Η σύντομη κράτηση του Τάκερ Κάρλσον στο αεροδρόμιο του Τελ Αβίβ δεν θα αποτελούσε είδηση υπό φυσιολογικές συνθήκες, επειδή πολλοί μη κυβερνητικοί επισκέπτες υφίστανται αντίστοιχους ελέγχους κατά την έξοδό τους από το Ισραήλ. Η χρονική στιγμή και το πολιτικό πλαίσιο μετέτρεψαν όμως ένα συνηθισμένο περιστατικό σε σημείο έντασης, καθώς λίγες ημέρες νωρίτερα ο Πρόεδρος Τραμπ είχε ζητήσει από τον Κάρλσον να μειώσει την πίεση προς το Ισραήλ και τους Χριστιανούς Σιωνιστές, επειδή το ζήτημα προκαλούσε εσωτερικές συγκρούσεις στο κίνημα MAGA. Το ταξίδι του Κάρλσον στο Ισραήλ, το οποίο έγινε μετά από παρότρυνση του Τραμπ για συνέντευξη με τον Αμερικανό Πρέσβη Μάικ Χάκαμπι, εντάχθηκε έτσι σε μια ευρύτερη αντιπαράθεση για το μέλλον του αμερικανικού χριστιανισμού και τη σχέση του με τη Μέση Ανατολή.
Η αντιπαράθεση αυτή έχει πλέον ξεπεράσει τα όρια των Ηνωμένων Πολιτειών και εκτείνεται από τον αμερικανικό Νότο μέχρι την Ιερουσαλήμ, τα Βαλκάνια και την Κριμαία. Εξελίσσεται μια μάχη αφηγήσεων και επιρροής γύρω από την ταυτότητα, την αυθεντία και τη γεωπολιτική τοποθέτηση του χριστιανικού κόσμου. Η αμφισβήτηση του Κάρλσον για τη στήριξη των ΗΠΑ προς την Τουρκία και ισλαμιστικές ομάδες που στρέφονταν κατά των Χριστιανών της Συρίας άνοιξε ένα ευρύτερο ερώτημα για το ποιος προστατεύει τους Χριστιανούς της Μέσης Ανατολής, ποιος μιλά εξ ονόματός τους και ποιος τους εργαλειοποιεί.
Η συζήτηση εντάθηκε και στο πολιτιστικό επίπεδο, καθώς ο Μελ Γκίμπσον γυρίζει το σίκουελ των Παθών του Χριστού εν μέρει στην Ελλάδα, αφού προηγουμένως επισκέφθηκε το Άγιον Όρος για έμπνευση. Ως απεσταλμένος του Τραμπ στο Χόλιγουντ, ο Γκίμπσον υποστηρίζει ότι ο παγκόσμιος χριστιανισμός έχει απομακρυνθεί από την αλήθεια, θέση που έχει πολιτικές και συμβολικές προεκτάσεις.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον η Ελλάδα βρίσκεται σε μια ιδιότυπη αλλά προνομιακή θέση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ, η Ρωσία και η Τουρκία εμπλέκονται σε έναν άτυπο πόλεμο επιρροής γύρω από τις Εκκλησίες της Μέσης Ανατολής και η Αθήνα αναδεικνύεται ως ένας από τους ελάχιστους αξιόπιστους και ουδέτερους συνομιλητές.
Μια νέα εκκλησιαστική και γεωπολιτική πραγματικότητα
Για δεκαετίες οι Αμερικανοί Συντηρητικοί Χριστιανοί στήριζαν αδιαμφισβήτητα το Ισραήλ, όμως αυτή η συναίνεση πλέον διαρρηγνύεται. Πρόσωπα με επιρροή στον κύκλο του Τραμπ, όπως ο Κάρλσον, ο Στιβ Μπάνον, η Μάρτζορι Τέιλορ Γκριν και ο αντιστράτηγος Μάικλ Φλιν, υποστηρίζουν ότι ο Χριστιανισμός πρέπει να προστατευθεί τόσο στους Αγίους Τόπους όσο και στις ΗΠΑ. Πολλοί από αυτούς θεωρούν τη Ρωσία πιο αυθεντικό υπερασπιστή της παραδοσιακής πίστης από την αμερικανική αριστερά και το Κρεμλίνο αξιοποιεί αυτή την τάση για να επηρεάσει αμερικανικές συζητήσεις σχετικά με τη Συρία, την Ουκρανία, τα Βαλκάνια και το Παλαιστινιακό.
Στην Ιερουσαλήμ Έλληνες και Αρμένιοι κληρικοί καταγγέλλουν ότι ακροδεξιοί έποικοι επιχειρούν να καταλάβουν ιστορικές εκκλησιαστικές ιδιοκτησίες. Στην Κωνσταντινούπολη η επικείμενη διαδοχή του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου έχει ενεργοποιήσει την τουρκική πίεση προς τις αραβικές Εκκλησίες της Συρίας, του Λιβάνου και της Παλαιστίνης, ώστε να ευθυγραμμιστούν με την Άγκυρα. Κυκλοφορούν ακόμη και σενάρια μετακίνησης του Πατριαρχείου Αντιοχείας από τη Δαμασκό στην Αντιόχεια.
Στις ΗΠΑ η διάσπαση της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας έχει μετατραπεί σε σημείο έντασης, καθώς ο πρώην αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ Μπομπ Ντέστρο κατηγόρησε τη CIA για ανάμειξη, γεγονός που ενίσχυσε την αίσθηση ότι αμερικανικές υπηρεσίες παρεμβαίνουν σε εκκλησιαστικές υποθέσεις.
Η ελληνική ιδιαιτερότητα
Σε αυτό το περίπλοκο τοπίο η Ελλάδα ξεχωρίζει, επειδή δεν έχει κατηγορηθεί για ανάμειξη σε εκκλησιαστικές συγκρούσεις στη Συρία, την Παλαιστίνη, την Ουκρανία ή τις ΗΠΑ. Η Ελλαδική Εκκλησία και το ελληνικό κράτος απολαμβάνουν θετική εικόνα μεταξύ των Αραβικών και Αρμενικών Εκκλησιών, οι οποίες θεωρούν την Αθήνα σταθερή, αξιόπιστη και σεβαστική προς την εκκλησιαστική αυτονομία. Παράλληλα η Ελλάδα διαθέτει ισχυρή ήπια ισχύ στο Ισραήλ, επειδή οι ελληνικές μοναστικές κοινότητες διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στη διαχείριση των χριστιανικών προσκυνημάτων και οι διπλωματικές σχέσεις Αθήνας–Ιερουσαλήμ βρίσκονται στο καλύτερο σημείο των τελευταίων δεκαετιών.
Την ίδια στιγμή η Ελλάδα διατηρεί ιστορικούς, πνευματικούς και πολιτιστικούς δεσμούς με τη Ρωσία, τα Βαλκάνια και τα Πατριαρχεία της Μέσης Ανατολής, γεγονός που της επιτρέπει να συνομιλεί με αξιοπιστία προς όλες τις κατευθύνσεις.
Τι μπορεί να κάνει η Ελλάδα
Η Ελλάδα μπορεί να στηρίξει διακριτικά τον σταθεροποιητικό ρόλο του Οικουμενικού Πατριαρχείου, χωρίς να εμφανίζεται ως μέρος της διαδοχής ή των εντάσεων με την Τουρκία. Μπορεί να ενισχύσει τον διάλογο με τις Αραβικές και Αρμενικές Εκκλησίες, οι οποίες ήδη εμπιστεύονται την Αθήνα ως ουδέτερο συνομιλητή. Μπορεί να λειτουργήσει ως ήρεμη γέφυρα για τους Αμερικανούς Συντηρητικούς Χριστιανούς, επειδή η Ελλάδα προσφέρει χώρο για νηφάλια συζήτηση μακριά από τις αμερικανικές πολιτισμικές συγκρούσεις. Μπορεί να μεσολαβήσει μεταξύ Ισραήλ και των ιστορικών Εκκλησιών της Ιερουσαλήμ, αξιοποιώντας την εμπιστοσύνη που απολαμβάνει και από τις δύο πλευρές. Μπορεί επίσης να συμβάλει στην αποκλιμάκωση εντάσεων στα Βαλκάνια και την Ουκρανία, ενθαρρύνοντας διάλογο και αποτροπή εργαλειοποίησης των Εκκλησιών. Τέλος, μπορεί να αξιοποιήσει την πολιτιστική της ισχύ, από το Άγιον Όρος μέχρι τον κινηματογραφικό τουρισμό, ώστε να προβάλλει την Ελλάδα ως θεματοφύλακα της χριστιανικής παράδοσης χωρίς να εμπλέκεται σε ιδεολογικές αντιπαραθέσεις.
Η ευκαιρία
Ο πόλεμος επιρροής γύρω από τις Εκκλησίες της Μέσης Ανατολής έχει γεωπολιτικές, πολιτιστικές και στρατηγικές διαστάσεις που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο οι ΗΠΑ προσεγγίζουν το Ισραήλ, τη ρωσική παρουσία στην περιοχή, τις τουρκικές φιλοδοξίες και το μέλλον των χριστιανικών κοινοτήτων. Σε αυτό το ρευστό περιβάλλον η Ελλάδα διαθέτει κάτι σπάνιο, επειδή συνδυάζει εμπιστοσύνη, ουδετερότητα και πρόσβαση. Με ήπια ισχύ και διακριτική διπλωματία μπορεί να διαδραματίσει ρόλο σταθεροποίησης σε μια περιοχή όπου λίγοι μπορούν να το κάνουν.
