Ενας ηγέτης που σφράγισε τρεις γενιές

Ο Ανδρέας Παπανδρέου γεννήθηκε 3 χρόνια πριν από την μικρασιατική καταστροφή, μεγάλωσε και ανδρώθηκε πολιτικά σε μια από τις πιο ταραγμένες περιόδους της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας: δικτατορία του Μεταξά, Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, Κατοχή, Εθνική Αντίσταση, Απελευθέρωση, Βάρκιζα, Εμφύλιος, Εθνικός Διχασμός, διώξεις, κοινωνικά φρονήματα, ΕΡΕ, 1-1-4, ανένδοτοι, δημοκρατικοί σύνδεσμοι, Αποστασία, δικτατορία της 21ης Απριλίου, αντιδικτατορική πάλη, ΠΑΚ, Νομική, Πολυτεχνείο, εισβολή του Αττίλα, εθνική τραγωδία στη μεγαλόνησο, πτώση της χούντας, 2ος Αττίλας.

Ολα αυτά τα γεγονότα έλαβαν χώρα σε τέσσερις δεκαετίες: 1934-1974. Για αυτό κάποιοι πρέπει να είναι πάρα πολύ προσεκτικοί, όταν με περισσή ελαφρότητα συγκρίνουν τα ταραγμένα εκείνα χρόνια με την περίοδο της μεταπολίτευσης, την καλύτερη περίοδο στην ιστορία της χώρας την οποία σφράγισε με την παρουσία του.

Ο Ανδρέας Παπανδρέου αποτέλεσε το κομβικό σημείο συνάντησης τριών γενεών, οι οποίες και συνδιαμόρφωσαν ιστορικά τον κορμό της μεγάλης δημοκρατικής παράταξης.

Η γενιά της Εθνικής Αντίστασης: Για τη γενιά αυτή ο Ανδρέας αποτέλεσε μια εμβληματική προσωπικότητα. Οχι μόνο γιατί η Ελληνική Δημοκρατία αναγνώρισε για πρώτη φορά την προσφορά της, αλλά κυρίως γιατί στα ερείπια του αδελφοκτόνου διχασμού, ο Ανδρέας Παπανδρέου οικοδόμησε την αφήγηση της εθνικής συμφιλίωσης, της εθνικής ενότητας, καταργώντας τις γιορτές μίσους και αναδεικνύοντας την ανατίναξη της γέφυρας στον Γοργοπόταμο ως το σύμβολο της Εθνικής Αντίστασης.

Η ιστορική του συνεισφορά συνίσταται στο ότι δεν επεδίωξε να πάρει τη ρεβάνς από τους νικητές του εμφύλιου σπαραγμού, αλλά μας άφησε ως παρακαταθήκη ότι σε έναν εμφύλιο δεν υπάρχουν κερδισμένοι, υπάρχουν μόνο χαμένοι, για αυτό υπηρέτησε με πάθος την γραμμή της Εθνικής Λαϊκής Ενότητας.

Η γενιά του 1-1-4 και των ανένδοτων: Στο πρόσωπο του Ανδρέα η γενιά αυτή, όπως και η γενιά της αντιδικτατορικής πάλης και του Πολυτεχνείου είδε να δικαιώνονται οι αγώνες τους για τη δημοκρατία, την εθνική ανεξαρτησία, τη λαϊκή κυριαρχία και την κοινωνική απελευθέρωση.

Η ιστορική συνεισφορά του Α.Π. συνίσταται στο ότι για πρώτη φορά η Ελλάδα κυβερνήθηκε για πολλά χρόνια από μια άλλη παράταξη, όχι από τη Δεξιά, αλλά από τη δημοκρατική παράταξη το ΠΑΣΟΚ, χωρίς να ζήσουμε αποστασίες, θεσμικές εκτροπές και δικτατορίες.

Η πρώτη φορά πραγματική Αριστερά είχε αφετηρία την 18η Οκτωβρίου 1981 με τη σφραγίδα του Ανδρέα Παπανδρέου.

Και τέλος η Γενιά της Αλλαγής, αναγνώρισε στο πρόσωπό του, τον πρώτο πρωθυπουργό της Ελληνικής Δημοκρατίας που κατέθεσε μαζί της ελεύθερα στεφάνι στο Πολυτεχνείο, που θεσμοθέτησε την ψήφο στα 18, που σηματοδότησε τις μεγάλες αλλαγές στο εκπαιδευτικό σύστημα και ιδιαίτερα στα πανεπιστήμια με τον νόμο πλαίσιο.

Ο Ανδρέας Παπανδρέου συμβόλισε με τρόπο μοναδικό την Ελλάδα της Δημοκρατίας, της εθνικής συμφιλίωσης, της κοινωνικής δικαιοσύνης.

Ο Ανδρέας Παπανδρέου σφράγισε τον πατριωτικό χαρακτήρα της δημοκρατικής προοδευτικής παράταξης. Μας δίδαξε την έννοια του πατριωτισμού, διαχωρίζοντας τον τόσο από τον εθνικισμό της παραδοσιακής Δεξιάς όσο και τον διεθνισμό της παραδοσιακής Αριστεράς.

Η ιστορική αποτίμηση της συνεισφοράς της μεταπολίτευσης, είναι ίσως η τελευταία ευκαιρία για να πιάσουμε και πάλι το νήμα της ιστορίας από εκεί που το άφησε.

Το οφείλουμε σε αυτούς που έφυγαν, μα πάνω από όλα σε αυτούς που έρχονται, στις επόμενες γενιές.

Ο Παναγιώτης Αναστασιάδης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης