[Κραυγές και ψίθυροι] Τα μεγάλα, τα μικρά και τα ελάχιστα

Δεν συμφωνώ, σε γενικές γραμμές, με την αποθέωση του παρελθόντος. Η κάθε εποχή έχει τα δικά της υλικά – καλά ή κακά, αυτά είναι. Και αυτά πρέπει να ανακατέψουμε με όποιον τρόπο σκαρφιστούμε για να έχουμε το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Οπως οι νοικοκυρές στην Κατοχή, με βασικό υλικό το χαρουπάλευρο, σκάρωναν ένα υποτυπώδες γλυκό. Ηταν όμως το «δικό τους» γλυκό. Από την άλλη, οι ελεύθερες καταδύσεις στο παρελθόν βοηθούν για να έχουμε ένα μέτρο σύγκρισης. Να μπορούμε να ξεχωρίσουμε το μεγάλο από το μικρό και από το ελάχιστο. Και επειδή πιστεύω ότι ζούμε την εποχή των ελαχίστων, τουλάχιστον να μη χολοσκάμε.

Ετσι, ως αποσυμπίεση από το πολύ στενό ρούχο της εποχής, μου αρέσει όχι τόσο να παρακολουθώ τις μεγάλες ιστορίες αλλά να κοιτάζω στο παρελθόν από τις μικρές χαραμάδες τυχαίων αναφορών. Οπως όταν, για να δούμε καλύτερα, μισοκλείνουμε τα μάτια. Για παράδειγμα, μια τυχαία αναφορά της Μαρίνας Καραγάτση σε ένα ασήμαντο σχετικά περιστατικό, από τα τόσα σημαντικά που έχει να διηγηθεί αυτή η γυναίκα, είναι σαν το μαγικό ραβδί που φέρνει πρόσωπα και καταστάσεις στις πραγματικές τους διαστάσεις. Το 1947, λοιπόν, ο Γιάννης Τσαρούχης είχε κάνει μια έκθεση στην οποία όμως δεν είχε πουλήσει ούτε έναν πίνακα. Την τελευταία ημέρα είπε στον Καραγάτση αυτό περίπου: «Βρε Καραγάτση, έτσι, για να σπάσει η γκίνια, πάρε έναν πίνακα και δώσε ό,τι έχεις». Και εκείνος, για να μην κακοκαρδίσει τον φίλο του, αγόρασε ένα πορτρέτο έναντι μιας λίρας. Κάτι ανάλογο συνέβη προχθές στην παρουσίαση του βιβλίου για τη Χριστίνα Τσίγκου, μια σημαντική και πραγματικά διεθνή ηθοποιό, ελάχιστα γνωστή στο ελληνικό κοινό. Από τα όσα γοητευτικά άκουσα για τη συγκινητική αυτή προσωπικότητα, μια λεπτομέρεια σκάλωσε στο μυαλό μου. «Οταν φιλοξενούσα τους Μπέκετ…» αναφέρει κάπου. Τους Μπέκετ! Ως ζευγάρι. Ως στοιχείο της καθημερινότητάς της δηλαδή, παρά την εκτίμησή της για έναν από τους σπουδαιότερους συγγραφείς του 20ού αιώνα με τον οποίον είχε στενή, προσωπική συνεργασία.

Και την επομένη, επέτειο μνήμης του Μάνου Χατζιδάκι, πέφτω επάνω σε ανάλογο σχήμα «διαβασμένο» ανάποδα όμως. Ολες αυτές οι αναφορές στον «Μάνο» από ανθρώπους που τον ήξεραν από λίγο έως καθόλου έχουν κάτι από σύληση νεκρού. Ειδικά όταν ο ίδιος έλεγε: «Μάνος είμαι μόνο για τη μητέρα μου. Για όλους τους υπόλοιπους είμαι ο κύριος Χατζιδάκις». Είναι η παγίδα της ματαιόδοξης αμετροέπειας που σε κάνει να ξεχνάς πως όταν το μικρό κορδώνεται, νοερά, πλάι στο μεγάλο φαίνεται απλώς ακόμη μικρότερο. Τι να κάνουμε όμως; Είναι η νόσος μιας extra small εποχής που για να οικειοποιηθεί μεγέθη του παρελθόντος πρέπει να τα επαναπροσδιορίσει στα μέτρα της.