Ευκαιρίες και κατευθύνσεις

Η συζήτηση στην Ολομέλεια για την αναθεώρηση του Συντάγματος εστίασε μεταξύ άλλων σε δύο θεματικές: τις διατάξεις για τις οποίες δεν επιτεύχθηκε αναθεωρητική συναίνεση και τη δέσμευση της δεύτερης Βουλής από τις κατευθύνσεις που δίνει η πρώτη. Αμφότερα τα ζητήματα ανακύπτουν όταν το αναθεωρητικό εγχείρημα ενεργείται δίχως επαρκή συναίνεση.

Ι. Εχουμε στο παρελθόν γράψει για την ανάγκη ανεύρεσης συναινετικής λύσης στα προβλήματα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Το ίδιο ισχύει για το άρθρο 24 σχετικά με το περιβάλλον. Το ζήτημα της προστασίας των δασικών εκτάσεων εξακολουθεί να είναι ομιχλώδες. Η περιβαλλοντική διαχείριση περιοχών με οικιστική πύκνωση αποτελεί πρόκληση που δεν μπορούμε να αγνοούμε. Η μέριμνα για την ανάπτυξη της γεωργίας, της κτηνοτροφίας και συναφών δραστηριοτήτων στον δευτερογενή τομέα αποτελεί επίσης σημαντική παράμετρο του δημοσίου συμφέροντος. Πρόκειται για αληθή προβλήματα για τα οποία θα μπορούσε να αναζητηθεί συναίνεση και να δοθεί από τον αναθεωρητικό νομοθέτη σαφής εντολή χειρισμού. Αγνοώντάς τα, απλά μεταθέτουμε το πρόβλημα. Οπως συνέβη με την αυθαίρετη δόμηση εν γένει. Πράγμα που οδήγησε το Συμβούλιο της Επικρατείας να δεχθεί σε απόγνωση ότι η θεραπεία του προβλήματος με το μέτρο των κατεδαφίσεων είναι τεχνικώς αδύνατη και κοινωνικώς – οικονομικώς εξαιρετικά επικίνδυνη.

ΙΙ. Το δεύτερο κρίσιμο ζήτημα αφορά τη δέσμευση της αναθεωρητικής Βουλής από την απόφαση της πρώτης Βουλής. Το Σύνταγμα ορίζει ότι η πρώτη Βουλή διαπιστώνει την ανάγκη της αναθεώρησης και καθορίζει ειδικά τις διατάξεις που πρέπει να αναθεωρηθούν. Προφανώς, η Βουλή μπορεί να συνοδεύσει τη διαπίστωση με σκεπτικό, το οποίο να αναφέρεται και στην κατεύθυνση προς την οποία είναι σκόπιμη η αναθεώρηση. Το πραγματικό ερώτημα είναι εάν η αναθεωρητική Βουλή δεσμεύεται νομικά από τέτοιο σκεπτικό.

Διαδικαστικά μιλώντας, αυτό είναι ζήτημα που θα επιλύσει η αναθεωρητική Βουλή, εάν της τεθεί. Επί της ουσίας, δεν φαίνεται από τη διατύπωση του Συντάγματος το σκεπτικό και η κατεύθυνση να εντάσσονται στο κανονιστικό περιεχόμενο της απόφασης της πρώτης Βουλής. Εξάλλου, δεν πρέπει να παραβλέπουμε ότι κάθε Βουλή διαθέτει τη δική της πολιτική νομιμοποίηση και επομένως είναι εξοπλισμένη με πολιτική αυτονομία (εφόσον βεβαίως δρα εντός του πλαισίου του Συντάγματος και του Διεθνούς Δικαίου). Θα ήταν μάλλον παράδοξο η πρώτη Βουλή να δίδει εντολές στη δεύτερη Βουλή, που θα προκύψει από εκλογές, ως προς το πώς θα σκεφτεί η τελευταία κατά την άσκηση δικαιοπολιτικού έργου.

Μήπως όμως έτσι αντιμετωπίζουμε την αναθεώρηση ως παίγνιο; Επιτρέποντας στη δεύτερη Βουλή να καταχράται την εξουσία αναθεώρησης. Να της έχει δοθεί εξουσία να προσθέσει νέο άρθρο για ένα ζήτημα και εκείνη να ρυθμίζει εκεί άλλο, άσχετο. Νομίζω ότι στην Ολομέλεια αναζητήθηκε μια ενδιάμεση λύση. Προτείνω να μορφοποιηθεί ως εξής: η πρώτη Βουλή δεσμεύει τη δεύτερη Βουλή ως προς τον «θεματικό προσδιορισμό». Μπορεί δηλαδή να προσδιορίσει ειδικότερα το προς αναθεώρηση θέμα, αλλά όχι τις ουσιαστικές αξιολογήσεις σχετικά με την προσήκουσα ρύθμιση. Ο θεματικός προσδιορισμός και όχι η κατεύθυνση είναι επομένως η κρίσιμη παράμετρος. Προφανώς η διάκριση είναι σχετική και η αναθεωρητική Βουλή θα ερμηνεύσει η ίδια πώς αντιλαμβάνεται το θεματικό πλαίσιο. Αυτή όμως η λύση φαίνεται να σέβεται και την οικονομία της διαδικασίας και την πολιτική αυτονομία έκαστης Βουλής.

Ο Νίκος Ι. Παπασπύρου είναι επίκουρος καθηγητής στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ