Με ελικόπτερο στην Πάτμο

Οταν πρωτοσυνάντησα τον Ουμπέρτο Εκο πριν από 21 χρόνια ήταν ήδη διάσημος. Τα βιβλία του είχαν γίνει μπεστ σέλερ σε όλο τον πλανήτη. Κάποιοι τον χαρακτήριζαν ως τον Παβαρότι του ακαδημαϊκού κόσμου. Αναμφίβολα πρόκειται για μοναδικό φαινόμενο ατόμου που κατάφερε μέσα στη συσκευασία του ενός να εσωκλείει ένα σύμπαν ιδιαίτερα μοναδικό, αποτελούμενο από ένα πλήθος φιλοσόφων διαφορετικών ειδικοτήτων. Δεν θα μιλήσω για τον φιλόσοφο, σημειολόγο, δοκιμιογράφο, πανεπιστημιακό, μυθιστοριογράφο και εραστή της τέχνης και για όλα αυτά που τον έκαναν δικαίως διάσημο, αλλά θα αναφερθώ σε μερικά απλά καθημερινά περιστατικά που είχα τη χαρά και την τιμή να ζήσω ή και να μοιραστώ μαζί του στην τριήμερη παραμονή του στην Ελλάδα. Και όλα αυτά χάρη στο Ιδρυμα Ιωάννη Λάτση.

Θα αναφερθώ στα περιστατικά όπως τα συγκράτησα στη μνήμη μου. Εφτασε στην Αθήνα καλεσμένος από το Πανεπιστήμιο Αθηνών, όπου αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας της Φιλοσοφικής Σχολής στις 13 Μαρτίου 1995 με εισήγηση του καθηγητή Φιλοσοφίας Θεοδόση Πελεγρίνη.

Στον βράχο της Ακρόπολης και στο Μουσείο είχε γίνει η πρώτη μας γνωριμία. Ηταν ολιγομίλητος και προσπαθούσε να απορροφήσει ακόμη και την παραμικρή εικόνα και λεπτομέρεια. Την Ακρόπολη την είχε επισκεφθεί 30 χρόνια πριν, αλλά τώρα την έβλεπε με διαφορετική ματιά. Οταν εκφράστηκε, μίλησε θετικά και οι γνώσεις του πάνω στην ελληνική ιστορία και μυθολογία ήταν πλουσιότατες. Δεν διάβασα πάντως στη συμπεριφορά του μια ενθουσιώδη αντίδραση, όπως θα ανέμενα. Αργότερα στις συζητήσεις μας κατηφορίζοντας στα πλακόστρωτα του Πικιώνη κατάλαβα πως η εποχή του Μεσαίωνα ήταν αυτή που στην πραγματικότητα τον ενθουσίαζε.

Αργά το απόγευμα είχα την τύχη να ταξιδέψω μαζί του με ελικόπτερο για την Πάτμο με συνεπιβάτες τη γυναίκα του Ρενάτε, τον καθηγητή Θεοδόση Πελεγρίνη, τον εκπρόσωπο της οργανωτικής επιτροπής του Πανεπιστημίου Αθηνών Παναγιώτη Πανταζάκο και τον δημοσιογράφο της «Ελευθεροτυπίας» Θανάση Γιαλκέτση. Το κρύο λόγω ελλείψεως θέρμανσης στο ξενοδοχείο όπου καταλύσαμε δεν έκανε τον Εκο να χάσει το χιούμορ του και κατά τη διάρκεια του φαγητού μας διηγήθηκε αμέτρητες ιστορίες και πολλά ανέκδοτα. Μέγας μίμος. Μιλούσε ακατάπαυστα. Μιλούσε για τον Ομηρο, τον Αριστοτέλη, για την πολιτική στην Ιταλία και την πνευματική ζωή στην Ευρώπη. Ακόμη και στη μικρή βόλτα στα στενάκια του λιμανιού όπου τα περισσότερα μαγαζάκια ήταν κλειστά, δεν σταματούσε να διηγείται και να σχολιάζει οτιδήποτε βρισκόταν μπροστά του λες και επρόκειτο για κάτι θαυμαστό και ιδιαίτερο. Μιλούσε απλά, καθημερινά και έβγαζε μια τρυφερότητα, με εκρηκτικά γέλια, όταν αναφερόταν σε κάτι αστείο ή όταν σάρκαζε διακριτικά. Το χαμόγελο και το γέλιο του φανέρωναν ένα άτομο που μόλις άφηνε τον Μεσαίωνα και έμπαινε στην εποχή της Αναγέννησης. Εδινε την εντύπωση πως η αύρα του έβγαζε έναν αναγεννησιακό αέρα, που γινόταν πλέον ορατός.

Την επομένη το πρωί σε μια λιτή τελετή στην Ιερά Μονή της Πάτμου ο ηγούμενος Μητροπολίτης Ισίδωρος του επέδωσε τον μεγαλόσταυρο της Δωδεκανήσου. Το ενδιαφέρον του για τη βιβλιοθήκη της Μονής ήταν ιδιαίτερο όπως και για το μουσείο με τις εκπληκτικές εικόνες. Εκπληκτικές και οι γνώσεις του για το Βυζάντιο. Διαπίστωσα πως κάπου πάντρευε στη σκέψη του αυτό που ζούσε με αυτά που είχε περιγράψει στο «Ονομα του ρόδου». Πόσο θα ήθελα να διάβαζα αυτές τις γρήγορες εικόνες που περνούσαν κινηματογραφικά από το μυαλό του!

Κατηφορίζοντας προς το Σπήλαιο της Αποκαλύψεως και βλέποντας τον ηγούμενο Ισίδωρο να πλησιάζει ενώ δίπλα του περνούσε ένας βοσκός με το μικρό του κοπάδι από κατσίκια, ο Εκο αναφώνησε: «Ο Ισίδωρος και το ποίμνιό του». Ο ουρανός άρχισε και αυτός να αποκαλύπτεται. Αρχισε μια δυνατή μπόρα σαν να επρόκειτο για κατακλυσμό. Τα σκαλιά προς το Σπήλαιο καθώς τα κατεβαίναμε έδιναν την εντύπωση μικρού καταρράκτη. Μέσα στο Σπήλαιο μια ομάδα παιδιών από την Πατμιάδα Σχολή έψελναν ύμνους που ξεπερνούσαν τα επίγεια σύνορα.

Αρχισαν βροντές και αστραπές τόσο έντονες που φωτίστηκε ολόκληρο το Σπήλαιο. Μου φάνηκε πως φωτίστηκε και ο ίδιος ο Εκο. Γύρισα και με δυνατή φωνή, λόγω της θεομηνίας, του είπα: «Το σπήλαιο σου αποκαλύπτεται». Το χαμόγελό του έβγαλε μια εσωτερικότητα που δεν μπορεί να περιγραφτεί.

Ο σεβασμός του προς το Σπήλαιο και την ατμόσφαιρα ήταν εμφανέστατος και η σιωπή του ήταν σαν ένα ολόκληρο νέο βιβλίο.

Επρεπε να επιστρέψουμε στην Αθήνα, αλλά ο καιρός μας καθυστερούσε. Οι πιλότοι του ελικοπτέρου ενημέρωσαν πως θα έχουμε δύσκολο ταξίδι, και έτσι ήταν πράγματι.

Κάποια στιγμή επικράτησε σιωπή και αμηχανία. Αρχισα αυθόρμητα να τραγουδώ Μίκη Θεοδωράκη, αλλά μόλις αντιλήφθηκα το περιεχόμενο των στίχων που μιλούσαν για θάνατο άλλαξα συνθέτη και άρχισα να τραγουδώ Μάνο Χατζιδάκι. Αυτό ήταν. Αρχισε να τραγουδά και ο Εκο ιταλιάνικα τραγούδια. Ξεπεράστηκε ο φόβος όλων των επιβατών. Φτάσαμε στην Αθήνα γεμάτοι εικόνες, εμπειρίες και απορίες. Τι καλύτερο!

Στο Κεφαλάρι της Κηφισιάς στο κτίριο Παλλάς Αθηνά, έδρα του Ιδρύματος Λάτση, το ίδιο βράδυ, με οικοδέσποινα τη Μαριάννα Λάτση, ο Εκο μίλησε με θέμα «Ο συγγραφέας και ο ερμηνευτής του». Παρουσιαστές ήταν ο Θεοδόσης Πελεγρίνης και ο τότε υφυπουργός Πολιτισμού Νίκος Σηφουνάκης, ο οποίος υπήρξε φοιτητής του καθηγητή Εκο στο Πανεπιστήμιο του Παλέρμο. Καταχειροκροτήθηκε από ένα κοινό 900 ατόμων.

Οσο έμεινε στην Αθήνα απήλαυσε ελληνική κουζίνα και κρασί σε ταβερνάκι στο Τουρκολίμανο και ελληνική μουσική στο Χάραμα με τη Δήμητρα Γαλάνη και τον Γεράσιμο Ανδρεάτο. Δεν ξεχώρισε από την παρέα που φρόντισε ο καθηγητής Πελεγρίνης. Εγινε και αυτός ένας Ελληνας σαν και εμάς.

Ακολούθησε αλληλογραφία με αυτό τον υπέροχο και μοναδικό άνθρωπο. Αυτόν τον αναγεννησιακό άνθρωπο. Τον αναγεννησιακό άνθρωπο που άφησε σπουδαία παγκόσμια παρακαταθήκη.

Ο Βαγγέλης Χρόνης είναι ποιητής