Η απλή (αναλογική) μέθοδος των τριών

Η αλλαγή πλεύσης του Περισσού και η προοπτική υπερψήφισης του νέου εκλογικού νόμου τουλάχιστον από 197 βουλευτές δημιουργούν νέα δεδομένα και για το λεγόμενο ευρωπαϊκό μέτωπο: ΝΔ, ΠΑΣΟΚ και Ποτάμι θα παραμείνουν στην απέναντι όχθη και θα καταψηφίσουν, αλλά δεν είναι μαζί – ο κάθε πόλος θα προσπαθήσει να εμφανιστεί ότι κινείται αυτόνομα υπηρετώντας τη δική του πολιτική στρατηγική, και μόνο την ώρα της ονομαστικής ψηφοφορίας θα κινηθεί συντεταγμένα.

Το μήνυμα είναι ότι το ευρωπαϊκό μέτωπο θα καταγράφεται μεν ως αρραγές σύνολο στους αριθμούς, αλλά το αποτέλεσμα θα συνοδεύεται από μια επίπλαστη εικόνα πολιτικής συμμαχίας. Πριν από έναν χρόνο τα τρία κόμματα έδιναν τη δική τους μάχη για παραμονή της χώρας σε ευρωπαϊκή τροχιά, ως κεντρικοί στυλοβάτες του Ναι στο δημοψήφισμα του Τσίπρα. Τον Ιούλιο του 2016, όμως, ο εκλογικός νόμος δεν λειτουργεί ως συγκολλητική ουσία, ακόμη και αν καταλήγουν σε κοινό «διά ταύτα» στη Βουλή. Η αναδίπλωση του ΚΚΕ μάλιστα χάλασε τελείως τη συνταγή και τα κόμματα του ευρωπαϊκού μετώπου, αντί να αντεπιτεθούν για τις κυβερνητικές μεθοδεύσεις, κινδυνεύουν να εμφανιστούν απομονωμένα στη Βουλή και να γίνουν στόχος συντονισμένων καταγγελιών από την κυβέρνηση ότι «προσπαθούν να διασώσουν το παλαιό, διεφθαρμένο καθεστώς».

«Μαγική εικόνα»

Την εξέλιξη αυτή προφανώς αντιλαμβάνονται τόσο στη Συγγρού όσο και στη Χαριλάου Τρικούπη και στη Σεβαστουπόλεως, όπου καταστρώνουν το δικό τους σχέδιο μάχης, χωρίς διαύλους συνεννόησης. Στη βάση αυτή, σχεδόν προεξοφλείται ότι ΝΔ, ΠΑΣΟΚ και Ποτάμι θα εμφανιστούν στη Βουλή με τρεις διαφορετικές γραμμές – επιβεβαιώνοντας με τον τρόπο αυτό ότι η συνύπαρξη στην ίδια πλευρά είναι φαινομενική. Στην πραγματικότητα και τα τρία κόμματα ακολουθούν διαφορετική στρατηγική, με τις ίδιες πιθανότητες αλληλοκάλυψης και σύγκρουσης αφού δεν έχουν κοινά, πολιτικά και εκλογικά, συμφέροντα.   

Πρόκειται για εικόνα που προκαλεί σύγχυση, όπως αναγνωρίζουν και στα τρία επιτελεία, αλλά δεν είναι δυσεξήγητη: μετά τη στροφή Τσίπρα, που είχε ως αφετηρία τη συμφωνία για το τρίτο Μνημόνιο και επικυρώθηκε με το κλείσιμο της πρώτης αξιολόγησης, το ευρωπαϊκό μέτωπο απώλεσε τον βασικότερο λόγο ύπαρξής του. Για να συντηρηθεί προσπαθεί να μετεξελιχθεί σε «μέτωπο κατά του Τσίπρα», στο οποίο οφείλεται εν πολλοίς και η κοινή στάση απέναντι στο κυβερνητικό σχέδιο αλλαγών στην εκλογική νομοθεσία. Ταυτόχρονα, όμως, ο νέος εκλογικός νόμος αποτελεί και μια δοκιμασία – που γίνεται δυσκολότερη με την αποσκίρτηση του ΚΚΕ, ανοίγοντας  ζητήματα και για την εσωκομματική συνοχή των τριών κομμάτων.

Ενόψει της μάχης στη Βουλή, σχηματοποιείται η εικόνα ότι η Φώφη Γεννηματά θα στρέψει τα πυρά της τόσο κατά της κυβέρνησης όσο και κατά της ΝΔ, ο Σταύρος Θεοδωράκης θα είναι μεν φιλικότερος προς τον Κυριάκο Μητσοτάκη αλλά εξίσου επικριτικός για τη ΝΔ, ενώ ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης θα επιδιώξει να καταγραφεί ως ο μοναδικός αντιπολιτευτικός πόλος προκειμένου να προσεγγίσει το κομμάτι της κοινωνίας που κινείται σε αντι-ΣΥΡΙΖΑ κατεύθυνση, ανεξάρτητα από την πολιτική αφετηρία. Συνεπώς, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι μετά την ψηφοφορία τα τρία κόμματα θα έχουν έρθει πιο κοντά.

Το διπλό «σαμποτάζ»

Ο εκλογικός νόμος δοκιμάζει και τις εσωκομματικές ισορροπίες. Στη ΝΔ το πλαίσιο δείχνει ξεκάθαρο, αφού το κόμμα διαχρονικά ομνύει υπέρ της ενισχυμένης αναλογικής. Αλλά στην παρούσα φάση, οι επιλογές της κομματικής ηγεσίας φαίνεται να υπαγορεύονται περισσότερο από την κεντρική απόφαση για μετωπική σύγκρουση με την κυβέρνηση Τσίπρα σε όλα τα πεδία και άμεση προσφυγή σε εκλογές. Κάπου εδώ αρχίζουν να αναδεικνύονται οι πρώτες σοβαρές διαφοροποιήσεις για την τακτική της ΝΔ, με αποκορύφωμα τις δημόσιες συστάσεις του Βαγγέλη Μεϊμαράκη για «συναινέσεις και όχι κραυγές». Αλλά το χτύπημα του πρώην προέδρου της Βουλής δεν είναι το μόνο που προκαλεί σύγχυση στο γαλάζιο στερέωμα – στη Συγγρού δεν έχει περάσει απαρατήρητη και η διαφοροποίηση του περιφερειάρχη Απόστολου Τζιτζικώστα, ο οποίος προσυπογράφει την επέκταση του δικαιώματος ψήφου  στους 17άρηδες, εμφανίζοντας τον νέο αρχηγό του κόμματος να κινείται σε αναχρονιστικούς  ρυθμούς.

Στο γαλάζιο επιτελείο δεν έχουν πειστεί ότι το διπλό «σαμποτάζ» από τους δύο πρώην υποψήφιους αρχηγούς ήταν συμπτωματικό, αλλά σε κάθε περίπτωση ο εσωκομματικός μήνας του μέλιτος για τον Κυριάκο Μητσοτάκη διήρκεσε μεν ένα εξάμηνο, αλλά φαίνεται να φθάνει στο τέλος του. Και είναι ένα ερώτημα αν οι διαφοροποιήσεις θα κλιμακωθούν και σε ποιο βαθμό θα επηρεάσουν τις νέες εσωκομματικές ισορροπίες που διαμορφώνονται στη ΝΔ.   

Ο βασικός λόγος που η γαλάζια ηγεσία ορθώνει τείχη στην αλλαγή της εκλογικής νομοθεσίας – ότι δηλαδή η κυβέρνηση Τσίπρα βρίσκεται σε αποδρομή και επιδιώκει να αποτρέψει μια αυτοδυναμία της ΝΔ –  κάθε άλλο παρά ικανοποιεί τον άξονα Χαριλάου Τρικούπη – Σεβαστουπόλεως.    

Αντεπίθεση πέντε σημείων

Η Φώφη Γεννηματά δεν θα είχε πρόβλημα για έναν νέο εκλογικό νόμο άμεσης εφαρμογής που θα στήριζε και ο Κυριάκος Μητσοτάκης, αλλά δεν μπορεί να σηκώσει το βάρος μιας επίθεση ότι λειτουργεί ως ουρά του Τσίπρα, υπερψηφίζοντας την απλή αναλογική. Στην πρόσφατη συνάντησή της με τον Πρωθυπουργό, μάλιστα, έθεσε το ενδεχόμενο μιας εκλογικής φόρμουλας ευρύτατων συναινέσεων – για να λάβει την απάντηση από τον Τσίπρα ότι εφόσον μπει στον διάλογο και ο Μητσοτάκης, τότε ο ίδιος θα ήταν διατεθειμένος να εξετάσει τη διατήρηση ενός μικρότερου εκλογικού μπόνους. Πρόκειται για θέμα που η πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ σκοπεύει να αναδείξει στη Βουλή, καταγγέλλοντας – παράλληλα με τον Τσίπρα – και τον πρόεδρο της ΝΔ και προαναγγέλλοντας ότι δεν πρόκειται να επιτρέψει σε μια μελλοντική κυβέρνηση Μητσοτάκη την επαναφορά του μπόνους των 50 εδρών.

Την επόμενη εβδομάδα, εξάλλου, η Χαριλάου Τρικούπη θα προωθήσει – ως πολιτική πρόταση και όχι ως πρόταση νόμου – το σχέδιο πέντε σημείων για ένα νέο εκλογικό σύστημα, με στόχο να δικαιολογήσει την αρνητική ψήφο της στη Βουλή και να περιορίσει αποκλίνουσες κινήσεις στο κόμμα και στο ευρύτερο πεδίο της Κεντροαριστεράς. Η απόφαση του επικεφαλής της ΔΗΜΑΡ Θανάση Θεοχαρόπουλου να στηρίξει τον νέο νόμο, αλλά και οι βολές πρώην στελεχών όπως ο Γιάννης Ραγκούσης ότι η καταψήφιση της απλής αναλογικής αποτελεί «εν ψυχρώ εκτέλεση» της αξιοπιστίας και του αυτοσεβασμού του ΠΑΣΟΚ, έχουν αφήσει τα σημάδια τους και τις επόμενες ημέρες μπορεί το κλίμα για τη Χαριλάου Τρικούπη να γίνει πιο πιεστικό. Η στροφή του ΚΚΕ, άλλωστε, είναι προφανές ότι περισσότερο από τους άλλους αρχηγούς του ευρωπαϊκού μετώπου συμπιέζει τη Φώφη Γεννηματά – η οποία διαμηνύει στους συνομιλητές της ότι «ευρωπαϊκό μέτωπο της ΝΔ δεν υπάρχει».  

Ασυμφωνία χαρακτήρων

Από την πλευρά του, ο Σταύρος Θεοδωράκης δεν αντιμετωπίζει ανάλογα διλήμματα καθώς Το Ποτάμι εγκαίρως (από τον περασμένο Δεκέμβριο) έχει υποβάλει πρόταση για τον εκλογικό νόμο και δεν εμφανίζεται ως θιασώτης της απλής αναλογικής. Δεν συμφωνεί όμως με την αντιπολιτευτική τακτική του Κυριάκου Μητσοτάκη ούτε με το γαλάζιο χρονοδιάγραμμα για τις πολιτικές εξελίξεις. Σε αντίθεση με το πλάνο του αρχηγού της ΝΔ, ο επικεφαλής του Ποταμιού δεν βλέπει προσφυγή στις κάλπες πριν από το 2018, ενώ συνδέει με καταστροφικές εξελίξεις για τη χώρα μια εκλογική αναμέτρηση τους αμέσως επόμενους μήνες.

Κατά τη συζήτηση στη Βουλή για τον εκλογικό νόμο, εξάλλου, θα επιδιώξει να μην καταγραφεί το κόμμα του ως παρακολούθημα των παλαιών κομμάτων.

Στη Συγγρού κατανοούν την «αγωνία επιβίωσης» των εταίρων του ευρωπαϊκού τόξου, αλλά εκτιμούν ότι ο εκλογικός νόμος όπως και οι θεσμικές αλλαγές που περνούν μέσα από τη συνταγματική αναθεώρηση δεν πρόκειται να μεταβάλουν τη γενικότερη πολιτική εικόνα. «Η κοινωνία βρίσκεται αλλού» σχολιάζει στενός συνεργάτης του Κυριάκου Μητσοτάκη, με τη βεβαιότητα ότι η οικονομική πραγματικότητα καθορίζει τις εξελίξεις και κυριαρχεί στην ατζέντα της κοινωνικής πλειοψηφίας.

Στη βάση αυτή, ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης θα κινηθεί στη Βουλή με στόχο να αναδείξει την πολιτική υπεροχή της ΝΔ σε μια «οιονεί προεκλογική περίοδο», επιμένοντας στη διατήρηση του ισχύοντος  εκλογικού συστήματος. Για τον ίδιο, συζήτηση για αλλαγές στο εκλογικό πλαίσιο μπορεί να γίνει μόνο μετά τις επόμενες κάλπες.