κατάσταση ο ορθολογισμός.

Τον επιστήμονα που την έκανε τον λένε Πετρ Τζανάτα και η ειδικότητά του είναι η γνωσιακή νευροεπιστήμη, ένας κλάδος που μου φαίνεται απολύτως συναρπαστικός. Ο Τζανάτα αποφάσισε να μελετήσει τη σχέση της μουσικής με την αυτοβιογραφική μνήμη, ελπίζοντας, μεταξύ άλλων, να εξηγήσει πώς γίνεται μερικοί ασθενείς με Αλτσχάιμερ να θυμούνται αγαπημένα τους τραγούδια. Στην έρευνα της ομάδας του Τζανάτα συμμετείχαν εθελοντικά οι φοιτητές του, στους οποίους έκανε λειτουργική μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου την ώρα που άκουγαν, σε εναλλαγές ανά 30 δευτερόλεπτα, τριάντα τραγούδια που ήταν πολύ δημοφιλή τις χρονιές που ήταν από 8 ώς 18 ετών. Οταν ένα τραγούδι ξύπναγε κάποια προσωπική μνήμη στον εθελοντή, αυτός έπρεπε να κάνει νόημα στους ερευνητές που παρακολουθούσαν τη λειτουργία του εγκεφάλου του στα μόνιτορ, έβλεπαν, δηλαδή τι συνδέσεις κάνουν οι νευρώνες του εκείνη την ώρα.

Το αποτέλεσμα της έρευνας το περιέγραψε ο ίδιος ο Τζανάτα πολύ ωραία, έψαξα μάλιστα το απόσπασμα για να σας το μεταφέρω επακριβώς: «Αυτό που συμβαίνει είναι ότι ένα προσφιλές τραγούδι λειτουργεί σαν το σάουντρακ μιας ταινίας που παίζει στο κεφάλι μας. Ξυπνά μια μνήμη, μια ολόκληρη σκηνή, ένα μέρος ή έναν άνθρωπο, τόσο που μπορεί να “δεις” αμέσως, νοητικά, το πρόσωπό του». Φυσικά, στην ίδια συνέντευξη λέει και για τη «μηχανική του πράγματος» αλλά δεν καταλαβαίνω και πολλά από αυτά, το νόημα το πιάσατε άλλωστε.

Προχθές πέθανε, που λέτε, ο Κιθ Φλιντ, που δεν ήταν ήταν ούτε αυτός που έφτιαξε τη μουσική των Prodigy, δεν ήταν ούτε ένας κανονικός τραγουδιστής σαν όλους τους άλλους, δεν ήταν καν ο μόνος τραγουδιστής τους. Ηταν το πρόσωπό τους. Τα πρώτα χρόνια απλώς ανέβαινε στη σκηνή μαζί τους και χόρευε σαν να μην υπάρχει αύριο. Και μετά ήθελαν φωνητικά και τον έβαλαν να τραγουδήσει κι είναι κάπως αστείο γιατί ήταν δυσλεκτικός, χωρίς καλή εκφορά, χωρίς άρθρωση και κάπως βαριά προφορά. Ηταν όμως ένα μουρλό παιδί χαρά γεμάτο που η εμφάνισή του ήταν όλα αυτά που η γιαγιά σου θα έβρισκε εντελώς τρομακτικά κι απόκοσμα ώς και «σατανικά», με τα άκρα του να χορεύουν σπαστικά, σαν να προσπαθούν να αποκοπούν από τον έλεγχο ενός μαριονετίστα, σε ένα ασπρόμαυρο βιντεοκλίπ σε μια εγκαταλειμμένη σήραγγα.

Προχθές αυτοκτόνησε. Και στεναχωρήθηκα. Δεν τον ήξερα φυσικά, δεν τον είχαν δει ποτέ από κοντά τα μάτια του.

Στεναχωρήθηκα. Γιατί δεν είμαι πια 12 ετών που άκουσα, με έναν τυχαίο και κάπως χαζό τρόπο, το «Firestarter» και έπαθα σοκ, πολύ ωραίο σοκ, κι ήμουν μικρή και δεν φοβόμουν τόσα πράγματα όσα σήμερα κι είχα καμάρι το discman μου κι ήμουν κακή στα μαθηματικά. Γιατί δεν είμαι πια 19 χρονών που κοπανιόμουν στη συναυλία τους σαν μανιασμένο, ενώ τώρα αν πάω να κάνω το ίδιο θα με τρέχουν στα επείγοντα. Και, να, για τον ίδιο λόγο ακριβώς γελάω. Και στεναχωρήθηκα γιατί καμία επιτυχία δεν κρύβει ότι αυτό που συνέβη στον Κιθ – όχι αυτό που έκανε, αυτό είναι σύμπτωμα – μπορεί να συμβεί σε όλους μας, μπορεί να συμβαίνει τώρα σε αυτόν που κάθεται δίπλα σας και δεν θα το μαντεύατε ποτέ. Τόσο τρωτοί είμαστε. Κι όσο με φοβίζει αυτή η σκέψη, άλλο τόσο μου μαλακώνει την καρδιά ότι την αποδέχομαι.

Παιδί που δεν ήταν ποτέ ακριβώς παιδί

Από κάτω, ο Κιθ Φλιντ ήταν ένα κακοποιημένο ντροπαλό και χαμογελαστό και βασανισμένο παιδί, από αυτούς που δεν ήταν ποτέ ακριβώς παιδιά κι έμειναν για πάντα κολλημένοι σε αυτό το στάδιο, που δεν τέλειωσε το σχολείο και βγήκε από τα 15 στο μεροκάματο και που, όταν απέκτησε λεφτά, πολλά λεφτά, από την τεράστια επιτυχία των Prodigy, μάλλον έζησε όλη την εφηβεία που δεν είχε ποτέ. Αγόρασε ένα μεγάλο σπίτι, όχι ένα χυδαίο μοντέρνο σπίτι, αλλά ένα παλιό αρχοντικό εξοχικό κι έφτιαξε μια μικρή παμπ, από αυτές τις τελείως κλασικές, που πάνε οι εργαζόμενοι μετά τη δουλειά και πίνουν μπίρα και τρώνε φτηνά τηγανητά φαγητά.