Η διώρυγα της φοροδιαφυγής

Ολα άρχισαν πριν από έναν χρόνο. Οταν ένας άνδρας που παρουσιάστηκε ως John Doe, το όνομα που δίνουν οι αμερικανικές Αρχές στους ανθρώπους χωρίς ταυτότητα, επικοινώνησε με τη «Süddeutsche Zeitung», γερμανική εφημερίδα που έχει βραβευτεί πολλές φορές για το δημοσιογραφικό της έργο. Οι δημοσιογράφοι δεν τον συνάντησαν ποτέ: θα επικοινωνούσαν μόνο μέσω κρυπτογραφημένων μηνυμάτων. Ο μυστηριώδης John Doe τούς έκανε όμως ένα πρωτοφανές «δώρο»: πρότεινε να τους παραδώσει, χωρίς κανένα αντάλλαγμα πέρα από κάποια μέτρα ασφαλείας, μιας και όπως δήλωσε φοβόταν για τη ζωή του, 11,5 εκατ. μυστικά αρχεία του Mossack Fonseca, ενός παναμαϊκού δικηγορικού γραφείου που ειδικεύεται στην ίδρυση υπεράκτιων εταιρειών.

Η ερευνητική ομάδα της «Süddeutsche Zeitung» αριθμεί μόλις πέντε δημοσιογράφους, οι τρεις εκ των οποίων είναι μέλη της Διεθνούς Σύμπραξης Ερευνητών Δημοσιογράφων (ICIJ). Λόγω του όγκου των δεδομένων που έχουν απέναντί τους, οι δημοσιογράφοι της γερμανικής εφημερίδας αποφασίζουν να απευθύνουν έκκληση στην ICIJ – η οποία λειτουργεί σαν μια μεγάλη αποκεντρωμένη ομάδα σύνταξης. Για τα Panama Papers όπως ονομάζονται τα 11,5 εκατ. μυστικά αρχεία, η οργάνωση, που έχει την έδρα της στην Ουάσιγκτον, θα συνασπίσει 350 δημοσιογράφους από 76 διαφορετικές χώρες εγκαθιδρύοντας ασφαλείς πλατφόρμες στις οποίες οι δημοσιογράφοι μπορούν να συνδιαλέγονται όπως σε κάποιο φόρουμ.

Ηδη η ICIJ έχει αποκαλύψει πολυάριθμα σκάνδαλα, όπως το Lux Leaks, το Offshore Leaks ή το Swiss Leaks. Αυτή τη φορά, όμως, καλείται να επεξεργαστεί περισσότερα έγγραφα από όσα έχει δημοσιοποιήσει τα τελευταία 10 χρόνια το Wikileaks, ο ανταγωνιστής της όσον αφορά την αποκάλυψη μυστικών ντοκουμέντων. Επρεπε να φτάσει ο Ιούνιος του 2015 και να κατανεμηθεί πρώτα ο όγκος της εργασίας – 2,6 tera octets, το ισοδύναμο 34.665 επεισοδίων τηλεοπτικών σειρών! – προκειμένου να πιάσουν πραγματικά δουλειά οι δημοσιογράφοι∙ και να αρχίσουν σιγά σιγά να αντιλαμβάνονται τη σημασία των Panama Papers.

Τα αρχεία καλύπτουν χρονολογικά σχεδόν 40 χρόνια, από το 1977 έως τα τέλη του 2015. Περιλαμβάνουν emails, λογιστικά φύλλα, στοιχεία διαβατηρίων και εταιρικά αρχεία. Αφορούν 240.000 εταιρείες-βιτρίνα που έχει ιδρύσει το δικηγορικό γραφείο Mossack Fonseca και οι οποίες συνδέονται με εκατοντάδες ανθρώπους από 200 και πλέον χώρες ή εδάφη. Ενα τεράστιο σκάνδαλο φοροδιαφυγής στο οποίο εμπλέκονται πολιτικοί αλλά και συνεργάτες ή συγγενείς πολιτικών, αθλητές, καλλιτέχνες. Ανάμεσά τους, 12 αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων, νυν και πρώην, όπως ο ισλανδός πρωθυπουργός Σίγκμουντουρ Ντάβιντ Γκουνλάουγκσον, ο αργεντινός πρόεδρος Μαουρίτσιο Μάκρι και ο ουκρανός πρόεδρος Πέτρο Ποροσένκο∙ αλλά και 17 «συγγενείς ή συνεργάτες» αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων όπως κάποιοι «παιδικοί φίλοι» του Βλαντίμιρ Πούτιν, συμπεριλαμβανομένου του τσελίστα Σεργκέι Ρολντούγκιν, ο πατέρας του βρετανού πρωθυπουργού Ντέιβιντ Κάμερον καθώς και ένας εξάδελφος του σύρου δικτάτορα Μπασάρ αλ Ασαντ, ο Ραμί Μαχλούφ, ο «μεγάλος ταμίας» του καθεστώτος, που κατάφερε να «προστατεύσει μια τεράστια περιουσία» δημιουργώντας οφσόρ λογαριασμούς με τη Mossack Fonseca, «ενώ βρισκόταν στο στόχαστρο αμερικανικών κυρώσεων».

Κρυμμένοι στα Panama Papers όμως δεν είναι μόνο 140 πολιτικοί αξιωματούχοι από 50 και πλέον χώρες. Είναι και σταρ του σινεμά όπως ο Τζάκι Τσαν και ο Πέδρο Αλμοδόβαρ∙ αλλά και του αθλητισμού, όπως ο Λιονέλ Μέσι και ο Μισέλ Πλατινί. Στην πραγματικότητα, η αποκάλυψη του σκανδάλου βρίσκεται ακόμη στα σπάργανα. Η ICIJ θα αποκαλύπτει καθημερινά νέα ονόματα, νέες πληροφορίες, μέχρι τις 17 Απριλίου.

«Καλά νέα». Βερολίνο και Παρίσι καλωσόρισαν την έρευνα, η γερμανική κυβέρνηση εξέφρασε την ελπίδα να ασκηθεί εφεξής περισσότερη πίεση στους υπεράκτιους φορολογικούς παραδείσους ώστε να ενισχυθεί η διαφάνεια, ο γάλλος πρόεδρος χαρακτήρισε τη διαρροή «καλά νέα» αφού θα βοηθήσει το κράτος στην προσπάθειά του να εντοπίσει και να τιμωρήσει τους φοροδιαφεύγοντες.

«Οι πληροφοριοδότες (whistleblowers) επιτελούν χρήσιμο έργο για τη διεθνή κοινότητα∙ αναλαμβάνουν ρίσκο, πρέπει λοιπόν να προστατευτούν» δήλωσε ο Φρανσουά Ολάντ. Εκτίμηση την οποία προφανώς δεν συμμερίζεται ο ισλανδός πρωθυπουργός, που δέχεται εντονότατες πιέσεις μετά τις αποκαλύψεις να παραιτηθεί ή ο ρώσος πρόεδρος, που διαμήνυσε κατά το συνήθειό του πως όλα αυτά δεν είναι παρά μια συνωμοσία με σκοπό την υπονόμευσή του.