[Ευρωπαϊκό όνειρο] Λείπει ένα κοινό ευρωπαϊκό FBI

Είναι τελικά η Ευρώπη τόσο ευάλωτη στις τρομοκρατικές επιθέσεις του Ισλαμικού Κράτους (IS), του ισλαμικού φανατισμού/τζιχαντισμού; Τα διαδοχικά αιματηρά τρομοκρατικά χτυπήματα των τελευταίων μηνών, στο Παρίσι το περασμένο φθινόπωρο και τελευταία στις Βρυξέλλες, στην καρδιά της Ευρώπης κυριολεκτικά και μεταφορικά, υπογραμμίζουν ακριβώς το πόσο ευάλωτη είναι η Ευρώπη. Γιατί; Η πρώτη άμεση απάντηση είναι ότι η Ευρώπη είναι ευάλωτη ακριβώς γιατί είναι μια ανοιχτή, δημοκρατική κοινωνία, πολυεθνική και πολυφυλετική και κατά βάση μια κοσμική κοινωνία. Και είναι ακριβώς η κοινωνία το αξιακό περιεχόμενο της οποίας απεχθάνεται βαθύτατα η συγκεκριμένη εκδοχή του ισλαμικού τζιχαντισμού. Το θεωρεί ανήθικο, παρηκμασμένο και θα πρέπει ως εκ τούτου να καταστραφεί μέσα από την «ηδονή του θανάτου» και του μάρτυρα που προσφέρουν οι επιθέσεις αυτοκτονίας. Οι Βρυξέλλες ειδικά έχουν αναπτυχθεί σε εκκολαπτήριο της τρομοκρατίας του IS, καθώς είναι μια ανοιχτή, πολυεθνική, πολυφυλετική πόλη αλλά με βασικές αδυναμίες στην κοινωνική ενσωμάτωση της μουσουλμανικής μειονότητας, η οποία έχει περιθωριοποιηθεί και ως εκ τούτου προσφέρει το πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη του εξτρεμισμού, φανατισμού, τρομοκρατίας.

Αλλά η Ευρώπη είναι τόσο ευάλωτη και γιατί ενώ η τρομοκρατία είναι ουσιαστικά ένα υπερεθνικό φαινόμενο με διεθνικά δίκτυα επικοινωνίας, επαφών, στήριξης και συνεργασίας, η καταπολέμησή της παραμένει κατά βάση εθνική υπόθεση. Με άλλα λόγια, η ΕΕ δεν έχει καταφέρει να αναπτύξει τις κοινές συλλογικές δράσεις και πολιτικές για την καταπολέμηση του φαινομένου. Το δικό της FBI και CIA. Ετσι η συνεργασία ανάμεσα στις υπηρεσίες πληροφοριών, τις αστυνομικές και δικαστικές υπηρεσίες κ.λπ. παραμένει υποτυπώδης. Μία σειρά από συγκεκριμένες δράσεις που προβλέπει η Συνθήκη της Λισαβόνας για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας δεν έχει υλοποιηθεί τουλάχιστον στον επιθυμητό βαθμό, καθώς οι χώρες-μέλη θεωρούν ότι τα θέματα αυτά αφορούν σοβαρές πτυχές της εθνικής τους κυριαρχίας που δεν θα πρέπει να εκχωρήσουν σε υπερεθνικά όργανα. Το τίμημα για την απροθυμία αυτή είναι τεράστιο. Η τρομοκρατία απειλεί τόσο την ανοιχτή ευρωπαϊκή κοινωνία όσο και το οικοδόμημα της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Οι παρενέργειες των πρόσφατων επιθέσεων είναι ορατές. Τα ανοιχτά σύνορα που επιτρέπουν την ελεύθερη διακίνηση των ατόμων χωρίς ελέγχους (καθεστώς Σένγκεν) κλείνουν κάτω από την πίεση του προσφυγικού/μεταναστευτικού ζητήματος. Από την άλλη, οι τρομοκρατικές επιθέσεις ευνοούν και ενισχύουν τις ακροδεξιές, εθνολαϊκιστικές, ευρωαπορριπτικές πολιτικές δυνάμεις που τείνουν εντελώς άστοχα και επικίνδυνα να ταυτίζουν συνολικά το Ισλάμ καθώς και τους μετανάστες/πρόσφυγες με την τρομοκρατία. Με τον τρόπο αυτό καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη την αποτελεσματική αντιμετώπιση και των δύο προβλημάτων.

Παρότι απόλυτη προστασία από την τρομοκρατία δεν υπάρχει, η Ευρώπη μπορεί συλλογικά να κάνει πολύ περισσότερα για την καταπολέμηση του φαινομένου επιτυγχάνοντας την ισορροπία ανάμεσα στην ασφάλεια και στην ελευθερία των πολιτών της.

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών