Macedonia erga omnes

Δεν είχε προλάβει να στεγνώσει το μελάνι στην ψηφοφορία της Βουλής κι η διεθνής κοινότητα υποδέχτηκε το αποτέλεσμα με αλαλαγμούς.

Τρεις ενδεικτικές αντιδράσεις.

– Ο Τζον Μπόλτον, σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ, απευθύνει «συγχαρητήρια στους ηγέτες της Ελλάδας και της Μακεδονίας».

– Η Μάργκοτ Βάλστρεμ, υπουργός Εξωτερικών της Σουηδίας, στέλνει «συγχαρητήρια στην Ελλάδα και τη Μακεδονία».

– Ο Μεβλούτ Τσαβούσογλου, υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, δηλώνει «καλωσορίζουμε τη Μακεδονία στο ΝΑΤΟ».

Καμία έκπληξη. Συνέβη ό,τι κάθε λογικός άνθρωπος μπορούσε εξαρχής να προβλέψει. Η «Βόρεια Μακεδονία» εξανεμίστηκε πριν ακόμη εμφανιστεί και βρεθήκαμε με μια Macedonia erga omnes – έναντι όλων!

Ετσι τα Σκόπια θα έχουν ένα επίσημο όνομα «Βόρεια Μακεδονία» για τα διαβατήρια, τα επίσημα έγγραφα και τα καρτελάκια των διεθνών διασκέψεων. Ενώ όλη η υφήλιος θα τα αποκαλεί με το απλούστερο χαϊδευτικό «Μακεδονία».

Μπορεί να συμβεί κάτι τέτοιο; Ασφαλώς. Η χώρα που ονομάζεται επισήμως «Δημοκρατία Ανατολικά του (ποταμού) Ουρουγουάη» είναι παγκοσμίως γνωστή ως «Ουρουγουάη».

Ενώ το επισήμως «Βασίλειο των Κάτω Χωρών» είναι για όλους μας η Ολλανδία του Κρόιφ. Στην πραγματικότητα η Ολλανδία είναι απλώς η μεγαλύτερη περιοχή του. Το βασίλειο όμως δεν κατοικείται από «Κατωχωριανούς» που μιλάνε «κατωχωριανά», αλλά από Ολλανδούς που μιλάνε ολλανδικά. Λογικό.

Η συνύπαρξη μιας επίσημης ονομασίας και μια κοινής ονομασίας για κάθε τρέχουσα χρήση δεν είναι ασύνηθες διεθνές φαινόμενο, ούτε εξοργιστικό. Hellenic Republic και Greece.

Στην περίπτωση των Σκοπίων όμως καθιερώνει επισήμως αυτό που η ελληνική διπλωματία πάσχισε πάντοτε να αποφύγει: μια ντε φάκτο διπλή ονομασία.

«Βόρεια Μακεδονία» και «Μακεδονία». Στην καθημερινότητα καταφανώς θα υπερισχύσει η δεύτερη.

Λογικό και αυτό. Από τη στιγμή που υπογράφηκε η Συμφωνία των Πρεσπών είχαμε επισημάνει ότι είναι στρεβλή στον πυρήνα της.

Μια χώρα που κατοικείται από «Μακεδόνες» που μιλούν «μακεδονικά» που παράγουν «μακεδονικά προϊόντα» σε «μακεδονικές εταιρείες» και εξάγονται σε όλο τον πλανήτη με «μακεδονικά διακριτικά» δεν έχει καμία λογική βάση να αποκαλείται «Βόρεια Μακεδονία». Απλά πράγματα.

Με άλλα λόγια, ο Ζόραν Ζάεφ κατάφερε να εκχωρήσει μια επίσημη ονομασία την οποία κανείς δεν θα θυμάται για να κατοχυρώσει μια μακεδονική εθνική και κρατική οντότητα erga omnes.

Δεν ξέρω αν ο Τσίπρας αξίζει Νομπέλ Ειρήνης. Πάντως ο Ζάεφ δικαιούται Νομπέλ Διαπραγμάτευσης, αν υπάρχει.

Γι’ αυτό άλλωστε κι οι πονηροί πραματευτάδες της συμφωνίας στην Ελλάδα ελάχιστα αναφέρθηκαν στο περιεχόμενο της συμφωνίας. Δεν είχαν τι να πουν.

Μιλούσαν για εκκρεμότητες, για οφέλη, για ιστορικές αποφάσεις, για ανάπτυξη στα Βαλκάνια και σταθερότητα στην περιοχή, αλλά λέξη για την ταμπακέρα.

Ακόμη κι ο Τσίπρας περηφανεύτηκε μετά την κύρωση όχι για το περιεχόμενο της συμφωνίας, αλλά επειδή «βάζουμε ένα λιθαράκι για να θεμελιώσουμε την ειρηνική συνύπαρξη (…) την ειρήνη στην ευρύτερη περιοχή» (29/1).

Προσωπικά δεν θυμάμαι να βρισκόμασταν σε πόλεμο πριν έλθει ο Τσίπρας. Αντιθέτως έχω την εντύπωση ότι η Ελλάδα ήταν ήδη η δεύτερη ή τρίτη οικονομική δύναμη στα Σκόπια κι ότι οι Ελληνες γέμιζαν τα καζίνα της Γευγελής να ακούσουν από Κατερίνα Στανίση μέχρι Βιβή Μαστραλέξη.

Η ουσία της συμφωνίας εκθεμελιώνει και το βασικό επιχείρημα των υποστηρικτών της (Βερναρδάκης, Θεοδωράκης κ.ά.), πως ήδη εκατόν τόσες χώρες αποκαλούσαν τα Σκόπια «Μακεδονία». Πολύ σωστά. Απλώς εφεξής θα την αποκαλούν «Μακεδονία» κι όλοι οι υπόλοιποι.

Αν μιλούμε για ένα διαπραγματευτικό ναυάγιο, αξίζει να αναρωτηθούμε το «γιατί».

Η ερμηνεία μου είναι σαφής από την αρχή. Το ναυάγιο ήταν το αυτονόητο αποτέλεσμα της εδραίας πεποίθησης των διαπραγματευτών και των υποστηρικτών της συμφωνίας ότι η Ελλάδα έκανε λάθος από το 1992.

Οτι είχε άδικο. Οτι δημιούργησε εκ του μη όντος ένα ασήμαντο θέμα. Οτι η διαμάχη ήταν περίπου ελληνικής ευθύνης ή ιδιορρυθμίας κι ότι η Ελλάδα όφειλε να επανορθώσει υποχωρώντας.

«Αχρείαστη διαμάχη» την αποκάλεσε ο Πρόεδρος της Κύπρου, λες και το Κυπριακό είναι… χρειαζούμενη!

Στην ουσία ήταν έτοιμοι να συμφωνήσουν τα πάντα, διότι τίποτα δεν έβρισκαν αρκετά σημαντικό για να διαφωνήσουν.

Θέμα αντίληψης. Το 2008, με την Ελλάδα να διαπραγματεύεται στο Βουκουρέστι, ο τότε ΣΥΡΙΖΑ (Χριστοδουλοπούλου, Τσακαλώτος κ.λπ.) μάζευε υπογραφές ζητώντας να διατηρήσει η ΠΓΔΜ το «συνταγματικό της όνομα», διότι… σιγά τα λάχανα!

Η Χριστοδουλοπούλου μάλιστα δήλωσε ότι είναι ακόμη «υπερήφανη» που τότε αποδοκίμαζε τη διπλωματική προσπάθεια της χώρας.

Το μυαλό μου πάει στο Μόναχο, το 1938.

Πάντα αναρωτιόμουν για ποιον λόγο ο Νέβιλ Τσάμπερλεν και ο Εντουάρ Νταλαντιέ, δύο δημοκράτες πολιτικοί, προφανώς χωρίς καμία συμπάθεια για τη χιτλερική Γερμανία, κατέβασαν με τόση ευκολία τα βρακιά τους στον Χίτλερ.

Και νομίζω ότι η εξήγηση είναι απλή. Ξεκινώντας με αποκλειστικό στόχο να αποφύγουν τον πόλεμο, κατάντησαν να βρίσκουν λογική κάθε απαίτηση του γερμανού δικτάτορα νομίζοντας ότι έτσι θα τον απέφευγαν. Η μικρή δημοκρατική Τσεχοσλοβακία αφέθηκε μόνη της, διαμελίστηκε και κατακτήθηκε επειδή δύο μεγάλες δημοκρατίες τη θεώρησαν «αχρείαστη διαμάχη» μπροστά στη διατήρηση της ειρήνης.

Ο Τσόρτσιλ είχε συνοψίσει τότε επιγραμματικά ότι:

– Στην Αγγλία προσφέρθηκε να επιλέξει μεταξύ ντροπής και πολέμου. Επέλεξε την ντροπή και θα πάρει τον πόλεμο.

Εναν χρόνο αργότερα, ο Χίτλερ ξεκίνησε τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Φυσικά η περίπτωση δεν είναι ίδια. Αλλά νομίζω ότι έχουμε τον ίδιο μηχανισμό. Η επίσπευση υποκρύπτει την παράδοση.

Επειγόμενη (για λόγους που δεν είναι της στιγμής) να λύσει κάτι που θεωρούσε περιττή κι ανώφελη «εκκρεμότητα», η ελληνική κυβέρνηση υιοθέτησε και αποδέχτηκε κάθε επιχείρημα της άλλης πλευράς. Εκανε απλώς χειρότερη τη λύση.

Μικρός επίλογος. Επιστρέφοντας από το Μόναχο, ο Τσάμπερλεν κι ο Νταλαντιέ έγιναν δεκτοί στις χώρες τους με ξέφρενους πανηγυρισμούς.

Ο αφελής Τσάμπερλεν προσγειώθηκε ανεμίζοντας το χαρτί της συμφωνίας και διακηρύσσοντας:

– Είναι η ειρήνη για την εποχή μας!

Ο ευφυέστερος, αλλά κυνικός Νταλαντιέ κατέβηκε από το αεροπλάνο, μπήκε στο πρωθυπουργικό αυτοκίνητο και βλέποντας τα ενθουσιώδη πλήθη να τον αποθεώνουν σχολίασε:

– Α, τους μαλάκες!

Διαλέγετε και παίρνετε.