[Γνώμη] Να μη νικήσουν οι εχθροί

Τα χτυπήματα στις Βρυξέλλες μάς προσγείωσαν ξανά με βίαιο τρόπο: το μεγάλο συλλογικό πρόβλημα της Ευρώπης είναι ότι βρίσκεται στο μάτι του ένοπλου φονταμενταλισμού. Και αυτό το πρόβλημα καμία χώρα δεν μπορεί να το αντιμετωπίσει μόνη της.

Η Ευρώπη είναι η ήπειρος της ελευθερίας – όχι μόνο της πολιτικής ελευθερίας αλλά της ελευθερίας στον τρόπο ζωής. Οι πολιτικές της κατακτήσεις (και η δημιουργία της Ευρωπαϊκής Ενωσης είναι, παρά τα προβλήματά της, η μεγαλύτερη και ιστορικότερη) σε αυτή την αίσθηση στηρίχθηκαν και αυτή την αίσθηση ενδυνάμωσαν. Δεν υπάρχει Ευρώπη και δεν έχει νόημα η ΕΕ χωρίς ελεύθερη σκέψη και λόγο αλλά και χωρίς ελεύθερη και άφοβη κίνηση μέσα και ανάμεσα στις πόλεις. Αυτά τα αγαθά βάζουν στο στόχαστρο οι φονταμενταλιστές με τις βίαιες επιθέσεις. Και αυτά τα αγαθά οφείλουμε να διατηρήσουμε, μη υποκύπτοντας στον πανικό ούτε στη διαφοροποίηση του τρόπου ζωής μας, δηλαδή της εξωτερικής και εσωτερικής ελευθερίας μας. Εξαιρετικά δύσκολο έργο, μια και η έκρηξη βίας βγάζει σε όλους, ακόμα και στον αμυνόμενο, τα χαμηλά ένστικτα, ενδυναμώνει την καχυποψία και τον απομονωτισμό, χτυπάει δηλαδή αποτελεσματικότερα από κάθε οικονομική ή κοινωνική κρίση τον πυρήνα του ευρωπαϊκού σχεδίου.

Από τον τρόπο που θα βρει η Ευρώπη, ως ήπειρος, πολιτική ένωση αλλά και φορέας συλλογικής ελευθερίας, να απαντήσει στον πόλεμο που της έχουν κηρύξει οι φονταμενταλιστές, θα εξαρτηθεί όχι μόνο η πορεία των μεγάλων προβλημάτων της – Προσφυγικό, οικονομική επιβράδυνση, ρήξη της πολιτικής ενότητας και της κοινωνικής αλληλεγγύης – αλλά και η ίδια η επιβίωση της. Αυτό που δεν καταλαβαίνουν όσοι παρασύρονται από τις σειρήνες του απομονωτισμού είναι ότι καμία χώρα δεν είναι «ασφαλής», ή «ασφαλέστερη», αν διαλέξει τον δρόμο της μοναξιάς και της περιχαράκωσης. Αυτό οφείλουν να αναδείξουν οι πολιτικοί ηγέτες και να έχουν υπόψη οι λαοί όταν έρθει η ώρα των αποφάσεων.

Προς το παρόν, είναι η ώρα της άμυνας και της αλληλεγγύης. Αμυνας με όσο το δυνατόν μικρότερη επίπτωση στα δικαιώματα και στον τρόπο ζωής, αλλά με συνείδηση ότι δεν μπορεί να μην υπάρξει τέτοια επίπτωση. Αν θέλουμε να μείνουμε και να είμαστε μαζί, δεν μπορούμε να μη δεχτούμε κάποιες αλλαγές, με πρώτη την εντατικότερη παρουσία του κράτους ως μηχανισμού προστασίας και αποτροπής, αφού στη δημοκρατία κανείς άλλος δεν μπορεί να παίξει αυτό τον ρόλο. Η οικειοθελής προσωρινή περιστολή ελευθεριών υπέρ της διατήρησης της συλλογικής ελευθερίας είναι ο τρόπος με τον οποίο μπορούμε να διατηρήσουμε, ακόμα και όταν δεχόμαστε επίθεση, την έναντι των φονταμενταλιστών ηθική και πνευματική υπεροχή μας. Γιατί αν ο φόβος ή η μισαλλοδοξία καταστήσουν τη ζωή μας αβίωτη, τότε θα έχουν νικήσει οι εχθροί μας.

O  Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος