Πώς ορίζεται το Κέντρο

Η έννοια του Κέντρου δεν έχει το ίδιο πολιτικό περιεχόμενο και την ίδια ιστορική διαδρομή σε όλες τις χώρες. Στην Ελλάδα ως Κέντρο ονομάστηκαν μεταπολεμικώς τα κόμματα που κατάγονταν από τη μεγάλη βενιζελική παράταξη. Αυτά ήταν η ΕΠΕΚ του στρατηγού Πλαστήρα, στενού συνεργάτη του Ελευθερίου Βενιζέλουοι Φιλελεύθεροι του Σοφοκλή Βενιζέλου, υιού του Ελευθερίου και το Δημοκρατικόν Σοσιαλιστικόν Κόμμα του Γεωργίου Παπανδρέου, υπουργού του Βενιζέλου.

Αυτά τα κόμματα, μετά τη λήξη του εμφυλίου πολέμου το 1949, επαγγέλθηκαν τη λήθη, υιοθέτησαν μια πιο μετριοπαθή στάση έναντι της  ηττημένης Αριστεράς και συγκρότησαν την περίοδο 1950-52 ασταθή κυβερνητικό συνασπισμό. Μετά την άνοδο της Δεξιάς το 1952 παρέμειναν στην αντιπολίτευση για μακρύ χρονικό διάστημα.

Το 1961 οι Παπανδρέου και Βενιζέλος ίδρυσαν την Ενωσιν Κέντρου, που ήρθε πρώτο κόμμα με σχετική πλειοψηφία στις εκλογές του 1963, και τελικώς κέρδισε με τεράστια πλειοψηφία τις εκλογές του 1964. Τον ορισμό του Κέντρου έδωσε τότε επιγραμματικά ο Γεώργιος Παπανδρέου με τη φράση: «Διαφέρομεν από την Αριστεράν ως προς την Ελευθερίαν και από την Δεξιάν ως προς την Δικαιοσύνην».

Ο Παπανδρέου διετέλεσε πρωθυπουργός το διάστημα 1963-65, στο οποίο πραγματοποίησε σημαντική εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, έλαβε μέτρα κοινωνικής πολιτικής και αναδιανομής του εισοδήματος και θωράκισε την Κύπρο αποστέλλοντας εκεί ελληνική μεραρχία (την οποία απέσυρε η χούντα το 1967). Τελικώς ο Παπανδρέου ήρθε σε ρήξη με τον βασιλιά Κωνσταντίνο τον Ιούλιο του 1965 για ζήτημα αρχής και παραιτήθηκε. Ακολούθησε η Αποστασία και η πολιτική ανωμαλία που οδήγησε στο πραξικόπημα του 1967.

Το 1974 ο Ανδρέας Παπανδρέου ίδρυσε το ΠΑΣΟΚ, που αρχικώς είχε ριζοσπαστικό προφίλ, μείγμα εκσυγχρονισμού, σοσιαλισμού και πατριωτισμού. Σύντομα το ΠΑΣΟΚ απορρόφησε την Ενωση Κέντρου και το 1981 κέρδισε με μεγάλη πλειοψηφία τις εκλογές. Κυβέρνησε με μία τριετή διακοπή μέχρι το 1996. Ο Παπανδρέου άσκησε μία καθαρά κεντρώα πολιτική (οι περισσότεροι υπουργοί του Ανδρέα, άλλωστε, είχαν κεντρώα προέλευση), με άξονες την αποκατάσταση των προσφυγικών και εαμογενών μαζών, την εισοδηματική ενίσχυση των αγροτικών, εργατικών και μικρομεσαίων στρωμάτων και τη σκληρή εθνική γραμμή στα εθνικά θέματα.

Συμπέρασμα: αυτό που καλείται στην Ελλάδα Κέντρο προέρχεται από την παράταξη του Ελευθερίου Βενιζέλου. Η παράταξη αυτή εκσυγχρόνισε στις αρχές του Εικοστού Αιώνα εκ βάθρων το κράτος και το διπλασίασε εδαφικά. Ολοι οι ηγέτες κομμάτων που προήλθαν από τον μεγάλο κορμό της βενιζελικής παράταξης (Παπαναστασίου, Σοφούλης, Καφαντάρης, Μυλωνάς, Μιχαλακόπουλος, Πλαστήρας, Σοφοκλής Βενιζέλος, Γεώργιος Παπανδρέου, Γεώργιος Μαύρος και Ανδρέας Παπανδρέου) κινήθηκαν στους άξονες του πατριωτισμού, της κοινωνικής δικαιοσύνης και του εκσυγχρονισμού του κράτους.

Υπάρχει η τάση, σήμερα, να αποδίδεται ελαφρά τη καρδία ο χαρακτηρισμός του «Κέντρου», απλά και μόνον επειδή κινούνται μεταξύ ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ, σε κόμματα και ομάδες που προβάλλουν νεοφιλελεύθερη ατζέντα και υιοθετούν ψήγματα εθνομηδενιστικών απόψεων. Η κεντρώα φυσιογνωμία τους διαψεύδεται όμως από τις θέσεις τους και τις επιλογές τους. Η κοινωνική δικαιοσύνη αποτελεί κεντρικό στοιχείο της κεντρώας παράδοσης όχι μόνον στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς. Αλλά και η επίμονη προσήλωση στο εθνικό συμφέρον αποτελεί αναπόσπαστο μέρος τη κεντρώας παράδοσης: φαντάζεται κανείς τον Βενιζέλο, τον Πλαστήρα ή τον Ανδρέα να συναινούν στη συμφωνία των Πρεσπών;

Ο Μελέτης Η. Μελετόπουλος είναι διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Γενεύης