Ο Κυριάκος και οι ξένοι

Οταν την περασμένη βδομάδα ο Κυριάκος Μητσοτάκης πέρασε το κατώφλι του Προεδρικού Μεγάρου στην Ιερουσαλήμ, τον υποδέχθηκε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Ρεουβέν Ριβλίν, ένας εμβληματικός πολιτικός του Ισραήλ που είχε διατελέσει για πολλά χρόνια πρόεδρος της Βουλής. Αφού κάθησαν στο τραπέζι, ο γηραιός πολιτικός επεσήμανε στον κατά πολύ νεότερο επισκέπτη του ότι η πολιτική μοιάζει με έναν τροχό. Σημασία έχει, όπως είπε, να κινείσαι μαζί του. «Γιατί σήμερα είσαι κάτω, αλλά αύριο είσαι επάνω». Αυτό το σχήμα λόγου φαίνεται να ικανοποίησε τον πρόεδρο της Νέας Δημοκρατίας και τους συνεργάτες του. Αλλωστε την ημέρα που συνάντησε τον ισραηλινό Πρόεδρο συμπλήρωνε έξι μήνες στο τιμόνι της Νέας Δημοκρατίας. Και έκλεινε έναν πρώτο μεγάλο κύκλο ταξιδιών και επαφών με ξένους ηγέτες στην Ευρώπη. Μέσα σε ένα εξάμηνο, ο πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας ταξίδεψε – μεταξύ άλλων – σε Βρυξέλλες, Βερολίνο, Παρίσι, Φρανκφούρτη, Λουξεμβούργο, Λονδίνο και Ιερουσαλήμ, και συνάντησε όλους τους πρωταγωνιστές της ευρωπαϊκής πολιτικής σκηνής.

Βασικός στόχος της περιοδείας Μητσοτάκη στην Ευρώπη ήταν φυσικά η καλλιέργεια του προφίλ εν αναμονή πρωθυπουργού, αλλά και το χτίσιμο της προσωπικής του αξιοπιστίας απέναντι στους κεντρικούς παίκτες του ελληνικού ζητήματος. Το επιτελείο του πιστεύει ότι σε μεγάλο βαθμό αυτή η αξιοπιστία έχει κατοχυρωθεί. Στην πραγματικότητα, ο Μητσοτάκης δεν ήταν άγνωστος στην ευρωπαϊκή γραφειοκρατία. Οπως έλεγε στον γράφοντα ο Πίτερ Σπίγκελ των «Financial Times», «οι Ευρωπαίοι σέβονται τον Μητσοτάκη καθώς θεωρούν ότι υπήρξε ένας από τους λίγους υπουργούς της κυβέρνησης Σαμαρά που έκανε τη σκληρή δουλειά των μεταρρυθμίσεων». Αρα, το τουρ στην Ευρώπη δεν είχε χαρακτήρα διαπιστευτηρίων. Αντίθετα, βασικός στόχος ήταν να εξαλειφθεί η βασική ανησυχία για την πολιτική εναλλακτική που υπάρχει στην Ελλάδα. Με απλά λόγια, όπως λένε στη Συγγρού, «θέλαμε να αποδραματοποιήσουμε το πρόβλημα των ενδεχόμενων πολιτικών εξελίξεων». Οτι δηλαδή ενδεχόμενες εκλογές δεν αποτελούν το πρόβλημα αλλά τη λύση στο πρόβλημα.

Πόσο πειστικό είναι αυτό το επιχείρημα σε μια Ευρώπη που δεν θέλει να ακούει πια τη φράση «ελληνικό ζήτημα»; Γνώστες του παρασκηνίου στις Βρυξέλλες επισημαίνουν στα «ΝΕΑ» ότι οι ευρωπαίοι αξιωματούχοι προτιμούν έναν ήχο σιωπής από την Ελλάδα, όσο διαρκεί η αβεβαιότητα του Brexit. Το ελληνικό δράμα έχει κουράσει. Από την άλλη, οι ίδιες πηγές θυμίζουν τη φράση του Γιούνκερ, όταν ο πρόεδρος της Κομισιόν ήρθε στην Αθήνα. «Αλέξη, η κυβέρνησή σου δεν θα είναι η τελευταία» είχε πει απευθυνόμενος στον Πρωθυπουργό. Με άλλα λόγια η Κομισιόν γνωρίζει ότι στην Αθήνα υπάρχει εναλλακτική.

Σε όλες του τις συναντήσεις στην Ευρώπη, ο Κυριάκος Μητσοτάκης χρησιμοποιεί τη θεωρία του παγόβουνου για να περιγράψει την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ. Υποστηρίζει δηλαδή ότι κάτω από τη μνημονιακή συμμόρφωση των κυβερνώντων γίνεται ένας κακός χαμός στα θεσμικά ζητήματα: περιορισμός των ανεξάρτητων Αρχών, έλεγχος των τηλεοπτικών αδειών, συνδικαλισμός στο στράτευμα και αλλαγές στον εκλογικό νόμο. Ειδικά το τελευταίο προκαλεί απορίες στην Ευρώπη. Φαίνεται δηλαδή αδιανόητο η κυβέρνηση να αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού εν κινήσει. Ο Μητσοτάκης από την πλευρά του επιδιώκει σταθερά να περάσει το μήνυμα ότι ενδεχόμενες πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα θα έχουν ευρύτερη σημασία για την Ευρώπη. Διότι, όπως λέει, μια νίκη της Νέας Δημοκρατίας θα είναι η απάντηση του ορθού λόγου απέναντι στον λαϊκισμό. Αρα το ενδιαφέρον των Ευρωπαίων, για το τι θα γίνει στο εσωτερικό πολιτικό παιχνίδι στην Ελλάδα, παραμένει έντονο.

Πέρα από τις πολιτικές και διπλωματικές επαφές στο εξωτερικό, ο πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας καλλιεργεί τις σχέσεις του με το Σίτι και τον χρηματοπιστωτικό τομέα. Οι επισκέψεις του σε Λονδίνο και Φρανκφούρτη την προηγούμενη εβδομάδα είχαν στόχο να εξοικειώσουν τους συνομιλητές του με τους βασικούς άξονες του οικονομικού του προγράμματος, εφόσον εκλεγεί πρωθυπουργός. Δύο επενδυτικές τράπεζες, η Deutsche Bank και η Goldman Sachs, οργάνωσαν συναντήσεις του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης με διαχειριστές κεφαλαίων από μεγάλους επενδυτικούς οίκους όπως η PIMCO, η BlackRock, η Blackstone και η Fidelity. Χρηματιστές και τραπεζίτες που τον συνάντησαν κατ’ ιδίαν θεωρούν ότι το Σίτι του Λονδίνου είναι για τον Κυριάκο Μητσοτάκη ο φυσικός του χώρος.  «Μας είπε ότι περιμένει πολιτικές εξελίξεις μέσα στο 2017» λέει στα «ΝΕΑ» ένας από τους περίπου 200 επενδυτές που παρακολούθησαν την παρουσίαση που έκανε στο Λονδίνο και μίλησε υπό καθεστώς ανωνυμίας. «Υποσχέθηκε ένα πιο πρόσφορο και σταθερό περιβάλλον για επενδύσεις. Κι επέμεινε αρκετά στη θεωρία του ελατηρίου όταν περιέγραφε την ελληνική οικονομία. Πιστεύει δηλαδή πως όταν η οικονομία απελευθερωθεί από τους κεφαλαιακούς ελέγχους και το κλίμα υπερφορολόγησης θα δοθεί χώρος για να εκτοξευθεί. Κάποιοι βέβαια του εξέφρασαν φόβους ότι ίσως η ελληνική οικονομία βρίσκεται στο στάδιο όπου το ελατήριο έχει σπάσει».

Οι περισσότεροι πάντως από τους επενδυτές που έχουν έκθεση σε ελληνικά ομόλογα, χρηματιστήριο και τράπεζες εξακολουθούν να παραμένουν προβληματισμένοι για τις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας, ακόμη και με τον Μητσοτάκη πρωθυπουργό. Κάποιοι αμφισβητούν το πόσο ισχυρός είναι ο ίδιος μέσα στο κόμμα του, ενώ οι περισσότεροι αμφιβάλλουν για το εάν θα καταφέρει να αλλάξει το μείγμα πολιτικής που έχει συμφωνήσει με τους δανειστές η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ και άρα να προσφέρει ένα διαφορετικό επενδυτικό πλαίσιο στην αγορά κεφαλαίων.

«Η διαφορά του όμως με τον Τσίπρα είναι χαοτική» λέει ένας διαχειριστής αμοιβαίων κεφαλαίων που ήταν παρών σε αντίστοιχη παρουσίαση στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ τον Δεκέμβριο του 2014, λίγο πριν το κόμμα της Αριστεράς έρθει στην εξουσία. «Εχει αγγλοσαξονική παιδεία, μιλάει άπταιστα τη γλώσσα της αγοράς και καταλαβαίνει οικονομικά. Το ερώτημα είναι εάν αυτό είναι αρκετό».

Ο Μητσοτάκης ταξίδεψε σε Λονδίνο και Φρανκφούρτη με σκοπό να εξηγήσει τη βασική του θέση για μείωση του στόχου των πρωτογενών πλεονασμάτων και αύξηση του στόχου της ανάπτυξης, μέσω διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και ιδιωτικοποιήσεων και μείωσης της φορολογίας. Είναι το περίφημο «4+2», δηλαδή ανάπτυξη 4% με πρωτογενή πλεονάσματα 2% από το 2018 κι έπειτα. Ευρωπαίοι συνομιλητές του, όπως ο ιρλανδός πρωθυπουργός Εντα Κένι, βρίσκουν την ιδέα απόλυτα λογική. Οι περισσότεροι άλλωστε στην Ευρώπη κατανοούν ότι αυτά τα πλεονάσματα δεν μπορεί να συντηρηθούν. Η ιδέα σκοντάφτει βέβαια στον πρόεδρο του Eurogroup, ενώ ούτε ο Μάριο Ντράγκι της ΕΚΤ, με τον οποίο συναντήθηκε για μία ώρα ο πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας, φαίνεται ενθουσιασμένος.

Παρ’ όλα αυτά, είναι στη Φρανφκούρτη που φαίνεται ότι ο Μητσοτάκης είχε τις πιο ενδιαφέρουσες και τις καλύτερα προστατευμένες συζητήσεις. Είναι χαρακτηριστικό ότι πριν βγει από το κτίριο είχε προσυμφωνηθεί με τους οικοδεσπότες το περιεχόμενο της δημόσιας επικοινωνίας εκατέρωθεν. Δεν είναι το μόνο στοιχείο συναντίληψης. Μπορεί ούτε αυτός ούτε αυτοί να λένε περισσότερα, αλλά στην Αθήνα εικάζεται ότι ο επισκέπτης δεν δυσκολεύτηκε με το πώς βλέπει η Φρανκφούρτη – όπου εδρεύει όχι μόνο η ΕΚΤ αλλά και ο SSM -τις εξελίξεις σε τραπεζικά και άλλα συναφή ρυθμιστικά θέματα. Κάτι όχι άσχετο με την αυτοοργάνωση βουλευτών και πρώην της ΝΔ στη Βουλή για τα ζητήματα αυτά. Γεγονός που δεν φαίνεται πάντως να ενοχλεί τον Κυριάκο, ο οποίος δεν βλέπει τα πράγματα ως παραπολιτικά αλλά σε έναν πιο «μάκρο» ορίζοντα. Και κοιτώντας μπροστά βλέπει τον εαυτό του και όχι αναγκαστικά όλους αυτούς που ενεργοποιούνται αυτή τη στιγμή.  

Το μείγμα πολιτικής που προκρίνει ο Κυριάκος Μητσοτάκης βρίσκει πάντως περισσότερο ένθερμους υποστηρικτές μέσα στην Κομισιόν. Ο φινλανδός αντιπρόεδρος της Κομισιόν Γίρκι Κατάινεν είπε δημοσίως ότι η Ελλάδα χρειάζεται φιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις. Οι σχέσεις τού Μητσοτάκη με τους επιτρόπους Κατάινεν και Ντομπρόβσκις έχουν καλλιεργηθεί και μέσω του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, ενώ σημαντικό ρόλο έχει παίξει και η ευρωβουλευτής Μαρία Σπυράκη, που στήριξε ενεργά τον Μητσοτάκη στην εσωκομματική διαδικασία εκλογής της ΝΔ.  

Ενας συνδυασμός πολιτικής και οικονομικής διπλωματίας ήταν το μενού της επίσκεψης και στο Ισραήλ. Πέρα από τη συνέχιση της στρατηγικής σχέσης που έχει δομηθεί τα τελευταία έξι χρόνια, πρόθεση του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης είναι, εάν γίνει πρωθυπουργός, να την επεκτείνει και σε άλλα επίπεδα οικονομικής συνεργασίας. Ισραηλινές νεοφυείς εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε τομείς του cyber-security και των τραπεζικών συναλλαγών μέσω έξυπνων εφαρμογών βλέπουν ευκαιρίες επενδύσεων στην Ελλάδα, κυρίως λόγω του εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού που διαθέτει η χώρα – με συγκριτικό πλεονέκτημα τις χαμηλότερες αποδοχές. Ακόμη και οι Ισραηλινοί, πάντως, στις διμερείς τους επαφές έθεσαν θέμα ευνοϊκότερου επενδυτικού καθεστώτος. Στο ταξίδι στο Ισραήλ, στο κάδρο της παρουσίας του εντάχθηκε για πρώτη φορά και η σύζυγός του Μαρέβα, που κουβαλάει ένα βαρύ βιογραφικό με σπουδές σε φημισμένα πανεπιστήμια και επαγγελματική εμπειρία σε μεγάλες τράπεζες του εξωτερικού.

Το επόμενο διάστημα το επιτελείο του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης θα σχεδιάσει τον δεύτερο κύκλο διεθνών επαφών. Σχετικές προετοιμασίες έχει αναλάβει ο τομεάρχης Εξωτερικών της ΝΔ Γιάννης Κεφαλογιάννης σε συνεργασία με τον διπλωματικό σύμβουλο Βασίλη Αλεξανδρή. Το φθινόπωρο προγραμματίζεται ένα ταξίδι στα Βαλκάνια και στην Αίγυπτο, ενώ εκκρεμεί ένα ταξίδι στη Ρωσία – με την επαφή να κρατιέται ζεστή μετά και τη συνάντηση με τον πρόεδρο Πούτιν στην Αθήνα. Μέσα στα μεσοπρόθεσμα σχέδια είναι μια επίσκεψη στην Ινδία, μια χώρα που αυξάνει με γεωμετρική πρόοδο τη σημασία της στον παγκόσμιο οικονομικό χάρτη, ενώ οι επαφές με τις ΗΠΑ καθυστερούν καθώς πλησιάζουν οι αμερικανικές εκλογές τον Νοέμβριο και οι όποιες επαφές προγραμματίζονται για μετά τον Ιανουάριο του 2017, αφότου θα έχει ορκιστεί η νέα αμερικανική κυβέρνηση.

Στη Νέα Δημοκρατία θεωρούν ότι όλα τα επιμέρους στοιχεία συνθέτουν ένα πλέγμα υπεροχής του Κυριάκου Μητσοτάκη έναντι του Αλέξη Τσίπρα στο εξωτερικό. Στην παρατήρηση ότι το ζήτημα είναι να σταθεί το ίδιο καλά και στο εσωτερικό, ο ίδιος απαντά κατηγορηματικά ότι είναι πια σε θέση να το κάνει καλύτερα από τον Αλέξη Τσίπρα, ακόμη και σε περιοχές όπως το Μενίδι. Στην πολιτική, βέβαια, όλα κρίνονται στην κάλπη.