Στη σκιά των εορτασμών για τα 250 χρόνια από τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας των Ηνωμένων Πολιτειών, επανέρχεται στο προσκήνιο μια λιγότερο προβεβλημένη αλλά καθοριστική ιστορική αλήθεια: ο ρόλος της Ισπανίας στη γέννηση του αμερικανικού κράτους και το χρέος –οικονομικό και πολιτιστικό– που, όπως υποστηρίζουν ερευνητές και ιστορικοί, δεν αποπληρώθηκε ποτέ.
Στην καρδιά αυτής της συζήτησης βρίσκεται η συμβολή της ισπανικής μοναρχίας του Καρόλου Γ΄ στον Πόλεμο της Ανεξαρτησίας των Τριών Αποικιών. Όπως τονίζουν μέλη του Capítulo de Toledo, ενός πολιτιστικού φορέα αφιερωμένου στη μελέτη της ισπανικής παρουσίας στη Βόρεια Αμερική, η βοήθεια της Μαδρίτης υπήρξε καθοριστική αλλά σκόπιμα υποβαθμίστηκε στη συλλογική μνήμη των ΗΠΑ. Στρατεύματα, όπλα, εφόδια και τεράστια χρηματικά ποσά διοχετεύθηκαν προς τους επαναστατημένους αποίκους, συχνά με μυστικό τρόπο, ώστε να πληγεί η βρετανική ισχύς χωρίς άμεση εμπλοκή.
Κεντρική μορφή αυτής της προσπάθειας υπήρξε ο Μπερνάρδο ντε Γκάλβεθ, ο οποίος οργάνωσε και χρηματοδότησε επιχειρήσεις-κλειδιά εναντίον των Βρετανών, με κορυφαία τη νίκη στην Πενσακόλα το 1781. Παράλληλα, περισσότεροι από 9.000 Ισπανοί στρατιώτες έχασαν τη ζωή τους, ενώ δεκάδες πολεμικά πλοία της ισπανικής αρμάδας καταστράφηκαν μεταξύ 1779 και 1783.
Πέρα από το στρατιωτικό και ανθρώπινο κόστος, η οικονομική διάσταση παραμένει εντυπωσιακή. Σύμφωνα με την έρευνα του δικηγόρου και ιστορικού Χοσέ Μαρία Λάντσο, η Ισπανία χρηματοδότησε περίπου το 30% των εξωτερικών πόρων που χρειάστηκαν οι Τρις Κολωνίες για να πετύχουν την ανεξαρτησία τους, ποσό που ξεπερνούσε τα 3,4 εκατομμύρια πέσος της εποχής. Σε αντίθεση με τη Γαλλία, η οποία τελικά αποζημιώθηκε εν μέρει, η ισπανική βοήθεια ουδέποτε εκκαθαρίστηκε οικονομικά. Με σύγχρονους όρους αγοραστικής δύναμης, το χρέος αυτό θα ανερχόταν σήμερα σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια.
Η «οφειλή», ωστόσο, δεν είναι μόνο οικονομική. Ισπανοί ακαδημαϊκοί επισημαίνουν ότι βασικές ιδέες της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας αντλούν έμπνευση από τη Σχολή της Σαλαμάνκα και στοχαστές όπως ο Φρανθίσκο δε Βιτόρια και ο Φρανθίσκο Σουάρες, οι οποίοι διαμόρφωσαν έννοιες όπως η ισότητα όλων των ανθρώπων και η λαϊκή κυριαρχία. Ιδέες που έφτασαν στον αγγλοσαξονικό κόσμο μέσω έμμεσων διανοητικών διαδρομών, χωρίς ποτέ να αναγνωριστεί ανοιχτά η ισπανική τους προέλευση.
Στο πλαίσιο αυτό, συνέδρια και ερευνητικές πρωτοβουλίες που ξεκινούν από τον Ιανουάριο επιχειρούν να επανατοποθετήσουν την Ισπανία στη σωστή της θέση στην ιστορία της αμερικανικής ανεξαρτησίας. Όχι ως δευτερεύοντα παίκτη, αλλά ως βασικό χρηματοδότη, στρατιωτικό σύμμαχο και πνευματικό πρόδρομο ενός κράτους που οικοδομήθηκε, εν μέρει, πάνω σε μια συμβολή η οποία έμεινε χωρίς ανταπόδοση και χωρίς αναγνώριση.
