Ένα νεκροταφείο στην Ίθακα των ΗΠΑ έχει μετατραπεί σε απρόσμενο καταφύγιο για εκατομμύρια μέλισσες-επικονιαστές, αναδεικνύοντας τη σημασία της προστασίας των φυσικών τους οικοτόπων. Η ανακάλυψη έγινε τυχαία από την τεχνικό Ρέιτσελ Φόρνταϊς, η οποία εργάζεται στο εργαστήριο εντομολογίας του Cornell University.
Η Φόρνταϊς περνούσε καθημερινά από το νεκροταφείο East Lawn πηγαίνοντας στη δουλειά της, όταν την άνοιξη του 2022 παρατήρησε πλήθος μελισσών. «Αυτές είναι παντού στο νεκροταφείο», είπε στον προϊστάμενό της, καθηγητή εντομολογίας Μπράιαν Ντάνφορθ. Οι επιστήμονες αναγνώρισαν το είδος ως Andrena regularis, γνωστό και ως “regular mining bee” — μια μοναχική μέλισσα που φωλιάζει στο έδαφος και συμβάλλει καθοριστικά στην επικονίαση.
Η έρευνα αποκάλυψε ότι το νεκροταφείο φιλοξενεί μία από τις μεγαλύτερες και παλαιότερες γνωστές συγκεντρώσεις μελισσών που φωλιάζουν στο έδαφος. Ο πληθυσμός τους εκτιμάται σε περίπου 5,5 εκατομμύρια άτομα, αριθμός που αντιστοιχεί σε πάνω από 200 μελίσσια σε έκταση μόλις 1,5 στρέμματος.
Επιστημονική σημασία της έρευνας
«Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις που έχουν καταγραφεί στη βιβλιογραφία», δήλωσε ο Στιβ Χογκ, κύριος συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Apidologie. Η έρευνα, υπό την επίβλεψη του Ντάνφορθ, ανέδειξε τη βιολογία αυτών των παραμελημένων αλλά οικονομικά σημαντικών μελισσών, χρησιμοποιώντας το νεκροταφείο ως πεδίο μελέτης.
Η μελέτη εισάγει νέα μεθοδολογία για την καταγραφή της βιολογίας των μελισσών και υπογραμμίζει τη σημασία των άγριων ειδών στην επικονίαση καλλιεργειών υψηλής αξίας, όπως τα μήλα — βασικό αγροτικό προϊόν της Νέας Υόρκης.
«Η έρευνα δείχνει πόσο πολυάριθμες και σημαντικές είναι οι μοναχικές μέλισσες και γιατί πρέπει να προστατεύσουμε τους χώρους φωλιάσματος», τόνισε ο Ντάνφορθ.
Τα νεκροταφεία ως καταφύγια βιοποικιλότητας
Το είδος A. regularis έχει εντοπιστεί στο East Lawn Cemetery ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα, ενώ το ίδιο το νεκροταφείο λειτουργεί από το 1878. Η ανακάλυψη ενισχύει την άποψη ότι τα νεκροταφεία μπορούν να αποτελούν πολύτιμους βιότοπους για την άγρια ζωή.
Ο επιστάτης Κέβιν Μορς ανέφερε ότι έχει δει ελάφια, χήνες, γεράκια, αλεπούδες και κογιότ, μαζί με τις μέλισσες που, όπως σημειώνει, «ποτέ δεν τον έχουν τσιμπήσει».
Σύμφωνα με τον Ντάνφορθ, η ήρεμη ατμόσφαιρα, η απουσία φυτοφαρμάκων και η ελάχιστη όχληση του εδάφους καθιστούν τα νεκροταφεία ιδανικούς χώρους για αποικίες μελισσών.
Βιολογία και συμπεριφορά των μελισσών
Περίπου το 75% των ειδών μελισσών είναι μοναχικά και δημιουργούν φωλιές στο έδαφος, ωστόσο παραμένουν ελάχιστα μελετημένα. Οι θηλυκές A. regularis σκάβουν υπόγειες φωλιές όπου αποθηκεύουν γύρη και νέκταρ για τις προνύμφες τους.
«Το είδος αυτό διαχειμάζει ως ενήλικο, κάτι σπάνιο, και γι’ αυτό εμφανίζεται νωρίς την άνοιξη, συγχρονισμένο με την άνθιση των μηλιών», εξηγεί ο Χογκ. Στη Νέα Υόρκη, οι μέλισσες αυτές εμφανίζονται συνήθως τον Απρίλιο, όταν η θερμοκρασία φτάνει τους 21 βαθμούς Κελσίου.
Παράγοντες που ενισχύουν τους πληθυσμούς
Η γειτνίαση του νεκροταφείου με τους οπωρώνες του Cornell, σε απόσταση περίπου μισού χιλιομέτρου, προσφέρει άφθονη τροφή την άνοιξη. Ο συνδυασμός αυτός με το αμμώδες έδαφος δημιουργεί ιδανικές συνθήκες ανάπτυξης, σύμφωνα με τον Ντάνφορθ.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ειδικές παγίδες για να καταγράψουν τα έντομα καθώς αναδύονταν από το έδαφος. «Με αυτή τη μέθοδο μπορείς να καταγράψεις ολόκληρη την κοινότητα ζώων που ζει υπόγεια», σημείωσε ο Ντάνφορθ.
Εκτιμήσεις πληθυσμού και οικολογική δυναμική
Κατά την περίοδο Μαρτίου – Μαΐου 2023, η ομάδα συνέλεξε 3.251 έντομα από 16 είδη, με κυρίαρχο το A. regularis. Οι υπολογισμοί τοποθέτησαν τον συνολικό πληθυσμό μεταξύ 3 και 8 εκατομμυρίων μελισσών, με μέσο όρο 5,5 εκατομμύρια.
Τα δεδομένα έδειξαν ότι τα αρσενικά εμφανίζονται πρώτα την άνοιξη, περιμένοντας τα θηλυκά για ζευγάρωμα — μια συμπεριφορά κοινή σε πολλά είδη μελισσών.
Παρασιτισμός και πρωτοβουλίες πολιτών
Οι παγίδες αποκάλυψαν και “παρασιτικές” μέλισσες του γένους Nomada imbricata, που γεννούν τα αυγά τους στις φωλιές των A. regularis. Οι προνύμφες τους καταστρέφουν τα αυγά του ξενιστή και τρέφονται με τη γύρη που έχει αποθηκευτεί.
Για την καλύτερη κατανόηση αυτών των ειδών, ο Ντάνφορθ και οι συνεργάτες του ξεκίνησαν ένα παγκόσμιο πρόγραμμα πολιτών-επιστημόνων, καλώντας το κοινό να αναφέρει εμφανίσεις μελισσών που φωλιάζουν στο έδαφος.
«Αυτοί οι πληθυσμοί είναι τεράστιοι και χρειάζονται προστασία», προειδοποίησε ο Ντάνφορθ. «Αν οι χώροι φωλιάσματος καταστραφούν, μπορεί να χαθούν μέσα σε μια στιγμή εκατομμύρια πολύτιμες μέλισσες-επικονιαστές».
