[Αριστερά της Εδέμ] Μισός Μαρξ

Διάβασα τη φροντισμένη ομιλία του Πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα κατά την αναγόρευσή του ως επίτιμου διδάκτορα στο Πανεπιστήμιο της Σμύρνης. Για την ακρίβεια, η όλη τοποθέτησή του για την επιστήμη, τον μαρξισμό και το σήμερα έμοιαζε με δύο σπονδυλωτές ομιλίες. Στο πρώτο μέρος φαινόταν να έχει γραφτεί από έναν αφοσιωμένο οπαδό του Μαρξ. Η μοντέρνα φρασεολογία επικαιροποιούσε τη σημερινή συγκυρία της χρηματοπιστωτικής έκφρασης του «Κεφαλαίου». Τα λόγια του έφθαναν σχεδόν στην αναγκαιότητα του οριστικού μετασχηματισμού της κοινωνίας.

Και υπήρχε και ένα δεύτερο μέρος της ίδιας ομιλίας. Που αναιρούσε το πρώτο: «Αυτή ακριβώς την αρχιτεκτονική προσπαθήσαμε να αμφισβητήσουμε και αυτή ακριβώς την αρχιτεκτονική της οικονομίας του χρέους συνεχίζουμε να θεωρούμε αναποτελεσματική, οικονομικά και κοινωνικά επιζήμια. Διότι δεν βοηθά ούτε την οικονομία αλλά ούτε και τους ανθρώπους που τη στηρίζουν. Η αμφισβήτησή μας αυτή όμως δεν σημαίνει ότι είμαστε διατεθειμένοι να ρίξουμε γροθιά στο μαχαίρι ή να παίξουμε το μέλλον της Ελλάδας και της Ευρώπης στα ζάρια. Το ακριβώς αντίθετο. Διαβάζουμε τον συσχετισμό δύναμης, προσαρμόζουμε αναλόγως τη στάση μας και προσπαθούμε στο μέτρο του δυνατού να προκαλέσουμε ρωγμές στο οικοδόμημα αυτό» είπε ο Πρωθυπουργός.

Κι εδώ ακριβώς αρχίζουν οι σκέψεις: αν πας με τη λογική Μαρξ στην ανάλυση για τον σημερινό καπιταλισμό, θα οδηγηθείς αναπόφευκτα σε τρόπους επίλυσης της αντίθεσης κεφαλαίου – εργασίας. Ο Μαρξ είναι ξεκάθαρος στον τρόπο. Αν πάλι απλώς διαπιστώνεις πως το σύστημα σήμερα έχει έλθει σε αδιέξοδο (κρίση υπερσυσσώρευσης) είναι αντιφατικό – κατά τον Μαρξ πάντα – να νομίζεις πως αυτό σηκώνει «θεραπείες». Ακόμη και η σοσιαλδημοκρατία που επιχείρησε για έναν αιώνα να συνταιριάξει το «βάρβαρο» με το «ανθρώπινο» σήμερα έχει χάσει έδαφος και κύρος. Οχι τυχαία, συνέπλευσε με τον νεοφιλελευθερισμό.

Ο Τσίπρας της ομιλίας της Σμύρνης μοιάζει με κάποιον που ενώ ξεκινάει να λέει μια μεγάλη αλήθεια, μετά αναδιπλώνεται διευκρινίζοντας: «Μην κοιτάτε τι λέμε εμείς». Αποτέλεσμα δυσμενούς συσχετισμού, κυριαρχίας της μη εναλλακτικής, εξάρτησης της χώρας από τον δανεισμό, διφυούς στρατηγικής του ίδιου; Ολων αυτών μαζί; Στην Ελλάδα σήμερα μοιάζει να σχηματίζεται ένα υβρίδιο πολιτικά που βρίσκεται πιο κοντά στον Ρέντσι της Ιταλίας παρά στον Λαφοντέν. Ο Τσίπρας εκφράζει σήμερα δύο τρόπους. Η αλήθεια είναι πως όταν ο καπιταλισμός σε χώρες της ευρωζώνης ήλθε σε αδιέξοδο ήταν πολύ πρακτικός: συνέγραψε Μνημόνια. Αυτά υπήρξαν τα σκάφανδρα ενός συστήματος που κατέβαινε στον βυθό. Η ομιλία στη Σμύρνη αποτελεί δραματικό ντοκουμέντο ενός δύτη που δεν έχει αποφασίσει μέχρι πού θα κατέβει.