Ιδεολογικές αναδιατάξεις

Η αναδιάταξη του πολιτικού σκηνικού με μοχλό τη Συμφωνία των Πρεσπών δεν είναι σίγουρο εάν θα επιτευχθεί. Το μόνο βέβαιο όμως είναι ότι η αντίδραση στη συμφωνία επικύρωσε την αναδιάταξη προς τα δεξιά του ιδεολογικού επιπέδου του εγχώριου κοινωνικού σχηματισμού. Το αποτέλεσμα αυτό οφείλεται στην κοινωνική αποδοχή ενός δεξιού αντιπολιτευτικού λόγου, ο οποίος απέναντι στα, επενδυμένα με μια αριστερίζουσα ρητορική, πεπραγμένα του ΣΥΡΙΖΑ, φθάνει μέχρι και στην επαναφορά και τη νομιμοποίηση των εμφυλιοπολεμικών στερεοτύπων.

Είναι ενδεικτικό ότι όσον αφορά τις αντιδράσεις και τα συλλαλητήρια εναντίον της Συμφωνίας των Πρεσπών, έχει σχεδόν εξοβελιστεί από τη δημόσια σφαίρα κάθε απόπειρα κριτικής τους και, εάν εκδηλωθεί, εκ προοιμίου καταγγέλλεται ως υποστηρικτική της κυβέρνησης. Κάθε συλλαλητήριο όμως, είναι μια πολιτική πράξη και υπόκειται στην αντίστοιχη πολύπλευρη κριτική. Στην ίδια πολλαπλή κριτική υπόκεινται και όσοι συμμετέχουν σ’ αυτό. Η μαζικότητα δε του συλλαλητηρίου δεν απαγορεύει και δεν περιορίζει το εύρος της κριτικής. Ούτε την απαλύνει. Φυσικά οι δεκάδες χιλιάδες των συγκεντρωθέντων στα συλλαλητήρια δεν ήταν όλοι ακροδεξιοί. Με την παρουσία τους όμως νομιμοποίησαν τους λόγους που εκφέρθηκαν, τα συνθήματα που εκφωνήθηκαν, τη συνολική κοινωνική και αισθητική εικόνα που σχηματίστηκε. Νομιμοποίησαν την ανορθολογική και θυμική πρόσληψη του Μακεδονικού ζητήματος, αποδέχθηκαν τη στρεβλή και λειψή γνώση της ιστορίας του, αναπαρήγαγαν τη γνωστή αυτοθυματοποιητική αντίληψη της χώρας και επέδειξαν την ακραία υποτιμητική τους διάθεση προς τον γειτονικό λαό. Ανέδειξαν, εν τέλει, μια Ελλάδα φοβική, προνεωτερική, σχεδόν εγκλωβισμένη ακόμα στα σχήματα του βαλκανικού εθνικισμού των αρχών του εικοστού αιώνα. Τα συλλαλητήρια, με όλα αυτά τα χαρακτηριστικά, αποτέλεσαν το κατάλληλο περιβάλλον για την υποδοχή και την αναπαραγωγή των ακροδεξιών ιδεών και την επικοινωνία τους με έναν κόσμο που αισθάνεται, έστω και φαντασιακά, ηττημένος και προδομένος. Πρέπει δε να επισημανθεί ότι στις συγκεντρώσεις αυτές, στην Αθήνα αλλά και σε άλλες πόλεις τελευταία, εκδηλώθηκε και μια ακροδεξιά «αντισυστημική» βία με ό,τι σημαίνει αυτό για τη στρατηγική του συγκεκριμένου χώρου.

Η συντηρητική μετατόπιση όμως του δημόσιου λόγου δεν καταγράφεται μόνο στο περιεχόμενο των εθνολαϊκιστικού τύπου κινητοποιήσεων. Υπάρχουν και διανοούμενοι, εγκατεστημένοι στους κρατικούς εκπαιδευτικούς μηχανισμούς, που κόντρα στο πρότυπο του διανοούμενου – κριτικού της εξουσίας, διαμεσολαβούν και αναπαράγουν την μέχρι τώρα κυρίαρχη εθνική αφήγηση. Αίφνης έντεκα καθηγητές της ιστορίας, σε άρθρο τους εναντίον της Συμφωνίας των Πρεσπών, αρνούμενοι ουσιαστικά τον ερευνητικό – κριτικό τους ρόλο, γράφουν ότι «ασχέτως των επιστημονικών προσεγγίσεων, η Ιστορία αποτελεί, πέρα από κάθε αμφιβολία, την ραχοκοκαλιά του ελληνικού έθνους». Η άποψη αυτή όμως δεν συνιστά νομιμοποίηση μιας μορφής ιδεολογικής χρήσης της ιστορίας; Τι είδους ιστορία είναι αυτή χωρίς επιστημονική προσέγγιση;

Δυστυχώς όλα αυτά δείχνουν ότι, όπως στην περίπτωση της πολλαπλής κρίσης, ο αριστερόστροφος λαϊκισμός εμπόδισε την κατανόηση των αιτίων της, έτσι και τώρα η εθνικιστική ανάγνωση της Συμφωνίας των Πρεσπών αρνείται τον αναστοχασμό των «πατριωτικών» επιλογών του παρελθόντος που οδήγησαν, όλες περίπου τις χώρες του κόσμου στην αναγνώριση του γειτονικού κράτους ως Δημοκρατία της Μακεδονίας και καθυστερεί τη δημιουργία της απαιτούμενης νέας εθνικής και κοινωνικής αυτοσυνειδησίας.

Ο Κώστας Καρακώτιας είναι νομικός – κριτικός βιβλίου