Το δίλημμα

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει μετατρέψει τις λέξεις σε όπλα. Γνωρίζει ότι τα μέσα ενημέρωσης έχουν ένα ισχυρό ένστικτο να επαναλαμβάνουν τους πιο εξωφρενικούς του ισχυρισμούς και τα χρησιμοποιεί ως εργαλείο για τη διάδοση των ιδεών του. Τα ψέματά του φτάνουν σε εκατομμύρια ανθρώπους μέσα από τη διαρκή επανάληψή τους στον Τύπο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Και αυτό συνιστά μια υπαρξιακή απειλή για τη δημοκρατία.

Αυτά έγραφε ο γνωστός αμερικανός γλωσσολόγος Τζορτζ Λακόφ σε άρθρο του που δημοσιεύτηκε τον περασμένο Ιούνιο στην Guardian. Η γλώσσα μπορεί να διαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε, σημείωνε. Ο Τραμπ, ως καλός πωλητής, το ξέρει. Τα τουίτ του δεν είναι τυχαία, είναι στρατηγικά. Η δημοσίευση, και άρα επανάληψή τους, του δίνει απλώς μεγαλύτερη δύναμη.

Το δίλημμα είναι παλιό: πώς αντιμετωπίζεις έναν πολιτικό που χρησιμοποιεί ως βασικό του όπλο την πρόκληση; Την πρώτη φορά εκφράζεις την απέχθειά σου: δείτε τι γλώσσα χρησιμοποιεί! Εκείνος γίνεται τότε ακόμη πιο προκλητικός. Γρήγορα συνειδητοποιείς ότι όσο περισσότερο ασχολείσαι μαζί του τόσο περισσότερο αυξάνεται η αναγνωσιμότητά του, άρα και η δημοτικότητά του. Τον διαβάζουν όχι μόνο οι οπαδοί του, που το καταδιασκεδάζουν γιατί είναι όμοιοί του, αλλά και οι περίεργοι, από τους οποίους όλο και κάποιος θα τσιμπήσει.

Ο λόγος του Παύλου Πολάκη θα έπρεπε να κάνει τον πολιτικό του προϊστάμενο να ντρέπεται. Συμβαίνει το αντίθετο: ο Αλέξης Τσίπρας όχι μόνο εγκρίνει τη συμπεριφορά του υπουργού του, αλλά τον ενθαρρύνει να γίνει ακόμη πιο ωμός. Η απάντηση άλλωστε του Πολάκη στη δημοσιογράφο που τον ρώτησε για τα παιδιά που πέθαναν στο νοσοκομείο Λαμίας («Τι είσαι εσύ και θα σου απολογηθώ;») διαφέρει μόνο ως προς το ύφος, όχι ως προς την ουσία, από τις απαντήσεις που έδιναν η Δούρου και άλλα κυβερνητικά στελέχη στις ερωτήσεις των δημοσιογράφων για την τραγωδία στο Μάτι. Και η ατάκα του «Σας έχω» είναι ίδιας υποστάθμης με το αλήστου μνήμης «Στα τέσσερα», που σημάδεψε αυτό το κυβερνητικό υβρίδιο.

Παρ’ όλα αυτά, το δίλημμα παραμένει: τι κάνει ένας δημοσιογράφος με πολιτικούς αυτού του επιπέδου; Τους ασκεί τεκμηριωμένη κριτική από μαρξιστική, φιλελεύθερη ή τέλος πάντων πολιτισμένη πλευρά; Τους απαντά με την ίδια γλώσσα; Ή απλώς τους αγνοεί; Η απάντηση είναι δύσκολη. Ο Λακόφ, για παράδειγμα, επισημαίνει ότι οι δημοσιογράφοι πρέπει να καταλάβουν πώς λειτουργεί η προπαγάνδα στον εγκέφαλο και να λαμβάνουν υπόψη στα ρεπορτάζ τους αυτό που είναι πραγματικά σημαντικό για τους πολίτες σε μια δημοκρατία.

Μέχρι να το πετύχουμε, μπορούμε να αρχίσουμε από τα βασικά. Ο ενικός ενός πολιτικού προς έναν ή μία δημοσιογράφο απαγορεύεται (και το αντίστροφο φυσικά). Ούτε «καλή σας» είμαι κύριε υπουργέ ούτε γνωριζόμασταν από μικροί. Πληρώνεστε από τον ελληνικό λαό και είστε υποχρεωμένος να απαντάτε με κοσμιότητα. Α, και να θυμάστε πως ό,τι σπέρνετε θα θερίσετε.