Το έλλειμμα ισχύος της Ευρώπης

Πρέπει να απονείμουμε εύσημα στον πρώην υπουργό Εξωτερικών της Γερμανίας Ζίγκμαρ Γκάμπριελ και τον Ζακί Λαϊντί, καθηγητή Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Sciences Ρο, επειδή έγραψαν σχόλια με αντίθετες απόψεις για την πρόσφατη συνθήκη φιλίας Γαλλίας – Γερμανίας. Η διαφωνία τους δεν αφορά μόνο τη Συνθήκη του Ααχεν, αλλά γενικότερα τις σχέσεις των δύο χωρών και φυσικά σε σύνδεση με την Ευρώπη και την υπερατλαντική κοινότητα. Από την πλευρά του ο Γκάμπριελ υπερτιμά τη σημασία της νέας συμφωνίας, η οποία δεν έχει τη δύναμη να αποτελέσει το δέλεαρ που θα οδηγήσει τη Γερμανία στις γεωπολιτικές παγίδες που εκείνος φοβάται. Ομως έχει δίκιο να σημειώνει τις διαφορές μεταξύ της παραδοσιακής προσέγγισης της Γαλλίας και της Γερμανίας για τη διατήρηση της ισορροπίας μέσα στην ευρωπαϊκή κοινότητα. Επειτα από τρεις δεκαετίες κατά τις οποίες χάνει επιρροή, η Γαλλία προσπαθεί τώρα να αντιμετωπίσει το πολιτικό χάος από το Brexit και την προεδρία Τραμπ εξασφαλίζοντας την υποστήριξη της Γερμανίας για την αναδιαμόρφωση της Ευρώπης με γαλλικούς όρους; Αυτό δείχνει να υποπτεύεται ο Γκάμπριελ. Ομως ο Λαϊντί επιμένει πως η Γαλλία δεν έχει τέτοιο σχέδιο. Κατά την άποψή του, τα προβλήματα στις διπλωματικές σχέσεις της Γερμανίας με την Ευρώπη οφείλονται περισσότερο απ’ όλα στη γερμανική αδιαλλαξία.

Και οι δύο απόψεις δείχνουν να μη λαμβάνουν υπόψη τους μια ανησυχητική πραγματικότητα: ότι τόσο η Γαλλία όσο και η Γερμανία είναι πολύ αδύναμες για να διαμορφώσουν μια συνεπή απάντηση στις μεγαλύτερες προκλήσεις του κόσμου. Οπως τονίζει ο Λαϊντί, είναι ο Τραμπ και όχι η Γαλλία που αναρωτιέται για την ανάγκη του ΝΑΤΟ. Και ενώ ο Τραμπ δεν είναι ο πρώτος αμερικανός πρόεδρος που κατηγορεί τους Ευρωπαίους ότι δεν συμβάλλουν αρκετά στην κοινή άμυνα, είναι ο πρώτος που φαίνεται ότι χρειάζεται να πεισθεί για τη σημασία του ΝΑΤΟ. Αυτό είναι σοκαριστικό και πρέπει να το λάβουμε σοβαρά υπόψη. Το ΝΑΤΟ είναι το πιο αποτελεσματικό και οικονομικό αμυντικό σύστημα που μπορούν να έχουν οι Ευρωπαίοι. Αποτελεί ερώτημα το γιατί ο Τραμπ λατρεύει να επιπλήττει τη Γερμανία περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη ευρωπαϊκή χώρα. Ισως αυτό οφείλεται στις απόψεις του για το πώς λειτουργεί ο κόσμος. Επιφυλάσσει λίγο σεβασμό για μια χώρα με τόσο ισχυρή οικονομία αλλά που δεν έχει το απαραίτητο ένστικτο να υπερασπιστεί τον εαυτό της ή να χρησιμοποιήσει τα όπλα της. Η Γαλλία μπορεί να έχει εθνικιστικές, ακόμα και αντιαμερικανικές παρορμήσεις, αλλά τουλάχιστον ξέρει τι θέλει.

Αντίθετα με τη Γαλλία, η κυβέρνηση στο Βερολίνο έχει λίγα περιθώρια κινήσεων σε θέματα εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας. Οι Γερμανοί κατανοούν ότι χρειάζονται το ευρωπαϊκό πλαίσιο για να προστατεύσουν τα συμφέροντά τους. Η νέα Συμφωνία του Ααχεν είναι ισχυρή λόγω του ιστορικού της συμβολισμού. Ομως δεν ανταποκρίνεται στις φιλοδοξίες Παρισιού και Βερολίνου για την ανάπτυξη νέων ιδεών στην Ευρώπη. Χρειάζεται να συμβάλουν και οι άλλοι Ευρωπαίοι, μεταξύ των οποίων και εκείνοι στα ανατολικά. Οπως φαίνεται να κατανοεί ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, τα εθνικά συμφέροντα εξυπηρετούνται καλύτερα μέσα στην ΕΕ. Το ερώτημα είναι αν η Ευρώπη θα πρέπει να οργανωθεί για να κάνει καλύτερη χρήση των μεγάλων αλλά κατακερματισμένων ικανοτήτων της.

Ο Γιάνους Ράιτερ είναι διπλωμάτης. Υπήρξε πρεσβευτής της Πολωνίας στη Γερμανία και στις ΗΠΑ