Ω, οι ωραίες μέρες!

Τον Μάιο του 2012, όταν το σενάριο του Grexit κυκλοφορούσε σαν φάντασμα πάνω από τη χώρα, μια δημοσκόπηση της εταιρείας GPO είχε δοκιμάσει να μετρήσει πόσοι συμφωνούν με την άποψη πως όχι απλώς πρέπει να μείνουμε στο ευρώ, αλλά πως πρέπει να μείνουμε «πάση θυσία». Οι θετικές απαντήσεις έφθαναν στο εντυπωσιακό 80%! Οταν, αργότερα, η αγωνία του Grexit υποχώρησε, υποχώρησαν και τα ποσοστά – κοντά στο 60%, στις μετρήσεις της ίδιας εταιρείας. Αντίστροφη πορεία ακολούθησαν οι απαντήσεις στο ακόμη πιο ενδιαφέρον ερώτημα αν η εφαρμογή του Μνημονίου είναι προϋπόθεση παραμονής μας στο ευρώ ή, σε άλλη διατύπωση, αν μπορούμε να απαλλαγούμε από το Μνημόνιο χωρίς να διακινδυνεύσουμε την συμμετοχή μας στο κοινό νόμισμα. Τον Μάιο του 2012, 45% των πολιτών είχε απαντήσει πως όχι, Μνημόνιο και ευρώ δεν πάνε μαζί. Ενας μεγάλος αριθμός πολιτών, δηλαδή, που έλεγαν «ευρώ πάση θυσία», πίστευε ταυτόχρονα πως αν αρνηθούμε το Μνημόνιο δεν κινδυνεύουμε απαραιτήτως να βρεθούμε εκτός. Μέχρι το φθινόπωρο του 2014 το ποσοστό των πολιτών που δήλωναν ότι το «όχι στο Μνημόνιο» είναι συμβατό με το «ναι στο ευρώ» είχε φθάσει στην περιοχή του 70%.

Αν ήταν αυταπάτη λοιπόν η άποψη αυτή, ήταν μια αυταπάτη ευρύτατα διαδεδομένη. Και μάλιστα όχι μόνο μεταξύ των δημοσκοπούμενων πολιτών. Ο Πίτερ Σπίγκελ, ο δημοσιογράφος των «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» που έγινε χρονικογράφος της ελληνικής κρίσης και γνώρισε την ελληνική πολιτική τάξη από την καλή και από την ανάποδη, έχει πει πως όλοι οι έλληνες πολιτικοί είχαν κάποια στιγμή την ίδια αυταπάτη. Απλώς, «ο Βενιζέλος το κατάλαβε σε λίγα 24ωρα, ο Σαμαράς σε μερικές εβδομάδες, ενώ ο Τσίπρας χρειάστηκε αρκετούς μήνες». Ο Τσίπρας άλλωστε ξεκινούσε από καλύτερη αφετηρία. Τον Απρίλιο του 2010, με τη χώρα εκτός αγορών και το Μνημόνιο επί θύραις είχε δηλώσει πως «ο κίνδυνος χρεοκοπίας είναι παραμύθι με δράκο».

Από την άποψη αυτή, όμως, αν η πλειοψηφική άποψη πως υπάρχει τρόπος να σχίσουμε το Μνημόνιο και να μείνουμε στο ευρώ ήταν μια αυταπάτη, από την αυταπάτη δεν μπορούσε να μας λυτρώσει παρά κάποιος που ήταν ο ίδιος εντελώς ταυτισμένος με αυτήν. Κι αυτό εξηγεί, ίσως, τη δημοσκοπική υποστήριξη που είχε η πρώτη κυβέρνηση Τσίπρα στην «εποχή της διαπραγμάτευσης». Εξηγεί, ίσως, το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος (το οποίο άλλωστε ήταν περισσότερο ένα Οχι σε εκείνους που έλεγαν Ναι, παρά ένα Οχι σε κάποιο ακατανόητο δημοσκοπικό ερώτημα). Εξηγεί και την ευκολία με την οποία εκείνοι που είχαν ψηφίσει Οχι αποδέχθηκαν το Ναι του συμβιβασμού που ακολούθησε και τον επικύρωσαν στις εκλογές του Σεπτεμβρίου.

Η διαδρομή είχε ένα κόστος – οικονομικό και ηθικό – αναμφισβήτητα μεγάλο. Μα, αν ουδέν κακόν αμιγές καλού, όλη αυτή η μετάβαση από την αποθέωση της αυταπάτης στην πλήρη διάψευσή της άφησε πίσω της, εκτός από το τραύμα, και ένα θαύμα. Για πρώτη φορά από το 2010, το σύνολο του πολιτικού κόσμου, σχεδόν, ομονόησε. Συμφώνησε από κοινού σε ένα πρόγραμμα, το ψήφισε από κοινού και από κοινού δεσμεύθηκε να το εφαρμόσει, αφού προηγουμένως το είχε θέσει υπό την κρίση των πολιτών, στην κάλπη των εκλογών.

Και μετά;

Μήνες τώρα αναρωτιόμαστε: Αφού μας πήρε τόσο χρόνο και τόσο πόνο για να καταλήξουμε πως όχι, η χρεοκοπία δεν ήταν «παραμύθι με δράκο», πως ναι, οι λύσεις που μας προτείνονται είναι κακές και επώδυνες, αλλά όλες οι εναλλακτικές είναι χειρότερες (βοηθούν σε αυτό και τα κείμενα Γκάλμπρεϊθ), δεν πρέπει, επιτέλους, να αρχίσουμε να αντιμετωπίζουμε τις ιθαγενείς αιτίες της χρεοκοπίας, στο κράτος και στην οικονομία, για να πάμε παρακάτω; Το ερώτημα δεν έχει βρει ακόμη απάντηση. Και αυτή η νέα χώρα που προέκυψε από το δημοψήφισμα, «η Ελλάδα μετά την αυταπάτη», μοιάζει όλο και περισσότερο με τη Γουίνι στις ωραίες μέρες του Μπέκετ. Βυθισμένη στην άμμο, εκτελεί διαρκώς τις ίδιες τελετουργικές κινήσεις, που δεν έχουν νόημα, λέει τις ίδιες προσευχές, που κανείς δεν ακούει, και ακίνητη, περιμένει. Με κίνδυνο να αναβιώσει, θυμωμένος, ο προ δημοψηφίσματος εαυτός της.