Μια αμερικανική μελέτη μεγάλης κλίμακας αναδεικνύει έναν λιγότερο γνωστό αλλά κρίσιμο παράγοντα για την υγεία: την οικογενειακή κατάσταση. Σύμφωνα με τα ευρήματα, όσοι δεν έχουν παντρευτεί ποτέ εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά καρκίνου, υπογραμμίζοντας τη σημασία των κοινωνικών συνθηκών, της στήριξης και της πρόσβασης στην πρόληψη.
Στη συζήτηση γύρω από τον καρκίνο, η οικογενειακή κατάσταση σπάνια εξετάζεται ως πιθανός παράγοντας κινδύνου. Συνήθως το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στο κάπνισμα, τη διατροφή, την άσκηση, την κληρονομικότητα ή την πρόσβαση σε εξετάσεις.
Ωστόσο, μια εκτεταμένη πληθυσμιακή έρευνα από τις Ηνωμένες Πολιτείες, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Cancer Research Communication, δείχνει ότι το αν κάποιος έχει παντρευτεί ή όχι ενδέχεται να σχετίζεται ουσιαστικά με τη συχνότητα εμφάνισης καρκίνου.
«Το εύρημα δεν σημαίνει ότι ο γάμος “προστατεύει” μαγικά από τον καρκίνο. Σημαίνει όμως ότι η οικογενειακή κατάσταση μπορεί να λειτουργεί ως ένας ισχυρός κοινωνικός δείκτης, πίσω από τον οποίο κρύβονται συνήθειες, δίκτυα στήριξης, οικονομικές συνθήκες και πρόσβαση στην πρόληψη», εξηγούν η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η Αλεξάνδρα Σταυροπούλου (Βιολόγος) και ο Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ).
Τα ευρήματα της μελέτης
Η ανάλυση βασίστηκε σε δεδομένα από 12 αμερικανικές πολιτείες για την περίοδο 2015-2022, εστιάζοντας σε ενήλικες άνω των 30 ετών. Οι ερευνητές συνέκριναν τα ποσοστά καρκίνου ανάμεσα σε όσους δεν είχαν παντρευτεί ποτέ και σε όσους είχαν παντρευτεί κάποια στιγμή στη ζωή τους, ακόμη κι αν είχαν χωρίσει ή χηρέψει.
Με περισσότερα από 4,2 εκατομμύρια περιστατικά καρκίνου και πάνω από 500 εκατομμύρια ανθρωποέτη παρακολούθησης, πρόκειται για μία από τις πιο εκτεταμένες αναλύσεις στο πεδίο. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι άνθρωποι που δεν είχαν παντρευτεί ποτέ εμφάνιζαν υψηλότερη συχνότητα καρκίνου σχεδόν σε όλες τις κύριες κατηγορίες της νόσου.
Στους άνδρες, η επίπτωση ήταν κατά 68% υψηλότερη σε σχέση με όσους είχαν παντρευτεί, ενώ στις γυναίκες ήταν κατά 85% υψηλότερη. Η τάση αυτή παρατηρήθηκε ανεξαρτήτως φυλής, εθνότητας, ηλικίας και είδους καρκίνου, με τις διαφορές να γίνονται εντονότερες όσο αυξανόταν η ηλικία.
Διαφορές ανά φύλο και κοινωνική ομάδα
Στους άνδρες, η μεγαλύτερη διαφορά καταγράφηκε στον καρκίνο του πρωκτού, ενώ στις γυναίκες στον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Σημαντικές διαφορές βρέθηκαν και σε καρκίνους που σχετίζονται με λοιμώξεις, κάπνισμα, κατανάλωση αλκοόλ και γυναικολογικές μορφές καρκίνου. Αντίθετα, μικρότερες διαφορές εντοπίστηκαν σε καρκίνους του θυρεοειδούς, του προστάτη και του μαστού.
Οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι ο γάμος δεν προκαλεί χαμηλότερο κίνδυνο καρκίνου, αλλά συνοψίζει ένα πλέγμα κοινωνικών και ψυχολογικών παραγόντων. Οι παντρεμένοι τείνουν να έχουν σταθερότερη καθημερινότητα, λιγότερες επικίνδυνες συμπεριφορές, καλύτερη ψυχολογική στήριξη και συχνότερη επαφή με υπηρεσίες υγείας. Ένας σύντροφος μπορεί να ενθαρρύνει προληπτικούς ελέγχους ή να συμβάλει στην έγκαιρη αναζήτηση ιατρικής βοήθειας.
Κοινωνικές ανισότητες και υγεία
Η μελέτη ανέδειξε και έντονες διαφοροποιήσεις ανάμεσα σε πληθυσμιακές ομάδες. Οι μαύροι άνδρες που δεν είχαν παντρευτεί ποτέ εμφάνιζαν τα υψηλότερα συνολικά ποσοστά καρκίνου. Αντίθετα, μεταξύ των ανδρών που είχαν παντρευτεί, οι μαύροι εμφάνιζαν χαμηλότερα ποσοστά από τους λευκούς. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι η οικογενειακή κατάσταση συνδέεται στενά με παράγοντες όπως η φτώχεια, ο κοινωνικός αποκλεισμός, ο ρατσισμός και η ανισότητα στην πρόσβαση σε σταθερές σχέσεις και πόρους.
Στις γυναίκες, η εικόνα ήταν επίσης σταθερή μεταξύ των φυλετικών και εθνοτικών ομάδων. Η έρευνα αμφισβητεί την αντίληψη ότι ο γάμος ωφελεί κυρίως τους άνδρες, δείχνοντας ότι η απουσία γάμου σχετίζεται με αυξημένη επίπτωση καρκίνου και στις γυναίκες, πιθανώς μέσω διαφορετικών μηχανισμών όπως οι αναπαραγωγικές επιλογές, η καθυστέρηση τεκνοποίησης και η μειωμένη πρόσβαση σε προληπτική φροντίδα.
Το κοινωνικό πλαίσιο της υγείας
Οι επιστήμονες του ΕΚΠΑ επισημαίνουν ότι η επίσημη οικογενειακή κατάσταση δεν αποτυπώνει την ποιότητα μιας σχέσης ή τη συναισθηματική στήριξη. Κάποιος μπορεί να μην έχει παντρευτεί αλλά να ζει σε μια σταθερή, υποστηρικτική σχέση, ενώ άλλος μπορεί να είναι παντρεμένος αλλά να βιώνει απομόνωση ή ένταση.
Η μελέτη δεν περιλάμβανε στοιχεία για εισόδημα, εκπαίδευση, αριθμό παιδιών ή συγκεκριμένες συμπεριφορές υγείας, γεγονός που περιορίζει την κατανόηση των μηχανισμών πίσω από τις διαφορές. Το βασικό συμπέρασμα, ωστόσο, είναι ότι η οικογενειακή κατάσταση λειτουργεί ως καθρέφτης βαθύτερων κοινωνικών και συμπεριφορικών ανισοτήτων.
Το ουσιαστικό μήνυμα είναι ότι η υγεία δεν καθορίζεται μόνο από το σώμα, αλλά και από το κοινωνικό περιβάλλον. Η μοναξιά, η οικονομική ανασφάλεια και η έλλειψη στήριξης μπορούν να αφήσουν βαθύ αποτύπωμα στον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου.
