Μετά τις Πρέσπες τι;

Ιστορικά καμία συμφωνία δεν υλοποιήθηκε επειδή υπογράφηκε αλλά επειδή εφαρμόσθηκε. Πόσω μάλλον στην περιοχή των Βαλκανίων όπου όλες οι υπογραφείσες συμφωνίες προαναγγέλθηκαν ή επισφραγίστηκαν με την ισχύ των όπλων.

Η Συμφωνία των Πρεσπών δεν κλείνει το Μακεδονικό, αλλά επί της ουσίας ανοίγει μια νέα φάση του. Από πεδίο μετασχηματισμού της θρησκευτικής κοινότητας των Χριστιανών σε εθνικές τον 19ο αιώνα και σε θέρετρο τεράστιων μαχών τα πρώτα χρόνια του 20ου αιώνα, η Μακεδονία μετά τη Συμφωνία των Πρεσπών γίνεται ένας χώρος όπου ανανεώνονται ή προβάλλουν διεκδικήσεις πίσω φαινομενικά από τα όρια της Συμφωνίας, διεκδικήσεις που δεν αφορούν αποκλειστικά την Ελλάδα και τη Βόρεια Μακεδονία πλέον αλλά και τη Βουλγαρία.

Η Ελλάδα ως κάτοχος του μεγαλύτερου κομματιού του γεωγραφικού χώρου της Μακεδονίας καλείται να διαχειριστεί μια πληγωμένη τοπική ταυτότητα, που όμως είναι βασική και θεμελιώδης στη συγκρότηση της σύγχρονης Ελλάδας, κινήσεις σχηματισμού νέων μειονοτήτων στο έδαφος της που όσο και αν μοιάζουν μικρές δείχνουν πλέον σχεδόν απόλυτα ορατές ενίοτε και προκλητικές αλλά και μια τεράστια κάθετη τομή ενός νέου διαχωρισμού στο σύνολο της χώρας μεταξύ διανοουμένων και όχι, ιντελιγκέντσιας και μη, προοδευτικών και οπισθοδρομικών που μοιάζει να εξυπηρετεί βραχυπρόθεσμα πολιτικά συμφέροντα, καθώς και μάλλον και κάποια πολιτικά απωθημένα ετών εμφυλιοπολεμικής προέλευσης που αποσκοπούν στη δημιουργία νέων μετώπων στο σήμερα.

Η Βόρεια Μακεδονία έχει πλέον το θεσμικό οπλοστάσιο να διαφυλάξει ζωντανό έστω και με γεωγραφικό προσδιορισμό τον «μακεδονισμό» και να διατηρήσει έστω και υπόγεια έναν αλυτρωτισμό, αφού στο προσκήνιο λογικά θα δώσει μάχη για την επιβίωσή της ως ενιαία κρατική οντότητα.

Η Βουλγαρία τέλος θα κινηθεί προνομιακά, μάλλον για τη διεκδίκηση της σλαβικής-βουλγαρικής κυριαρχίας στον χώρο με απαιτήσεις που θυμίζουν άλλες εποχές, όπως την ανέγερση μνημείου για τον πεσόντα επικεφαλής βούλγαρο αξιωματικό στη μάχη της Δοϊράνης.

Τέλος, όμως ,ανοίγει και μια άλλη κουβέντα ενός νέου μεγαλοϊδεατισμού αντιστραμμένου από εκείνον του 19ου αιώνα. Αν τότε ο στόχος ήταν η ένταξη περιοχών στο έθνος-κράτος, τώρα στόχος είναι η δημιουργία εθνοτικών και πολιτισμικών ζωνών επιρροής πέρα από αυτό. Και σε αυτό το κομμάτι την ισχύ ίσως να μην την έχουν τα όπλα αλλά η πολιτισμική, εμπορική και κάθε είδους παρουσία που δημιουργεί ισχυρούς θύλακες επιρροής.

Ο Στέφανος Καβαλλιεράκης είναι ιστορικός, διδάκτωρ Μεσογειακών και Ανατολικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου