Για το ασυμβίβαστο μεταξύ ανατρεπτικής αγνότητας (που πηγάζει από τη νιότη) και άκαμπτης εξουσίας, όπως αυτό εκφράζεται από το δίπολο Αντιγόνης – Κρέοντα, είχε την τόλμη να μιλήσει ο Ζαν Ανούιγ το 1942 με τη δική του «Αντιγόνη». Μια «Αντιγόνη» που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το ’44 στο Παρίσι με ξαναγραμμένο το έργο του Σοφοκλή κατά τρόπο που να απηχεί και όσα συνέβαιναν στην κατεχόμενη από τους Ναζί Γαλλία. Την ανθρωποκεντρική ματιά της σκηνοθέτιδος Ελένης Ευθυμίου πάνω στο έργο του δραματουργού από το Μπορντό θα δούμε (σε μετάφραση Στρατή Πασχάλη) Πέμπτη και Παρασκευή, σε παράσταση του Εθνικού Θεάτρου, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου.
Η νεαρή σκηνοθέτις (και συνθέτρια), από τις ανερχόμενες –αθόρυβες –δυνάμεις του ελληνικού θεάτρου (βοηθός σκηνοθέτη του Λευτέρη Βογιατζή στο κύκνειο άσμα του «Αμφιτρύωνας»), είναι προσηλωμένη στην ουσία του Ανούιγ: η ορμητική νιότη, που αμφισβητεί ό,τι συστημικό, θέλει να αντιστέκεται στη νοοτροπία της συντήρησης και του συμβιβασμού, στους διαχειριστές της εξουσίας που πάνε με την επικρατούσα συνθήκη, ακόμα κι αν η έκβαση της αναμέτρησης αυτής είναι σχεδόν προβλέψιμη.
Ενα 24ωρο πριν από τη γενική πρόβα και 48 ώρες από την πρώτη παράσταση, με πρωταγωνιστικό δίδυμο τους αξιόλογους Βασιλική Τρουφάκου και Στέλιο Μάινα, η Ελένη Ευθυμίου ανταποκρίθηκε σε ένα πινγκ πονγκ ερωταποκρίσεων, στη γειτονιά της, στου Παπάγου.
Ενα άτομο –η Αντιγόνη στην προκειμένη περίπτωση –από πού αντλεί δύναμη για να σταθεί μόνο απέναντι στο παντοδύναμο κράτος;
Το περιβάλλον που ζει δεν την εκφράζει. Το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να μη συμμορφωθεί με το κράτος συντήρησης, με το κράτος που θέλει σωφρονιστικούς νόμους για να σταθεί. Στο έργο του Ανούιγ φαίνεται έντονα η καταπίεση που έχει υποστεί. Μέσα από τις καταστάσεις που βίωσε με τον πατέρα της, τα αδέλφια της. Η ταφή του αδελφού της συμβολίζει την κίνηση να ανορθώσει το βλέμμα της στον κόσμο. Να δείξει ότι δεν φοβάται. Δεν θέλει να ανήκει στο σύστημα, στον κόσμο του πατέρα της, του θείου της, και με την ενέργειά της κάνει σαφές ότι δεν θέλει να κάνει συμβιβασμούς. Δεν επιθυμεί να έχει μια μετριοπαθή ευτυχία.
Εχει μια «αριστερή» οπτική στα πράγματα, που φθάνει να είναι ώς και αναρχική, δεδομένου ότι σε κάποιο σημείο λέει «σας σιχαίνομαι όλους»;
Οι χαρακτηρισμοί είναι επιλήψιμοι διότι οι έννοιες είναι χρωματισμένες αλλιώς σήμερα. Δεν είναι αριστερή, ούτε αναρχική. Είναι αντισυστημική. Αν πρέπει να τη χαρακτηρίσουμε, τότε ναι, είναι αναρχική με την έννοια ότι είναι αντίθετη σε αυτά που πρεσβεύει η εξουσία, η Αρχή. Από την άλλη, κάποιοι έχουν πει ότι το έργο είναι συντηρητικό διότι δίνει επιχειρήματα στον Κρέοντα. Είναι αλήθεια ότι τον αναδεικνύει αλλά ως κάποιον που κάνει μια δουλειά, ως διεκπεραιωτή της εξουσίας και γι’ αυτό δεν απαλλάσσεται των ευθυνών του.
Οσο περισσότερους Κρέοντες έχουμε, τόσο πολλαπλασιάζονται και οι Αντιγόνες;
Η Αντιγόνη δεν είναι γεννημένη ηρωίδα. Το σύστημα, μέσα από την όχι καλή λειτουργία του, προκαλεί ανθρώπους που ασφυκτιούν σε τέτοια περιβάλλοντα να αντιδρούν. Θεωρώ ότι Αντιγόνη και Κρέοντας είναι αντίρροπες δυνάμεις. Δύο όψεις του ιδίου νομίσματος. Γι’ αυτό και όταν η Αντιγόνη φεύγει από τη ζωή, παύει ο λόγος ύπαρξης του Κρέοντα.
Η «Αντιγόνη» του Ανούιγ που προτείνετε, συνυπάρχει με εκείνη του Σοφοκλή σε σκηνοθεσία Στάθη Λιβαθινού και με εκείνη του Θέμη Μουμουλίδη που είναι σε περιοδεία. Η εξουσία σκληραίνει τη στάση της και επομένως έχουμε ανάγκη από τόσες Αντιγόνες;
Πιθανόν να είναι σύμπτωση. Είναι πάντως ένας τρόπος ο δημιουργός να εκφράσει την ανάγκη του για αντίρροπη δύναμη, πιο αθώα. Ισως εκφράζεται ένα αίτημα για μια δύναμη με ανθρώπινο πρόσημο που να αντιστέκεται σε ένα απάνθρωπο σύστημα.
Σκηνοθετείτε ένα έργο 74 ετών. Μήπως αυτό το ρηξικέλευθο για την εποχή του έργο είναι ξεπερασμένο σήμερα;
Δυστυχώς είναι ακόμα επίκαιρο. Ο Ανούιγ με τον Κρέοντα μιλά για τον Φιλίπ Πετέν, τον γάλλο στρατάρχη και πολιτικό της κυβέρνησης του Βισί. Με έναν τρόπο καταγράφονται και σήμερα συνεργασίες με χαρακτηριστικά που θυμίζουν κάτι. Υπάρχει όμως στο έργο κι ένα άλλο στοιχείο έντονο. Του ναι και του όχι. Ο Κρέων είπε «ναι» και η Αντιγόνη «όχι» σε αυτόν τον τρόπο ζωής και λειτουργίας του συστήματος. Αυτό το «όχι» είναι η άρνηση σε μια ζωή που δεν έχει ζωή διότι είναι στάσιμη, στέρφα.
Σχόλια
