Τα πραγματικά προβλήματα της παιδείας

Ολες οι Υποεπιτροπές Διαλόγου για την Παιδεία συνεδριάζουν σήμερα παρουσία του Νίκου Φίλη και του προέδρου της Επιτροπής Διαλόγου Αντώνη Λιάκου. Ποια θέματα θα συζητηθούν;

Εθνικό πλαίσιο εκπαίδευσης. Αναμόρφωση της Υποχρεωτικής Εκπαίδευσης. Εκπαίδευση των εκπαιδευτικών. Ψηφιακή εκπαίδευση. Μετάβαση από τη Δευτεροβάθμια στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Ενιαίος χώρος και αναμόρφωση του χάρτη της ανώτατης εκπαίδευσης. Οικονομικά της εκπαίδευσης. Τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευση. Οπτικοακουστικός εγγραμματισμός – Μουσική παιδεία.

Πίσω από τους τίτλους κρύβονται αλλαγές όπως το νέο Εξεταστικό, οι νέες συγχωνεύσεις σε σχολεία, πανεπιστήμια και ΤΕΙ κ.ά. Ομως είναι αυτά τα πραγματικά προβλήματα που βασανίζουν γονείς, μαθητές, φοιτητές και εκπαιδευτικούς σήμερα; Ή είναι η μουσική παιδεία και ο οπτικοακουστικός εγγραμματισμός; Και όχι ότι σχολεία και σχολές δεν έχουν λεφτά για τη ΔΕΗ και εκπαιδευτικούς;

«ΤΑ ΝΕΑ» ζήτησαν από τους πρυτάνεις δύο εκ των «νησίδων αριστείας», των εγκυρότερων πανεπιστημίων της χώρας, του Καποδιστριακού και του Οικονομικού, από τον γραμματέα της ΟΛΜΕ και από τον αντιπρόεδρο της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας να περιγράψουν ποια είναι σήμερα τα φλέγοντα προβλήματα που ζουν καθημερινά και οι ίδιοι στις τρεις εκπαιδευτικές βαθμίδες. Ζήτησαν επίσης από τον πρώην υπουργό Παιδείας, πρύτανη και πρόεδρο της Επιτροπής που είχε κάνει αντίστοιχο Εθνικό Διάλογο το 2009, καταλήγοντας σε σειρά συμπερασμάτων, Γεώργιο Μπαμπινιώτη να συνοψίσει. Ο σύντομος αυτός «αντιδιάλογος», αν μη τι άλλο, επισημαίνει τα θέματα στα οποία θα έπρεπε να δοθεί κατά προτεραιότητα προσοχή από την πολιτεία.

Πανεπιστήμια

Θάνος Δημόπουλος, πρύτανης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών
Ελλειψη προσωπικού και υποχρηματοδότηση

Η συνεχόμενη μείωση της χρηματοδότησης, οι ελλείψεις πλέον σε προσωπικό, η ανάγκη εκσυγχρονισμού των υποδομών, καθώς και οι δυσλειτουργίες του θεσμικού πλαισίου είναι τα βασικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα το δημόσιο πανεπιστήμιο.

Σε πρώτη φάση, αυτό που προέχει είναι η επίλυση των άμεσων λειτουργικών προβλημάτων των πανεπιστημίων στο πλαίσιο ενός εκσυγχρονισμένου και ενιαίου θεσμικού πλαισίου λειτουργίας τους.

Σημαντική θα είναι επίσης, ιδιαιτέρως αυτήν την περίοδο, η απλοποίηση των διαδικασιών υλοποίησης των συγχρηματοδοτούμενων έργων που αφορούν τα πανεπιστήμια και η απαλλαγή τους από περιττή γραφειοκρατία έτσι ώστε να μπορέσει να υπάρξει η μέγιστη δυνατή απορροφητικότητα, συμβάλλοντας στη χρηματοδότηση των αναγκαίων αναπτυξιακών έργων.

Το δημόσιο πανεπιστήμιο, παρά την πίεση που έχει δεχθεί από την παρατεταμένη οικονομική κρίση, μπορεί με το έργο των στελεχών του να αναδείξει και πάλι την αξία της ανώτατης εκπαίδευσης ως βασικού μοχλού ανάπτυξης της χώρας.

Εμμανουήλ Γιακουμάκης, πρύτανης του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών
Ο συγκεντρωτισμός «πνίγει» τα ΑΕΙ

Το πανεπιστήμιο είναι ο χώρος δράσης των δυνάμεων που διαμορφώνουν το αύριο. Αν δείτε την εικόνα ενός πανεπιστημίου, θα είστε σε θέση να προβλέψετε την εικόνα της χώρας σε 30 χρόνια. Η αισθητική των χώρων του πανεπιστημίου προαναγγέλλει την αισθητική των δημόσιων χώρων. Η ακαδημαϊκή λειτουργία διαμορφώνει σχέσεις και αξίες που θα επηρεάσουν καθοριστικά την αυριανή κοινωνία. Γι’ αυτό οι λαοί που νοιάζονται για το αύριο δεν μπορούν ούτε στιγμή να σταματήσουν να δραστηριοποιούνται για την παιδεία.

Γιατί η παιδεία αφορά τους νέους και οι νέοι είναι το αύριο. Οι αναπτυγμένες κοινωνίες εμπιστεύονται τα πανεπιστήμια και τα πανεπιστήμια έχουν αίσθηση της ευθύνης αυτής της εμπιστοσύνης. Η Ελλάδα – πιθανόν μαζί με τη Βόρεια Κορέα – πρωτοπορεί στην ένταση του εναγκαλισμού της πολιτείας με τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα (ΑΕΙ). Οποιαδήποτε διοικητική αλλά και ακαδημαϊκή πράξη τελεί υπό τον ασφυκτικό έλεγχο της πολιτείας. Μεγάλο μέρος της δραστηριότητας της διοίκησης ενός ΑΕΙ εξαντλείται στη διαχείριση των σχέσεων του Ιδρύματος με το αρμόδιο υπουργείο. Τα νομοθετήματα κατά κανόνα θέτουν περιορισμούς και παράγουν γραφειοκρατία. Στις παρυφές των νομοθετικών διατάξεων η καινοτομία αναζητά χώρο για να αναπτυχθεί.

Ακόμα και όταν η πολιτεία αδυνατεί να εξασφαλίσει τους αναγκαίους πόρους για τη χρηματοδότηση των ΑΕΙ, το πρώτο της μέλημα είναι να θέτει περιορισμούς στη δραστηριοποίηση των ΑΕΙ για την εξεύρεση πόρων. Αυτός ο υπέρμετρος συγκεντρωτισμός αποτελεί τον καλύτερο σύμμαχο των υποστηρικτών των ιδιωτικών πανεπιστημίων.

Στα ΑΕΙ ενδημούν μείζονος σημασίας θέματα, η επίλυση των οποίων προϋποθέτει άμεση, ουσιαστική και συστηματική συνεργασία της πολιτείας. Οτιδήποτε παρακωλύει τη μαθησιακή διαδικασία, η αποστελέχωση, η γήρανση του προσωπικού, η αυξημένη γραφειοκρατία, προβλήματα ασφάλειας και προστασίας των εγκαταστάσεων αποτελούν πρώτης προτεραιότητας ζητήματα.

Σε περιόδους κρίσης, υψηλής ανεργίας των νέων, διαρροής κοινωνικού, οικονομικού και επιστημονικού κεφαλαίου, το πανεπιστήμιο μπορεί να συντελέσει στην άρση του αδιεξόδου που σκιάζει τη χώρα. Απαιτείται η οικοδόμηση σχέσεων εμπιστοσύνης και συνευθύνης με την πολιτεία. Ελευθερία δράσης με συνακόλουθη λογοδοσία. Οπως μαρτυρούν οι «νησίδες αριστείας» που έχουν αναδειχτεί, παρά την κρίση, εντός των ελληνικών πανεπιστημίων, η πρωτοβουλία, η ελευθερία δράσης, οι διεθνείς συνεργασίες, η ευελιξία, η εμπιστοσύνη αποτελούν τους παράγοντες που απελευθερώνουν δυνάμεις και μας δίνουν δικαίωμα στην ελπίδα.

Γυμνάσια – λύκεια

Νίκος Παπαχρήστος, γενικός γραμματέας της ΟΛΜΕ

Του χρόνου θα μιλάμε πάλι για τα κενά στα σχολεία

Η φετινή χρονιά κύλησε κάτω από αντίξοες συνθήκες και ολοκληρώνεται χάρη στην αυταπάρνηση του εκπαιδευτικού. Και φέτος το σχολικό έτος θα τελειώσει με τεράστια  κενά εκπαιδευτικών. Η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Παιδείας απέτυχε. Η προσπάθεια του υπουργού να μετατοπίσει τις ευθύνες στους εκπαιδευτικούς, μιλώντας για δήθεν πλασματικά κενά, καταδεικνύει την έκδηλη αμηχανία του.

Βρισκόμαστε στις αρχές Μαρτίου και θα έπρεπε να είχε ξεκινήσει ο σχεδιασμός για το νέο σχολικό έτος. Υπό κανονικές συνθήκες, σε λίγες μέρες θα έπρεπε να ανακοινωθούν οι μεταθέσεις των εκπαιδευτικών, ώστε οι διευθυντές Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης να γνωρίζουν το εκπαιδευτικό προσωπικό που θα έχουν στη διάθεσή τους. Επιπροσθέτως, θα έπρεπε το υπουργείο Παιδείας να είχε νομοθετήσει – ύστερα από την απόφαση του ΣτΕ –  νέο σύστημα διορισμού και να είχε εξασφαλίσει τις απαραίτητες πιστώσεις για να καλυφθούν τα 7.000 κενά στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση με μόνιμους εκπαιδευτικούς. Μέχρι στιγμής τίποτα δεν έχει γίνει. Πολύ φοβάμαι ότι το νέο σχολικό έτος θα μιλάμε πάλι για κενά και χαμένες διδακτικές ώρες.

Η χρηματοδότηση των σχολικών μονάδων παραμένει σε απαράδεκτα χαμηλά επίπεδα. Τα σχολεία και τη νέα σχολική χρονιά θα αντιμετωπίσουν σοβαρά προβλήματα λειτουργίας. Η υλικοτεχνική υποδομή είναι ανεπαρκέστατη. Ο εξοπλισμός απαξιώνεται από την καθημερινή χρήση και δεν προβλέπεται κανένας εκσυγχρονισμός. Πολλές φορές τα  φωτοτυπικά παραμένουν χαλασμένα και συχνά δεν υπάρχουν κονδύλια ούτε για την αγορά φωτοτυπικού χαρτιού. Πολλά σχολεία αδυνατούν να εξοφλήσουν τους λογαριασμούς της ΔΕΗ και του φυσικού αερίου.

Η διδακτέα ύλη είναι ογκωδέστατη, ιδιαίτερα στο λύκειο. Οι έλληνες μαθητές είναι από τους πιο σκληρά εργαζομένους. Οι Πανελλαδικές Εξετάσεις είναι υπερβολικά απαιτητικές. Τα Αναλυτικά Προγράμματα είναι απαρχαιωμένα και οι προβλεπόμενες ώρες διδασκαλίας δεν επαρκούν για την αφομοίωση της ύλης. Μοιραία οι μαθητές – λόγω του σκληρού ανταγωνισμού – οδηγούνται στα φροντιστήρια.

Πλέον, οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης είναι εμφανέστατες και στον σχολικό χώρο. Ολο και πιο συχνά καταγράφονται κρούσματα υποσιτισμού μαθητών, ενώ αυξάνεται και η μαθητική παραβατικότητα.

Δημοτικά – νηπιαγωγεία

Σταύρος Πετράκης, αντιπρόεδρος της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδας

Χιλιάδες προνήπια εκτός δημόσιου νηπιαγωγείου

Η μέχρι στιγμής πολιτική του υπουργείου Παιδείας χαρακτηρίζεται από αντιφάσεις, ανακολουθίες, αυθαίρετες γενικεύσεις, αοριστολογία, μεγαλοστομίες, έλλειψη στοιχειώδους προγραμματισμού, προχειρότητα.

Η δήθεν διάθεση για λήψη αποφάσεων που θα αλλάξουν προς το καλύτερο το τοπίο στην εκπαίδευση μένει μόνο σε επίπεδο προθέσεων, καθώς είναι εμφανές πως κάποιοι νομίζουν πως βρίσκονται ακόμη στα «εύκολα» και «ανέμελα» αντιπολιτευτικά χρόνια.

Η προσπάθεια διαφυγής από τα μεγάλα προβλήματα της εκπαίδευσης, αλλά και από τις δεσμεύσεις που έχει υπογράψει η κυβέρνηση και νομίζει πως μπορεί να κρύψει τις συνέπειές τους, είναι τραγικό να γίνεται μέσω της εξαγγελίας ενός ακόμη διαλόγου για την παιδεία, ο οποίος χρησιμοποιείται ως πρόσχημα απλά για να κερδηθούν χρόνος και εντυπώσεις.

Εξι μήνες μετά την έναρξη της σχολικής χρονιάς και στα σχολεία υπάρχουν ακόμη 2.000 κενά. Τι είδους διάλογος χρειάζεται για να αποφασίσει η κυβέρνηση να τα καλύψει; Εξι μήνες απομένουν για την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς. Τι είδους διάλογος χρειάζεται για να καταλάβει ο υπουργός Παιδείας ότι με 25.000 λιγότερους εκπαιδευτικούς δεν μπορούν να λειτουργήσουν τα σχολεία χωρίς μόνιμους διορισμούς; Οι εξαγγελίες για 20.000 μόνιμους διορισμούς (που όμως χρειάζονται την έγκριση της τρόικας) ποιον νομίζει ότι ξεγελούν;

Πόσο ακόμα διάλογο χρειάζεται το υπουργείο για να αντιληφθεί ότι χιλιάδες προνήπια μένουν εκτός του δημόσιου νηπιαγωγείου; Οτι στην Ειδική Αγωγή χρειάζεται συνολική παρέμβαση και όχι αποσπασματική υποβάθμιση των δομών της; Οτι πρέπει επιτέλους να δοθεί δίκαιη λύση στο ζήτημα των οργανικών θέσεων των εκπαιδευτικών ειδικοτήτων; Οτι οι υπηρεσιακές μεταβολές των εκπαιδευτικών πρέπει να γίνονται έγκαιρα; Οτι οι εκπαιδευτικοί έχουν ανάγκη επιμόρφωσης; Οτι χρειάζονται νέα βιβλία; Οτι είναι απαραίτητα σύγχρονα αναλυτικά προγράμματα; Πότε θα αντιληφθούν ότι οι ίδιοι οφείλουν να ασχοληθούν με όλα αυτά;

Αποτελεί δυστυχώς εδραιωμένη πεποίθηση πως και αυτός ο διάλογος εξαγγέλθηκε όχι για να υπηρετήσει την ουσία, αλλά τις πρόσκαιρες εντυπώσεις. Οσο και αν κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί την αναγκαιότητα ανταλλαγής απόψεων και ύπαρξης ευρύτατων συναινέσεων, όταν δεν υπάρχουν πλαίσιο, εισηγήσεις, χρονοδιάγραμμα, είναι βέβαιο ότι τα πράγματα οδηγούνται σε αδιέξοδο.

Γεώργιος Μπαμπινιώτης, πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών, πρόεδρος της Επιτροπής Εθνικού Διαλόγου για την Παιδεία 2009
Θα τολμήσει μια αριστερή κυβέρνηση;
Γνωρίζοντας την κατάσταση και τις πραγματικές ανάγκες στην εκπαίδευση από μέσα και σε όλη τους την έκταση (νηπιαγωγείο – δημοτικό – γυμνάσιο – λύκειο – πανεπιστήμιο), θεωρώ ότι χάνεται πολύτιμος χρόνος στην επανασυζήτηση γνωστών και πολυσυζητημένων θεμάτων. 
Ενώ «ενός εστί χρεία» να ληφθούν άμεσες αποφάσεις για συγκεκριμένα θέματα: τρόπος εισαγωγής στα ΑΕΙ σε συνδυασμό με την όλη δομή του λυκείου. Θα τολμήσει μια αριστερή κυβέρνηση να πάρει ρηξικέλευθες αποφάσεις; Ενα λύκειο γενικής μορφώσεως για όλους, με ελεύθερες επιλογές, χωρίς υποχρεωτικές κατευθύνσεις, με τις εξετάσεις για τα ΑΕΙ να διεξάγονται σε συνεργασία με τα ΑΕΙ από έναν ανεξάρτητο εθνικό εξεταστικό φορέα με περισσότερες εξεταστικές ευκαιρίες για τους υποψήφιους φοιτητές; Θα τολμήσει να προχωρήσει σε συνενώσεις της ύλης για ορισμένες τάξεις και βαθμίδες (π.χ. Φυσικής – Χημείας – Βιολογίας), επιμένοντας στην ουσία και την ποιότητα της γνώσης και όχι στον όγκο αναφομοίωτων πληροφοριών; Θα εισαγάγει υποχρεωτικά σε όλες τις βαθμίδες μια ζώνη πολιτισμού (μουσική, λογοτεχνία, εικαστικά, θέατρο, κινηματογράφο, αθλητισμό κ.ά.) που θα δώσει άλλη πνοή στο σχολείο, αλλάζοντας την ατμόσφαιρα όλης της παιδευτικής διαδικασίας; Θα εμπεδώσει την αγωγή του λόγου (την κατάκτηση και τον εμπλουτισμό της γλώσσας) και τη μαθηματική σκέψη στις οποίες στηρίζεται όλη η παιδεία; Θα καταστήσει πραγματικό κτήμα όλων των μαθητών την εκμάθηση μιας τουλάχιστον ξένης γλώσσας και περισσότερων ξένων γλωσσών σε ειδικά σχολεία; Θα στηρίξει στην πράξη τα σχολεία για παιδιά με ειδικές ανάγκες και θα ενισχύσει τον συμβουλευτικό τομέα για όλα τα παιδιά και τους γονείς που χρειάζονται ανάλογη καθοδήγηση; Τα πανεπιστήμια θα έχουν λόγο στην επιλογή των φοιτητών τους; Θα αποτολμηθούν η μείωση και η συνένωση τμημάτων ώστε να εξοικονομηθούν δυνάμεις και πόροι ενίσχυσης της έρευνας και του προσωπικού των ΑΕΙ; Θα εξορθολογιστεί η λειτουργία των ΑΕΙ με μεγαλύτερη αυτονόμηση, με ουσιαστικές διαδικασίες εκλογής των μελών του διδακτικού προσωπικού, με ανοίγματα στην έρευνα και στην αυτοχρηματοδότηση, αλλά όχι με δίδακτρα για τα δημόσια πανεπιστήμια;
Θα μπορούσα να απαριθμήσω κι άλλα πολλά, αλλά τα περισσότερα τα έχουμε ήδη διατυπώσει στον Εθνικό Διάλογο για την Παιδεία του 2009, έναν πραγματικό, ουσιαστικό, διεξοδικό και τολμηρό διάλογο, που αν αξιοποιηθούν δημιουργικά τα γενικά πορίσματά του μπορεί να αποτελέσουν στέρεη βάση για μια συμφωνία των πολιτικών κομμάτων ως προς τους βασικούς άξονες μιας εθνικής στρατηγικής για την παιδεία, όποιο κόμμα ή κόμματα θα βρίσκονται στην κυβέρνηση.