[Αγιογραφίες] Βάλτος

Μερικές φορές, δεν χρειάζεται κανείς να καταφύγει σε δραματικά σχήματα για να ακουστεί δραματικός. Μερικές φορές, η πραγματικότητα σκέτη είναι τόσο δραματική ώστε αφοπλίζει κάθε απόπειρα δραματοποίησής της.

Η χθεσινή δήλωση του Κώστα Σημίτη είναι διατυπωμένη στο αναμενόμενο, στεγνό ύφος του πρώην πρωθυπουργού. Επισημαίνει χαμηλόφωνα ότι η τροπή που έχει πάρει το Προσφυγικό απειλεί να ανατρέψει το ευρωπαϊκό «κλείδωμα» των ελληνοτουρκικών που είχε επιτευχθεί πριν από δεκαεπτά χρόνια στο Ελσίνκι – και μέχρι σήμερα αποτελούσε σταθερά όχι μόνο των διμερών αλλά και των ευρωτουρκικών σχέσεων.

Η δήλωση δεν λέει τίποτε παραπάνω. Ωστόσο και μόνο το γεγονός ότι μια τέτοια δήλωση είναι αναγκαία την καθιστά δραματική, γιατί φωτίζει το σπιράλ στο οποίο μοιάζει να έχει εγκλωβιστεί η χώρα. Η προσφυγική κρίση έχει όντως κάνει μετάσταση στις υπόλοιπες πτυχές του ελληνικού προβλήματος, αλλά όχι όπως ήλπιζε η κυβέρνηση. Οχι ως λιπαντικό που θα ξεκολλούσε τη διαπραγμάτευση αλλά ως βόμβα διασποράς.

Ακούγεται οξύμωρο, αλλά η εμπέδωση της εικόνας της Ελλάδας ως δημοκρατίας του βάλτου είναι ίσως το μικρότερο από τα προβλήματα. Μικρότερο από το γεγονός ότι στα σύνορα της χώρας οι πρόσφυγες ήδη χρησιμοποιούνται ως πολιτικά εργαλεία «αγνώστων», με την κυβέρνηση να σχολιάζει σαν παρατηρητής – όταν δεν καταλαμβάνεται από παροξυσμό μεγαλομανίας, του τύπου «διδάσκουμε ανθρωπισμό στην Οικουμένη». Μικρότερο από το ότι, εκτός από την αναβάθμιση του ρόλου της Τουρκίας, η κυβέρνηση έχει κατορθώσει να αναβιβάσει σε υπολογίσιμο παίκτη στην ευρωπαϊκή σκηνή μέχρι και την ΠΓΔΜ.

Ο Σημίτης είναι από τα λίγα πρόσωπα στην πολιτική αγορά που μπορούν να τοποθετήσουν τον κατακλυσμό του παρόντος στις ιστορικές του διαστάσεις. Ο ίδιος, άλλωστε, πρόσφατα είχε επιτρέψει στον εαυτό του μια διατύπωση ασυνήθιστα θερμή για το προσωπικό του ιδίωμα, όταν, απευθυνόμενος στην πολιτική του οικογένεια, είπε εκείνο το «για να μη μας κυβερνούν άνθρωποι ανόητοι».

Ακόμη κι εκείνη η προμελετημένη κραυγή, αντί να λειτουργήσει αφυπνιστικά για το ακροατήριό του, αντήχησε σαν σε άδειο πηγάδι. Υπερασπιζόμενος – είτε δραματικά είτε λακωνικά – το ιστορικό κεφάλαιο της χώρας που παρέδωσε, ο Σημίτης καταλήγει να υπογραμμίζει άθελά του το αντίθετο: ότι αυτό που πρόχειρα θα ορίζαμε ως «ευρωπαϊκή Ελλάδα» έχει μείνει σχεδόν ανυπεράσπιστο. Οτι οι άνθρωποι που τώρα το διαχειρίζονται από την κορυφή της ελληνικής διπλωματίας είναι οι ίδιοι που επί Σημίτη είχαν περιθωριοποιηθεί στο υπουργείο Εξωτερικών ως επικίνδυνα ιδεοληπτικοί και ιδιοσυγκρασιακά αστάθμητοι. Οτι αν έχουν καταφέρει κάτι αυτοί οι άνθρωποι είναι να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον κακοφωνίας, όπου οι κίνδυνοι στην εξωτερική πολιτική συμφύρονται με τη μικροπολιτική του κομματικού ρεβανσισμού – όπου ο κίνδυνος αποκαθήλωσης του Ελσίνκι αντιμετωπίζεται ως δευτερεύων μπροστά στην κατασκευή της λίστας Μπόργιανς.

Αυτή τη φορά, ο Σημίτης μοιάζει να μιλάει προεξοφλώντας ότι δεν θα εισακουστεί. Από απελπισμένο χρέος απέναντι στο αναπόφευκτο.