[Αριστερά της Εδέμ] Μεσαίος χώρος

Κουίζ: Τι είναι αυτό που ενώ αγνοείται όλοι το διεκδικούν; Ο μεσαίος χώρος. Αν ο όρος της πολιτικής γεωγραφίας είχε μια σοβαρή υλική βάση και παρουσία μέχρι και το 2011, από εκεί και πέρα εξασθενεί σε ηγεμονία. Υποχωρεί σε υλικότητα. Εξάλλου, η μεγάλη μάζα που τον εκφράζει αγνοείται μεταξύ ΕΝΦΙΑ, δυσβάστακτων φόρων και φτωχοποίησης. Παραμένει όμως πολιορκούμενος από νέους μνηστήρες. Οι πιο πρόσφατες εξελίξεις στο πολιτικό σκηνικό έφεραν τον μεσαίο χώρο ξανά στο προσκήνιο. Ο Τσίπρας φωτογραφίζεται και φλερτάρει με τους Ευρωπαίους Σοσιαλιστές. Μια κίνηση που πριν από μερικά χρόνια θα φάνταζε κάτι παραπάνω από σουρεάλ. Ο Κυριάκος διαγράφει ακαριαία τον λαϊκό δεξιό Φαήλο Κρανιδιώτη για ακραίες διατυπώσεις στο facebook. Ο πατριάρχης του όρου «μεσαίος χώρος» Γιάννης Λούλης περιέγραφε και θεωρητικοποιούσε παλιότερα τη στρατηγική αυτή με τον όρο «τριγωνοποίηση». «Σε μια εποχή πραγματισμού», όπως εξηγούσε και αλιεύω από παλιότερη μελέτη του Βερναρδάκη, «τα κόμματα δεν (πρέπει να) κινούνται μονοδιάστατα στον άξονα αριστερά – δεξιά, αλλά να τον υπερβαίνουν με νέες συνθέσεις». Βεβαίως, η άλλη όψη των συνθέσεων είναι οι αποπομπές και τα διαζύγια.

Και βέβαια χρειάζεται μια ακόμη διευκρίνιση. Μεσαίος χώρος (εντάξει ό,τι απέμεινε από αυτόν) δεν είναι το Κέντρο. Το τελευταίο είναι διακριτός πολιτικός χώρος με σοβαρή απόσταση από το δίπολο Αριστερά – Δεξιά. Με ξεκάθαρο όμως πρόσημο.

Ο μεσαίος χώρος έχει περισσότερο να κάνει με την πολιτική συμπεριφορά που καθοδηγεί κατά συγκυρία ο ρεαλισμός. Μέρος του μεσαίου χώρου, για παράδειγμα, ρυμουλκήθηκε στον ΣΥΡΙΖΑ τον Σεπτέμβριο. Και μέρος του μεσαίου χώρου τάχθηκε με το Μένουμε Ευρώπη (τη ΛΑΕ του ακραίου Κέντρου) νωρίτερα. Σήμερα, όμως, οι αργές αλλά βαθιές αλλαγές στον ελληνικό κοινωνικό σχηματισμό και στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα μετακινούν και τον μεσαίο χώρο. Αναπόφευκτα και τη στρατηγική προσεταιρισμού του.

Η σπασμένη ραχοκοκαλιά των μεσαίων στρωμάτων, ο καλπασμός ενός νέου ακροδεξιού λαϊκισμού, η σωτηριολογία ως πολιτικό επίδικο, η αποστοίχιση από κάθε παλιά μαζική οργάνωση, είτε συνδικάτο είτε κόμμα ήταν αυτό, αλλάζει τα δεδομένα. Ο μεσαίος χώρος, υπαρκτός, χάνει έδαφος. Μοιάζει να μην είναι πια κρίσιμος παράγοντας κυριαρχίας. Ολα μαζί τα κόμματα που επιδιώκουν να τον κάνουν δικό τους είναι απολύτως πια μειοψηφικά σε σχέση με το πλήθος που απευθύνονται. Μεσαία λογική, εξάλλου, έχει ή μπορεί να έχει ο πολίτης όταν έχει κάτι να χάσει. Ή όταν κάτι προσδοκά. Με μελαγχολία, η κρίσιμη μάζα του μεσαίου χώρου μοιάζει να συμπιέζεται από ένα νέο κράμα απελπισίας και οργής. Κι αυτό δεν ερμηνεύεται μόνο ταξικά.