Ευρωεκλογές με φόντο το Προσφυγικό

Σε διλήμματα υπαρξιακής σημασίας καλούνται να απαντήσουν οι πολίτες της Ευρώπης, λίγους μόνο μήνες πριν από τη διεξαγωγή των ευρωεκλογών του Μαΐου 2019. H άνοδος της Ακροδεξιάς και η ενίσχυση της ρητορικής του μίσους φέρνουν ως μείζον ζήτημα της πολιτικής συζήτησης τη διαχείριση και αντιμετώπιση του προσφυγικού και μεταναστευτικού ζητήματος.

Το Προσφυγικό ανέδειξε όχι μόνο τις δυσκολίες συνεργασίας μεταξύ των κρατών – μελών και την έλλειψη αποφασιστικότητας από πλευράς της Κομισιόν για την εφαρμογή των συμφωνηθέντων, αλλά το σημαντικό έλλειμμα αλληλεγγύης και δίκαιης κατανομής των βαρών στους κόλπους της Ενωσης. Η ιστορική κατάρρευση του ευρωπαϊκού εξωτερικού συνόρου το 2015 κατέδειξε πως η στρατηγική της συνολικής αποτροπής και ανάσχεσης των ροών δεν είναι βιώσιμη. Ωστόσο, μπροστά σε αυτή την πρωτοφανή κατάσταση η ΕΕ δεν έθεσε σε εφαρμογή κάποιο σχέδιο πολιτικής προστασίας ή έκτακτης ανάγκης. Αντίθετα, μετά την αδυναμία διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών στις χώρες πρώτης γραμμής του μεσογειακού Νότου, οι ηγεσίες της ΕΕ αναζήτησαν λύσεις για ζώνες διαχείρισης των ροών εκτός της ευρωπαϊκής επικράτειας (σε τρίτες χώρες). Στην πραγματικότητα, όμως, με αυτόν τον τρόπο το μόνο που «επιτυγχάνεται» είναι να λαμβάνει χώρα μια διαχείριση του όλου προβλήματος «εκτός των τειχών». Ακολούθως, κράτη – μέλη της Ενωσης επανέφεραν τους ελέγχους στα εσωτερικά τους σύνορα, προχώρησαν στο σφράγισμα των συνόρων και στην ύψωση φρακτών και συνεχίζουν μέχρι και σήμερα να μην ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους (μετεγκατάσταση, επανεγκατάσταση).

Η αδυναμία της ΕΕ να δώσει ευρωπαϊκή απάντηση στο Προσφυγικό και να χαράξει μια συνεκτική πολιτική για τη νόμιμη μετανάστευση εντείνει την ευρωπαϊκή κρίση, αμαυρώνει τις ίδιες τις διακηρύξεις της ΕΕ και τροφοδοτεί τη φοβική δημαγωγία της Ακρας Δεξιάς. Η ηγεσία της ΕΕ συνεχίζει να μη θέλει ή να μην μπορεί να διαβάσει τα σημάδια του «Κακού» που αποκαλύπτονται πλέον έκδηλα και τα οποία αποτελούν σοβαρή δοκιμασία για τις φιλελεύθερες αρχές και τις δημοκρατικές παραδόσεις των ευρωπαϊκών λαών. Η συντηρητική πολιτική περιχαράκωση της Ευρώπης απέναντι στη μεγαλύτερη προσφυγική κρίση μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο θέτει σε καθημερινή δοκιμασία τον ίδιο της τον δεσμό με την ανθρωπιστική παράδοση του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού.

Με αιχμή το Προσφυγικό – Μεταναστευτικό συγκρούονται δύο διαφορετικές λογικές για το παρόν και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ενωσης: από τη μία πλευρά η «Ευρώπη – φρούριο» και από την άλλη η Ευρώπη της αλληλεγγύης, της δημοκρατίας και της ανοιχτής κοινωνίας. Οχι, όμως, μιας  «ευέλικτης αλληλεγγύης», όσον αφορά τον επιμερισμό των προσφυγικών ροών. Η ΕΕ έχει ανάγκη από μια ολοκληρωμένη προσέγγιση του προσφυγικού και μεταναστευτικού ζητήματος με έμφαση όχι μόνο στην εξωτερική διάσταση του θέματος, αλλά και στην εσωτερική, με ανακατανομή των αιτούντων άσυλο και με ισχυρές πολιτικές ένταξης προσφύγων και μεταναστών. Οσο αυτά καθυστερούν, η Ευρωπαϊκή Ενωση κινδυνεύει από μια τεράστια οπισθοδρόμηση που την απειλεί με αποσύνθεση. Για τον λόγο αυτόν, η διαχείριση του Προσφυγικού – Μεταναστευτικού ήταν και παραμένει ζήτημα ζωτικής σημασίας για το μέλλον της ΕΕ και των ευρωπαϊκών κοινωνιών μας. Ενα ζήτημα που θα καθορίσει σε σημαντικό βαθμό όχι απλώς ένα ακόμα εκλογικό αποτέλεσμα, αλλά πιθανόν το ίδιο το παρόν και το μέλλον του ευρωπαϊκού οικοδομήματος.

Ο Χρήστος Μπαξεβάνης είναι διδάκτωρ Δημοσίου Διεθνούς Δικαίου ΑΠΘ