Δημοκρατία με φερετζέ

Ο έλεγχος που ήδη ασκούσε στην πλειονότητα των εφημερίδων και των τηλεοπτικών σταθμών της Τουρκίας προφανώς δεν ήταν αρκετός για τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Την περασμένη Παρασκευή, με τον ζήλο του δεσποτικού της ηγέτη, η κυβέρνησή του κατέσχεσε την εφημερίδα μου, την «Today’s Zaman», και τη μητρική της εφημερίδα, την τουρκόφωνη «Zaman», που έχει τη μεγαλύτερη κυκλοφορία στη χώρα. Ηταν δύο από τις ελάχιστες ανεξάρτητες φωνές που είχαν απομείνει στην Τουρκία.

Την Παρασκευή, με μια κίνηση που ισοδυναμεί με πολιτικά υποκινούμενη επίθεση, ένα κυβερνητικά ελεγχόμενο δικαστήριο διόρισε διαχειριστές στις εφημερίδες. Τα μεσάνυχτα, η αστυνομία εισέβαλε στα γραφεία μας στην Κωνσταντινούπολη και οι διαδηλωτές ήρθαν αντιμέτωποι με δακρυγόνα και αντλίες νερού.

Οι Αρχές άνοιξαν με λοστούς τη σιδερένια πύλη του κτιρίου. Την επομένη έκοψαν τη σύνδεση του Ιντερνετ ώστε να εμποδίσουν τους εργαζομένους να ετοιμάσουν μια ειδική έκδοση για την κατάληψη. Εκτοτε οι Αρχές αποσυνδέουν τους σέρβερ της εφημερίδας, καταστρέφοντας τα ψηφιακά μας αρχεία.

Μερικές ώρες μετά την έφοδο είπα σε έναν αστυνομικό που κάπνιζε έξω από την κύρια είσοδο: «Απαγορεύεται εδώ το κάπνισμα». «Οχι πια» μου απάντησε. Η απάντηση αυτή υπογραμμίζει μια ευρύτερη αλλαγή στην Τουρκία: μια επικίνδυνη πορεία προς το τέλος της ευνομίας.

   

Η κατάσταση ήταν ήδη αρκετά άσχημη, με περισσότερους από 20 τούρκους δημοσιογράφους στη φυλακή. Η Παρασκευή 4 Μαρτίου όμως θα περάσει στην Ιστορία ως η ημέρα που η ελευθερία του Τύπου περιεστάλη ακόμη περισσότερο, σε κατάφωρη παραβίαση του Συντάγματος.

Τον Νοέμβριο δύο εξέχοντες τούρκοι δημοσιογράφοι, ο Τζαν Ντουντάρ και ο Ερντέμ Γκιουλ, αρχισυντάκτες της εφημερίδας «Cumhuriyet», συνελήφθηκαν με την κατηγορία της παροχής βοήθειας σε ένοπλη τρομοκρατική οργάνωση και της δημοσίευσης υλικού που απειλεί την κρατική ασφάλεια. Αφέθηκαν ελεύθεροι τον περασμένο μήνα, όταν το συνταγματικό δικαστήριο αποφάνθηκε πως είχαν παραβιαστεί τα δικαιώματά τους. Αντιμετωπίζουν ακόμη όμως δίκη και, εφόσον καταδικαστούν, μέχρι και ισόβια. Ο Ερντογάν δήλωσε πως «δεν σέβεται» τη δικαστική απόφαση που οδήγησε στην απελευθέρωσή τους.

Η πίεση αυτή δεν είναι κάτι καινούργιο. Τον Δεκέμβριο του 2014 οι Αρχές έθεσαν υπό κράτηση τον τότε διευθυντή της «Zaman» Εκρέμ Ντουμανλί, στο πλαίσιο μιας συστηματικής καταστολής των επικριτών της κυβέρνησης. Ο προκάτοχός μου στην κεφαλή της «Today’s Zaman», Μπουλέντ Κενές, φυλακίστηκε τον περασμένο Οκτώβριο για επικριτικά σχόλια στο twitter. Εγώ η ίδια καταδικάστηκα πέρυσι σε ποινή φυλάκισης με αναστολή για την απάντηση κάποιου άλλου σε ένα tweet μου.

     

Γιατί έχουμε γίνει στόχος του προέδρου; Σύμφωνα με τη δικαστική εντολή, οι εφημερίδες αυτές κατηγορούνται για διασπορά «τρομοκρατικής προπαγάνδας» και παροχή βοήθειας σε τρομοκρατικές οργανώσεις. Η συγκεκριμένη έχει γίνει μία βολική κατηγορία πασπαρτού για τη φίμωση των επικριτών της κυβέρνησης.

Στο παρελθόν, η «Zaman» και η «Today’s Zaman» είχαν υποστηρίξει τις φιλοδυτικές και δημοκρατικά προσανατολισμένες πολιτικές του ΑΚΡ, καθώς και τις προσπάθειές του να εφαρμόσει μεταρρυθμίσεις που θα άνοιγαν τον δρόμο για την ένταξη της Τουρκίας στην ΕΕ. Από τις αρχές της δεκαετίας αυτής, ωστόσο, ο Ερντογάν και το κόμμα του γίνονται ολοένα και πιο αυταρχικοί.

Τον Μάρτιο του 2014 ο Ερντογάν, πρωθυπουργός της Τουρκίας τότε, φάνηκε να ανακοινώνει τη φύση του νέου νόμου – ενός νόμου που περιλαμβάνει τη φίμωση κάθε διαφωνίας – ζητώντας να κλείσουν ιστότοποι κοινωνικής δικτύωσης όπως το facebook και το YouTube. Εφτασε μάλιστα να περιγράψει το twitter ως «τη χειρότερη απειλή για την κοινωνία».

Η πραγματική καταστολή άρχισε το 2013, όταν δύο έρευνες για διαφθορά είχαν ως αποτέλεσμα να υποχρεωθούν σε παραίτηση αρκετοί υπουργοί της κυβέρνησης. Προσπαθώντας να αποσπάσει την προσοχή από τις καταγγελίες για χρηματισμό, ο Ερντογάν κατηγόρησε τους επικριτές του ότι ήταν μέλη μιας «παράλληλης δομής», οργανωμένης από τον τούρκο ιεροκήρυκα Φετουλάχ Γκιουλέν και το κίνημά του Χιζμέτ («Υπηρεσίες»), με στόχο την ανατροπή του. Ακολούθησε κυνήγι μαγισσών εις βάρος γραφειοκρατών, επιχειρήσεων, δημοσιογράφων, εκπαιδευτικών, φιλάνθρωπων και απλών πολιτών οι οποίοι θεωρήθηκαν φίλα προσκείμενοι στον Γκιουλέν, που ζει αυτοεξόριστος στην Πενσιλβάνια από το 1999.

Κηρύγματά του δημοσιεύονταν στη «Zaman», αλλά ο Γκιουλέν δεν έχει επίσημους δεσμούς με τον όμιλο. Εν τούτοις, το δικαστήριο που επέτρεψε την κατάσχεση της «Zaman» και της «Today’s Zaman» επιχειρηματολόγησε, χωρίς αποδείξεις, πως ο Γκιουλέν ήλεγχε τις εφημερίδες. Πολλοί από τους συναδέλφους μου – όπως και εκατομμύρια ακόμη άνθρωποι ανά τον κόσμο – εμπνέονται από την ειρηνική, μετριοπαθή διδασκαλία του. Αλλά η μομφή ότι τελούν υπό τον έλεγχό του αποτελεί ύβριν προς την ευφυΐα και την ακεραιότητά τους.

Αυτό ίσως να είναι το τελευταίο άρθρο που γράφω ως διευθύντρια της «Today’s Zaman», καθώς αντιτάχθηκα στη λογοκρισία της νέας διοίκησης την ημέρα που μετέτρεψαν τη «Zaman» σε επίσημο φερέφωνο της κυβέρνησης.

Ο κόσμος πρέπει να πει στο καθεστώς του Ερντογάν: «Αρκετά, ώς εδώ». Το να εκφράζει η Δύση απλώς ανησυχία για την ελευθερία του Τύπου και τις ατομικές ελευθερίες στην Τουρκία κλείνοντας παράλληλα τα μάτια στις παραβιάσεις τους χάριν των μπίζνες και των περιφερειακών συμφωνιών, μπορεί να αποδίδει προσωρινά. Αν όμως δεν λάβει αυστηρά μέτρα προκειμένου να ανακόψει τη διολίσθηση του Ερντογάν προς τον απολυταρχισμό, τότε κινδυνεύει να χάσει έναν σταθερό σύμμαχο και μια σπάνια δημοκρατία σε ένα μουσουλμανικό έθνος.

H Σεβγκί Ακάρτσεσμε είναι διευθύντρια της «Today’s Zaman»