Καθώς ξεκινάει η νέα χρονιά, οι ειδικοί σε λοιμώδη νοσήματα προειδοποιούν ότι νέες και εξελισσόμενες ιογενείς απειλές θα συνεχίσουν να εμφανίζονται. Η αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας, η υπερπληθυσμιακή συγκέντρωση και η αυξημένη κινητικότητα των ανθρώπων δημιουργούν συνθήκες για ταχύτερη διάδοση ιών σε όλο τον κόσμο.
Οι επιστήμονες παρακολουθούν στενά ορισμένους ιούς που το 2026 θα μπορούσαν να προκαλέσουν μολύνσεις σε απρόσμενες περιοχές ή σε μεγαλύτερο αριθμό ατόμων.
Influenza A – στον δρόμο προς μια πιθανή πανδημία
Ο ιός της γρίπης Α παραμένει μόνιμη απειλή. Μεταδίδεται σε πολλά ζώα και έχει την ικανότητα να μεταλλάσσεται γρήγορα. Η πιο πρόσφατη πανδημία γρίπης, που προκλήθηκε από τον H1N1 το 2009, στοίχισε τη ζωή σε πάνω από 280.000 ανθρώπους τον πρώτο χρόνο και ο ιός συνεχίζει να κυκλοφορεί μέχρι σήμερα.
Ειδικό ενδιαφέρον συγκεντρώνει ο H5N1 (γρίπη των πτηνών), ο οποίος εμφανίστηκε για πρώτη φορά σε ανθρώπους στη νότια Κίνα το 1997. Πρόσφατα, ο ιός βρέθηκε για πρώτη φορά σε αγελάδες γαλακτοπαραγωγής στις ΗΠΑ και εγκαταστάθηκε σε κοπάδια σε πολλές πολιτείες. Οι επιστήμονες παρακολουθούν αν ο H5N1 μπορεί να προσαρμοστεί ώστε να μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο, κάτι που θα μπορούσε να σηματοδοτήσει την αρχή μιας νέας πανδημίας. Οι υπάρχοντες εμβολιασμοί κατά της γρίπης πιθανόν να μην προσφέρουν προστασία, αλλά αναπτύσσονται νέα εμβόλια.
Mpox – παγκόσμια διάδοση και πιθανή επιδείνωση
Ο ιός mpox, παλαιότερα γνωστός ως ιός της ευλογιάς των πιθήκων, ανακαλύφθηκε τη δεκαετία του 1950 και αρχικά ήταν σπάνιος, κυρίως στην υποσαχάρια Αφρική. Αν και το όνομα παραπέμπει σε πιθήκους, ο ιός κυρίως προσβάλλει τρωκτικά και περιστασιακά τους ανθρώπους.
Το 2022 σημειώθηκε παγκόσμια έξαρση της ήπιας παραλλαγής clade II, που εξαπλώθηκε σε περισσότερες από 100 χώρες, κυρίως μέσω στενής ανθρώπινης επαφής. Παρά τη μείωση των κρουσμάτων, η παραλλαγή αυτή έχει εγκατασταθεί παγκοσμίως, ενώ η σοβαρότερη clade I έχει αναφερθεί σε αυξημένο αριθμό περιστατικών σε κεντροαφρικανικές χώρες και σε μεμονωμένα κρούσματα στις ΗΠΑ από τον Αύγουστο του 2025.
Oropouche – ιός μεταδιδόμενος από έντομα με δυνατότητα επέκτασης
Ο ιός Oropouche αναγνωρίστηκε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1950 στην Τρινιντάντ και μεταδίδεται από κουνούπια και μικρά μυζητικά έντομα (no-see-ums). Η λοίμωξη προκαλεί πυρετό, πονοκέφαλο και μυϊκούς πόνους, ενώ η ανάρρωση συνήθως είναι γρήγορη, αν και η αδυναμία μπορεί να παραμείνει εβδομάδες και η ασθένεια να υποτροπιάζει.
Μέχρι πρόσφατα η λοίμωξη θεωρούνταν περιορισμένη στον Αμαζόνιο, αλλά από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 τα κρούσματα εμφανίζονται σε ευρύτερες περιοχές της Λατινικής Αμερικής, της Καραϊβικής και της Κεντρικής Αμερικής. Οι ΗΠΑ βλέπουν περιστατικά κυρίως σε ταξιδιώτες. Η εξάπλωση πιθανότατα θα συνεχιστεί και το 2026, καθώς τα έντομα που μεταδίδουν τον ιό βρίσκονται σε μεγάλο μέρος της Βόρειας και Νότιας Αμερικής, συμπεριλαμβανομένου του νοτιοανατολικού τμήματος των ΗΠΑ.
Εκτός από αυτούς τους τρεις ιούς, άλλοι ιοί παραμένουν σε επιφυλακή:
- Η συνεχιζόμενη παγκόσμια διάδοση του ιού chikungunya μπορεί να επηρεάσει ταξιδιώτες, οπότε συνιστάται εμβολιασμός σε περιοχές υψηλού κινδύνου.
- Τα κρούσματα ιλαράς αυξάνονται διεθνώς, εν μέρει λόγω της μείωσης των ποσοστών εμβολιασμού.
- Το HIV μπορεί να επανεμφανιστεί, παρά τη διαθεσιμότητα αποτελεσματικών θεραπειών, λόγω διαταραχών στη διεθνή βοήθεια.
Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η συνεχής επαγρύπνηση απέναντι σε γνωστούς και αναδυόμενους ιούς, καθώς και η ανάπτυξη νέων εμβολίων και θεραπειών, είναι κρίσιμη για την προστασία της δημόσιας υγείας.
