[Κραυγές και ψίθυροι] Χρονικά προαναγγελθέντων θανάτων

Ο πατέρας μου πέθανε πριν από δέκα χρόνια σε ηλικία ογδόντα πέντε ετών. Από καρκίνο των οστών, μία από τις πλέον επώδυνες μορφές της αρρώστιας. Ηταν άνθρωπος που φρόντιζε την υγεία του, έκανε συχνά εξετάσεις, με την παραμικρή ενόχληση επισκεπτόταν τον γιατρό (κάτι στο οποίο, δυστυχώς, δεν του έμοιασα αλλά είναι πολύ αργά για να αλλάξω συνήθειες). Με δύο λόγια, σκάμπαζε από ιατρικά, δεν τον ξεγελούσες σε αυτά. Δεν ταλαιπωρήθηκε πάνω από έξι μήνες, αλλά ο πόνος δίνει στον χρόνο σχετική έννοια. Και είναι αλήθεια ότι αυτούς τους έξι μήνες πόνεσε πολύ. Πριν καταρρεύσει εντελώς και εισαχθεί για τελευταία φορά στο νοσοκομείο, μου ζήτησε να πάρω δύο μέρες άδεια. Και αυτές τις μέρες με πήρε μαζί του σε τράπεζες, σε συμβολαιογράφους, με έβαζε να υπογράφω, με έκανε συνδικαιούχο σε λογαριασμούς. Φρόντιζε δηλαδή να τακτοποιήσει τα τυπικά που θα ήταν πιο περίπλοκο να διεκπεραιωθούν μετά τον θάνατό του. Σε αυτό το διάστημα δεν αναφέρθηκαν ποτέ μεταξύ μας λέξεις όπως «καρκίνος», «αρρώστια», «θάνατος». Υποκρινόμασταν όλοι ότι αντιμετώπιζε ένα παροδικό πρόβλημα υγείας.

Δεν συνειδητοποίησα με ποιον ακριβώς τρόπο, αλλά ο ίδιος επέβαλε αυτή τη σιωπή. Ανθρωπος έξυπνος και, όπως είπα, σχετικός με τα ιατρικά, δεν υπήρχε περίπτωση να μην ήξερε από τι ακριβώς έπασχε, ούτε ότι μετρούσε αντίστροφα τις μέρες του. Κι ας βαυκαλιζόμασταν η αδελφή μου κι εγώ ότι μόνο οι δυο μας μοιραζόμασταν το μυστικό. Εξάλλου, μετά τον θάνατό του, ο οικογενειακός μας γιατρός μάς εξομολογήθηκε ότι είχαν μιλήσει ανοιχτά για το επικείμενο τέλος. Κάποιοι μπορεί να βρίσκουν υποκριτική αυτήν τη σιωπή, αλλά ο πατέρας μου είχε πάντα την άποψη ότι δεν υπάρχει λόγος να ζήσεις ό,τι δυσάρεστο και στενόχωρο μπορείς να αποφύγεις.

Υπήρξαν περιπτώσεις που αυτή η «παράσταση» προκαλούσε αμηχανία. Ενίοτε και ευτράπελα. Θυμάμαι μια μέρα, στο γραφείο, ένας συνάδελφος αναρωτιόταν (σε εποχές προ Google) πώς είναι ακριβώς η φράσης «χους ει και εις χουν απελεύσει» που λέγεται στις κηδείες. Ο πατέρας μου ήξερε καλά τα εκκλησιαστικά κείμενα και του τηλεφώνησα στο νοσοκομείο για να τον ρωτήσω. Με την εξής εισαγωγή: «Μπαμπά, μην το πάρεις προσωπικά, αλλά πώς λέγεται αυτό;». Σε κάποιους μπορεί να φαίνεται μακάβριο ή ασεβές. Ο ίδιος όμως με είχε εξοικειώσει από τότε που ήμουν παιδί με τις πολύτιμες αποσυμπιεστικές ιδιότητες του χιούμορ.

Αλλο περιστατικό. Λίγες μέρες πριν πεθάνει έλεγε σε κάποιον συγγενή που τον είχε επισκεφθεί στο νοσοκομείο: «Ο πόνος στα κόκαλα θα μου περάσει. Φοβάμαι όμως ότι η ενόχληση θα μου μείνει εφ’ όρου ζωής». Θυμάμαι ότι βγήκα βιαστικά από το δωμάτιό του κλαίγοντας και γελώντας συγχρόνως.

Τα σκεφτόμουν πάλι όλα αυτά με αφορμή τη θαρραλέα απόφαση του δημοσιογράφου Αλέξανδρου Βέλιου να προχωρήσει, πριν από μία εβδομάδα, σε «μη υποβοηθούμενη ευθανασία», αυτοκτονία δηλαδή όπως ορίζεται από τη σχετική νομολογία. Προκειμένου να αποφύγει τον ψυχικό εξευτελισμό που προκαλεί ο αφόρητος πόνος, να φύγει όρθιος, όσο η βούληση και η νόησή του θα μπορούσαν ακόμη να διαφεντεύουν το σώμα και τον οργανισμό του. Και ακόμη να δώσει ένα μήνυμα στην πολιτεία ότι πρέπει κάποια στιγμή να ανοίξει επιτέλους ο διάλογος περί ευθανασίας. Θεωρώ, για προφανείς λόγους, πολυσήμαντη την απόφασή του και, αν είχα την ευκαιρία, θα του έσφιγγα το χέρι. Παράλληλα όμως δεν νομίζω ότι ο πατέρας μου έφυγε αναξιοπρεπώς. Ακόμη και όταν, υπό την επήρεια της μορφίνης, έβλεπε τις παντόφλες του και έλεγε: «Τι κάνουν εδώ αυτά τα καλογεράκια;». Οπως επίσης αναξιοπρεπής δεν θα ήταν και ο Αλέξανδρος Βέλιος αν έμενε μέχρι τέλους. Οι άνθρωποι που έχουν ζήσει αξιοπρεπώς, όπως και να φύγουν, το κάνουν με αξιοπρέπεια. Γιατί αυτό που δίνει νόημα στη ζωή, το ίδιο ακριβώς δίνει νόημα και στον θάνατο.

Εις μνήμην…