Η προσφυγιά και η αποφυγή

Μπορείς βέβαια να συνεχίζεις τον ύπνο ή να περιορίζεσαι στο ότι τη ζημιά την παθαίνει «ο άλλος», να εξαντλείς τη συζήτηση σε θυμωμένες γενικότητες και να αφήνεις τα κυκλώματα να δομούν τη σκοτεινή βιομηχανία της βίαιης μετακίνησης ανθρώπων. Οι διακινητές είναι πιο ευλύγιστοι, πιο καπάτσοι, πιο πληροφορημένοι, πιο άτρωτοι. Το πολιτικό και διοικητικό σύστημα υποδοχής και διαχείρισης είναι πιο αργό, ασύντακτο, γραφειοκρατικό, εμπρόθετα ή ατζαμίδικα νωθρό.

Το προσφυγικό, μεταναστευτικό εξελίσσεται σε μείζον πανευρωπαϊκό και ιδίως ελληνικό πρόβλημα, λόγω των ιδεολογικών επιπτώσεων που έχει. Με το τσουβάλιασμα και την αναγκαστική συγκατοίκηση ανθρώπων, από διαφορετικά πολιτιστικά περιβάλλοντα, ανθρώπων με ποικίλες ταυτότητες, χούγια και συμπεριφορές, φουντώνει η ενδοπροσφυγική βία (και αυτοί που την πληρώνουν είναι οι αδύναμοι) και συγχρόνως μεταλλάσσεται η κοινωνική πρόσληψη του φαινομένου. Εχουμε ευρεία διαρροή, όχι μόνο του προλεταριάτου, αλλά του λεγομένου μέσου πολίτη, προς μια άτυπη, υποσυνείδητη, ακρότητα. Αρα πάνω στο προσφυγικό, μεταναστευτικό φαινόμενο, έχουμε βαθύτατες στρεβλώσεις σε δύο επίπεδα. Και μια ανθρωπιστική στο εσωτερικό των προσφυγικών «κοινοτήτων» και μια ιδεολογική στο εσωτερικό της ελληνικής κοινωνίας.

Οι στρεβλώσεις πιθανόν ξεκινούν από απλά λειτουργικά προβλήματα (πληθυσμιακή πίεση σε τοπικό επίπεδο, παραβατικές συμπεριφορές, εθιμικές διαφορές και συγκρούσεις κ.λπ.) όμως εκείνο που κάνει δραματικότερη την κατάσταση είναι η μεγάλη πολιτιστική και εν τέλει ιδεολογική επιρροή. Οι ελεύσεις και κυρίως η φήμη, ο αχός, αποσταθεροποιούν ακόμα περισσότερο τον πολίτη με την τραυματισμένη – κρισιακή – αυτοεκτίμηση. Στο πρώτο, στο λειτουργικό επίπεδο, κυρίως η χώρα μας ασκεί την αποτυχημένη πολιτική μεταθέσεων, αναβολών, διοικητικής αφλογιστίας. Αφήνουμε τα πράγματα στην τύχη διοικητικών δομών που δεν επικοινωνούν μεταξύ τους ή στο αυτοσχεδιαστικό περιβάλλον ΜΚΟ, που άνισες, αυτόνομες και ασύντακτες, τραβάει αλλού η καθεμία, ή στο μαφιόζικο περιβάλλον των διακινητών και των κυκλωμάτων. Στο ιδεολογικό επίπεδο αφήνουμε αχαλίνωτη τη μετάλλαξη να βαθαίνει. Πετάς ένα «είναι εθνικιστές» και ξεμπερδεύεις, είναι «φασίστες», και καθαρίζεις. Σαν να υπάρχει μια υποσυνείδητη πολιτική παραίτηση, «άσε θα δούμε πώς πάει», σαν να αποσυντίθενται τα στοιχειώδη αναλυτικά εργαλεία.

Εκείνο που είναι απελπιστικό είναι η αδυναμία κατανόησης της επείγουσας κατάστασης. Ενα πρόβλημα πραγματικό, με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, αντί να το αναλύσεις και επιλύσεις, το χαζεύεις ή εξαντλείσαι στην περιφέρειά του. «Μετακίνησα 250 αλλά την άλλη μέρα ήρθαν 280 απ’ την Τουρκία» είναι η version του κράτους και των υπηρεσιών. «Καλύτερη φύλαξη των θαλάσσιων συνόρων» είναι η ιδιοφυής version της αντιπολίτευσης. Το θέμα είναι ότι κανείς δεν μπορεί να τρυγήσει εκλογικά οφέλη απ’ το προσφυγικό, μεταναστευτικό φαινόμενο. Ούτε η κυβέρνηση (που προδήλως βλάπτεται) ούτε όμως η αντιπολίτευση. Γιατί και οι δυο πλευρές χάνουν από ένα κοινό αντιπολιτικό, αντικοινοβουλευτικό, θλιμμένο, απογοητευμένο, οργισμένο.

«Το νησί είναι προγραμμένο για να ξεφορτώνονται οι άλλοι, οι Ευρωπαίοι, η κυβέρνηση, τα κόμματα, το πρόβλημα, να το διώχνουν μακριά τους». Αυτή η σκοτεινή υποψία σκιάζει την επόμενη μέρα.

«Να το προικιό μου»: Αυταί υπήρξαν αι τελευταίαι λέξεις της φόνισσας, του Παπαδιαμάντη. Ελπίζω να μην αφήσουμε στην επόμενη γενιά, την οργισμένη κατάθλιψη, ως ιδεολογικό προικιό.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι βουλευτής ΣΥΡΙΖΑ Σάμου και πρόεδρος της Επιτροπής Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής