Μπορεί η πυρηνική ενέργεια να λύσει το ενεργειακό πρόβλημα; Το ερώτημα τίθεται και πάλι, μετά τις πρόσφατες δηλώσεις του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, ο οποίος από τη Σύνοδο Κορυφής στο Παρίσι, δήλωσε πως η πυρηνική ενέργεια, και ειδικά οι μικροί αντιδραστήρες, μπορούν να διαδραματίσουν κρίσιμο ρόλο στην απεξάρτηση από τον άνθρακα.
Η πιο διχαστική μορφή ενέργειας
Βέβαια, δεν είναι η πρώτη φορά, που τίθεται αυτό το ερώτημα για την πιο διχαστική μορφή ενέργειας που υπάρχει αυτή τη στιγμή στον πλανήτη Γη – με φανατικούς πολέμιους και υποστηριχτές. Τίθενται, όποτε με τον ένα ή άλλο τρόπο, ανοίγει η συζήτηση για την παραγωγή ρεύματος από πυρηνική ενέργεια.
Εν μέσω πολέμου
Η συζήτηση εντάθηκε εν μέσω του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Υπενθυμίζεται ( για όσους έχουν κοντή μνήμη) πως είχε «ανοίξει» και πάλι όταν ήταν (και είναι ακόμη) υπαρκτός ο κίνδυνος να ζήσουμε ένα 2ο Τσερνομπίλ ή μια άλλη Φουκουσίμα εξαιτίας της κατάστασης που είχε (και έχει )δημιουργηθεί στον πυρηνικό σταθμό Ζαπορίζια εξαιτίας του πολέμου στην Ουκρανία. Και εδώ, μπαίνει πάντα, και το ενδεχόμενο της χρήσης πυρηνικών όπλων με ό,τι αυτό συνεπάγεται για όλους εμάς.
Έτσι, μιας και το θέμα της ασφάλειας είναι πολύ σημαντικό, εύλογα τίθεται το ερώτημα: αφού ζούμε –δυστυχώς- σε έναν κόσμο όπου οι πόλεμοι δεν προβλέπεται να σταματήσουν, ούτε οι απειλές για τρομοκρατικές ενέργειες, γιατί ξεκίνησαν – και πάλι- οι ζυμώσεις στην Ευρώπη για την πυρηνική ενέργεια;
Επιπλέον, υπάρχει πάντα και το θέμα της κλιματικής κρίσης, με τους επιστήμονες να προειδοποιούν πως ο χρόνος τελειώνει, και πως η θερμοκρασία του πλανήτη δεν πρέπει να αυξηθεί πάνω από το όριο του ενάμιση βαθμού (1,5) βαθμού Κελσίου.
Τα ερωτήματα πακέτο και οι απαντήσεις
Για όλους αυτούς τους λόγους, τα « tanea.gr», απευθύνθηκαν στον καθηγητή Πυρηνικής Φυσικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Αθανάσιο Γεράνιο, ο οποίος ( για όσους δεν το γνωρίζουν) συμμετείχε και στην επιδημιολογική μελέτη για τις επιπτώσεις που είχε στην υγεία των Ελλήνων το δυστύχημα που συνέβη πριν από 40 χρόνια στο Τσερνομπίλ, και στον διευθυντή του ελληνικού Γραφείου της περιβαλλοντικης οργάνωσης Greenpeace Νίκο Χαραλαμπίδη.
To μεγαλύτερο πρόβλημα των πυρηνικών
«Σήμερα, το μεγαλύτερο πρόβλημα των πυρηνικών είναι τα απόβλητα που ακτινοβολούν έως εκατομμύρια χρόνια. Το πρόβλημα αυτό γίνεται ακόμη μεγαλύτερο αν στα παραγόμενα από τη λειτουργία των πυρηνικών αντιδραστήρων προστεθούν και τα πυρηνικά απόβλητα της διάλυσής τους», αναφέρει, ο Αθανάσιος Γεράνιος.
Σύμφωνα με τον ίδιο, «τα ετήσια πυρηνικά απόβλητα αντιδραστήρων ενός γιγαβάτ ανέρχονται στους 20 τόνους. Πυρηνική ενέργεια- απόβλητα είναι μια μόνιμη πηγή ραδιενεργού μόλυνσης που το πυρηνικό λόμπι προσπαθεί να μεταμφιέσει με σε πράσινη ενέργεια».
Πυρηνική ενέργεια και κλιματική κρίση
Την ίδια ώρα, η προώθηση της πυρηνικής ενέργειας, γίνεται διότι υπάρχει η άποψη πως μπορεί να συμβάλει στην καταπολέμηση της κλιματικής κρίσης. Ωστόσο, ο Αθανάσιος Γεράνιος έχει αντίθετη άποψη.
« Δεν μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο διότι, είναι ανασφαλής, όχι μόνον όσον αφορά τον ίδιο τον αντιδραστήρα, αλλά και τις βοηθητικές και απαραίτητες για τη λειτουργία του μονάδες, όπως εξόρυξης, επεξεργασίας, εμπλουτισμού του ουρανίου, κατασκευής ράβδων καυσίμου, επεξεργασίας και φύλαξης πυρηνικών αποβλήτων», λέει. «Προκειμένου να μειωθούν κατά ένα μικρό ποσοστό τα φαινόμενα σχετικά με την κλιματική κρίση επιβαρύνουν την κοινωνία με σειρά πυρηνικών και ραδιενεργών κινδύνων», επισημαίνει.
Πυρηνική ενέργεια και ασφάλεια
Εύλογα τίθεται το ερώτημα: θα έρθει κάποια στιγμή που η πυρηνική ενέργεια θα είναι ασφαλής; « Όχι, για έναν απλό λόγο: Ο βαθμός ασφαλείας της λειτουργίας ενός πυρηνικού αντιδραστήρα σχετίζεται με το κόστος κατασκευής του. Για να είναι ασφαλής πρέπει να αυξηθεί υπερβολικά το κόστος κατασκευής του τόσο πολύ με αποτέλεσμα η επένδυση να καθίσταται ασύμφορη», συνεχίζει ο Αθανάσιος Γεράνιος.
Πως αντιμετωπίζουν οι κατασκευαστές-επενδυτές το πρόβλημα αυτό; Εκπονούν θεωρητικές μελέτες και προσδιορίζουν την πιθανότητα να συμβεί ένα σοβαρό ατύχημα, καταλήγοντας ότι είναι τόσο μικρή όση αυτή θανάτου από πτώση μετεωρίτη (!). « Έτσι αποφεύγουν το μεγάλο κόστος,θεωρώντας απίθανη μια τέτοια περίπτωση, υποστηρίζει ο Αθανάσιος Γεράνιος. Η εμπειρική όμως πραγματικότητα έχει δείξει το αντίθετο, δηλαδή ότι από πυρηνικά ατυχήματα και όχι από μετεωρίτες είχαμε νεκρούς», συμπληρώνει.
Δεν αποτελεί μια αυτόνομη μονάδα
Ένας πυρηνικός αντιδραστήρας για ηλεκτροπαραγωγή δεν αποτελεί μια αυτόνομη μονάδα, αλλά είναι ένας κρίκος της πυρηνικής αλυσίδας που αποτελείται από μονάδες εξόρυξης, επεξεργασίας του ορυκτού ουρανίου, εμπλουτισμού, κατασκευής ράβδων καυσίμων, διαχωρισμού των πυρηνικών αποβλήτων και προσωρινής φύλαξής τους. Αυτές οι μονάδες , ιδιαίτερα των πυρηνικών αποβλήτων μπορούν να προκαλέσουν ατυχήματα, όπως αυτά του πυρηνικού σταθμού της Φουκοσίμα.
Η επιβάρυνση του περιβάλλοντος από τους πυρηνικούς αντιδραστήρες
Κατά τον Αθανάσιο Γεράνιο, η διάλυση ενός αντιδραστήρα, που έχει γίνει πυρηνικό απόβλητο, κοστίζει περίπου το μισό από το κόστος κατασκευής του». Έπειτα, υπάρχει μια άλλη πολύ ενδιαφέρουσα διάσταση. Σύμφωνα με τον καθηγητή Πυρηνικής Φυσικής « ένας πυρηνικός αντιδραστήρας μετατρέπει το 1/3 της ενέργειας σε ηλεκτρική ενέργεια και τα 2/3 σε θερμική επιβαρύνοντας το περιβάλλον».
Και πόλεμος να μην γινόταν…
Στο μεταξύ, οι περισσότεροι πυρηνικοί σταθμοί στην Ευρώπη (σε ποσοστό 80% και πάνω) είναι υπέργηροι (ηλικίας από 35 χρόνων και άνω) με ό,τι κινδύνους αυτό εγκυμονεί για τις ασφάλεια όλων μας.
Και επειδή, όπως προαναφέρθηκε, η συζήτηση για τη χρήση πυρηνικής ενέργειας, εντάθηκε εν μέσω του πολέμου στη Μέση Ανατολή, ας πάμε σε ένα γνώριμο παράδειγμα, που αφορά τον πόλεμο στην Ουκρανία, και στον πυρηνικό σταθμό της Ζαπορίζια.
Για να καταλάβετε το μέγεθος του προβλήματος (ακόμη και στην περίπτωση που δεν γινόταν πόλεμος): ο πυρηνικός σταθμός αποτελείται από έξι πυρηνικούς αντιδραστήρες συνολικής ισχύος 6 GW. Οι 5 είναι ηλικίας 39 χρόνων και ο νεότερος 30. «Δηλαδή είναι γερασμένοι και θα πρέπει σε ένα εύλογο χρόνο να κλείσουν», τονίζει ο Αθανάσιος Γεράνιος.
Και συνεχίζει: « Η λειτουργία ενός πυρηνικού σταθμού σε εμπόλεμη περιοχή είναι άκρως επικίνδυνη. Γιατί, πρώτα απ’όλα, οι χειριστές του σταθμού καταπιέζονται από τον φόβο της απώλειας της ζωής τους, ενώ θα έπρεπε να είναι ήρεμοι για να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν δύσκολες καταστάσεις ελέγχου λειτουργίας του αντιδραστήρα.
Ακόμη και κλειστοί είναι επικίνδυνοι…
«Έκλεισαν 3 σταθμοί προληπτικά, αλλά δεν αρκεί αυτό, γιατί ακόμη και κλειστοί μπορούν να προκαλέσουν επικίνδυνες καταστάσεις από αδυναμία ψύξης τους. Αν διακοπεί η παροχή ρεύματος και δεν λειτουργήσουν οι γεννήτριες για να τον ψύξουν οι αντλίες (περίπτωση Φουκουσίμα), τότε η παραμένουσα θερμότητα μπορεί να προκαλέσει παραμόρφωση της καρδιάς του αντιδραστήρα, ακόμη και μερική τήξη της, λόγω υπερβολικής αύξησης της θερμοκρασίας».
Τελικά πολλοί είναι αυτοί που έχουν κοντή μνήμη, και ξέχασαν τι συνέβη σε Τσερνομπίλ και Φουκοσίμα.
Στην ιστορία της πυρηνικής ενέργειας δεν είχαν προβλεφθεί ατυχήματα του βαθμού επτά. Δηλαδή ου Τσερνομπίλ και της Φουκοσίμα. Μάλιστα, είχε μελετηθεί ( Επιτροπή Ρασμούσεν, 1974) πως είναι πιθανότερο να σκοτωθεί κάποιος από μετεωρίτη παρά από πυρηνικό ατύχημα. Πάντοτε ο πυρηνικός κίνδυνος υποτιμάτο.
Το γεγονός πως ένα ατύχημα έκλυσης ραδιενέργειας δεν προκαλεί άμεσα και ορατά αποτελέσματα στον άνθρωπο (λανθάνουσα περίοδος) χρησιμοποιήθηκε ως άλλοθι στην υποτίμηση του κινδύνου. Απόδειξη αποτελεί το γεγονός ότι από την αρχή της πυρηνικής ιστορίας, δηλαδή της εξόρυξης του ουρανίου το 1935, μέχρι σήμερα, το επιτρεπτό όριο της ραδιενεργούς δόσης έχει μειωθεί κατά 156 μονάδες ισοδύναμης ετήσιας δόσης.
Δηλαδή, στην αρχή ήταν πολύ ανεκτό και με την πάροδο του χρόνου και τα αποτελέσματα της ραδιενέργειας στην υγεία του α ανθρώπου γινόταν όλο και αυστηρότερο. Σήμερα, αυτό το όριο είναι πρακτικά μηδέν εκτός από τη δόση που δεχόμαστε λόγω της φυσικής ραδιενέργειας.
Πυρηνικός πόλεμος και Ελλάδα
Υποθετικό σενάριο που δείχνει το μέγεθος του προβλήματος: « Αν θεωρήσουμε ένα απλό σενάριο χρήσης πυρηνικής βόμβας ισχύος 1 κιλοτόνου με επιφανειακή έκρηξη στο κέντρο της Αθήνας, αυτή θα προκαλέσει 10.000 άμεσους θανάτους και 20.000 τραυματίες’», τονίζει ο καθηγητής Πυρηνικής Φυσικής.
Και συνεχίζει: « Επιπλέον, ο πληθυσμός πού δέχθηκε ακτινοβολία πάνω από 500 rem θα πεθάνει τουλάχιστον κατά 50% και σε βάθος χρόνου θα υπάρξουν τραυματίες με ασθένειες καρκίνου από την ραδιενεργό ακτινοβολία που δέχθηκαν».
Ο Ρόναλντ Ρέιγκαν και ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ
Λέγεται, πως το 1983 ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ρ. Ρέιγκαν ζήτησε να δει την ταινία “Η επόμενη ημέρα” η οποία καταδείκνυε τις τρομερές καταστροφές ενός πυρηνικού πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Σοβιετικής Ένωσης και σοκαρίστηκε τόσο πολύ που σε συνεννόηση με τον Μ. Γκορμπατσόφ συζήτησαν την προοπτική κατάργησης των πυρηνικών πυραύλων μέσου βεληνεκούς (500-5500 km), συμφωνία που υπέγραψαν μετά από τέσσερα χρόνια (INF)
Μερικά πράγματα που ενδεχομένως να μην γνωρίζατε για το Τσερνομπίλ
Σύμφωνα με τον διευθυντή του Ελληνικού Γραφείου της περιβαλλοντικής οργάνωσης Greenpeace Νίκο Χαραλαμπίδη.
-Ήταν το ατύχημα που η πυρηνική βιομηχανία είχε πει πως δεν θα συνέβαινε ποτέ.
-Τα ραδιενεργά ισότοπα που απελευθερωθήκαν στην ατμόσφαιρα από το Τσερνόμπλ, και που ακόμη υπάρχουν, δείχνουν ότι 40 χρόνια μετά, η καταστροφή συνεχίζεται.
-Περίπου 5 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν ακόμη σε περιοχές εκτεθειμένες σε ραδιενέργεια.
-Η ποσότητα της ραδιενέργειας που απελευθερώθηκε στην ατμόσφαιρα ήταν σχεδόν 200 φορές μεγαλύτερη από τη ραδιενέργεια που απελευθερώθηκε από τις δυο ατομικές βόμβες του Ναγκασάκι και της Χιροσίμα μαζί.
-Τα ζώα που ζουν μέσα στην αποκλεισμένη ζώνη των 30 χιλιομέτρων γύρω από το Τσερνόμπιλ, έχουν υψηλοτέρα ποσοστά θνησιμότητας, αυξημένες γενετικές μεταλλάξεις και χαμηλό ποσοστό γεννήσεων.
-Υπάρχει ακόμη ραδιενεργό υλικό σε μια τσιμεντένια σαρκοφάγο, που όμως πλέον καταρρέει, και κτίστηκε πάνω στον αντιδραστήρα μετά το ατύχημα. Ένα καινούργιο περίβλημα κτίστηκε πάνω από τη σαρκοφάγο και η προστασία του θα διαρκέσει μόνο 100 χρόνια.
-Το δάσος κοντά στο σημείο καταστροφής ονομάζεται «κόκκινο δάσος», διότι τα υψηλά επίπεδα ραδιενέργειας «σκότωσαν» τα δένδρα και κάλυψαν μεγάλες εκτάσεις με το έντονο κόκκινο χρώμα του νεκρού πεύκου.
-Το Πριπιάτ, η κοντινότερη πόλη, συνεχίζει να έχει υψηλά επίπεδα ρύπανσης και θα παραμείνει εγκαταλελειμμένο, αφού το πλουτώνιο χρειάζεται περισσότερα από 24.000 χρόνια για να μειωθεί η έντασή του μόλις στο μισό.
-Η ραδιενέργεια ήταν τόσο ισχυρή που τα μάτια του πυροσβέστη Vladimir Pravik έγιναν μπλε από καφέ (!).
-Στις ρυπασμένες περιοχές, το Τσερνόμπιλ επηρεάζει όλες τις πλευρές της ζωής των ανθρώπων. Η ραδιενέργεια είναι στο φαγητό που τρώνε, στο γάλα και το νερό που πίνουν, στα σχολεία, τα πάρκα και τις παιδικές χαρές που παίζουν τα παιδιά και στα ξύλα που καίνε για να ζεσταθούν.
Η περίπτωση της Φουκουσίμα
Σήμερα, 15 χρόνια μετά την πυρηνική καταστροφή (11 Μαρτίου 2011) , η κήρυξη κατάστασης έκτακτης ανάγκης δεν έχει αρθεί, ενώ οι κάτοικοι βρίσκονται ακόμη σε κέντρα φιλοξενίας ή άλλες τοποθεσίες….
Επίσης, κατά την ανάλυση, μολυσμένο νερό εξακολουθεί να διαρρέει σε ανύποπτο χρόνο προς τη θάλασσα και ο παροπλισμός του εργοστασίου δεν προχωρά όπως είχε προγραμματιστεί.
Νέα hotspots ραδιενέργειας δημιουργούνται, σύμφωνα με έρευνα της Greenpeace, ενώ ακόμη και τώρα, περισσότεροι από 36.000 άνθρωποι δεν επιτρέπεται να επιστρέψουν στην περιοχή
