[Αγιογραφίες] Πόζα

Δεν χρειάζονται περιγραφές. Την εικόνα μπορεί κανείς να τη δει γυρνώντας στην πρώτη σελίδα. Ο πολύς Αϊ Ουέιουεϊ αναπαριστά τον πνιγμένο Αϊλάν.

Η πρόκληση είναι η πρώτη από τις τέχνες στην οποία διαπρέπει ο διάσημος Κινέζος. Αντικαθεστωτικός καλλιτέχνης στην Κίνα και καλλιτεχνικό καθεστώς στη Δύση, ο Αϊ αποτελεί υπόδειγμα για το πώς η τέχνη μπορεί να είναι πολιτική χωρίς να είναι στρατευμένη. Ακόμη και όταν χρειάστηκε να αφηγηθεί τη φυλάκισή του από το καθεστώς του Πεκίνου πριν από δύο χρόνια, δεν ενέδωσε στην ευκολία του διδακτισμού. Γύρισε ένα ροκ κλιπάκι που αποδομούσε σατιρικά τους διώκτες του, υπονομεύοντας ταυτόχρονα αυτοσαρκαστικά και την ίδια του την εικόνα.

Με αυτό το πνεύμα, του ακτιβιστή που είναι πολύ εικονοκλάστης για να υπακούσει στις νόρμες του ακτιβισμού, ο Αϊ βρέθηκε στη Λέσβο. Ως ακτιβιστής απέσυρε τα έργα του από τη Δανία, όταν ψηφίστηκε εκεί ο νόμος για την κατάσχεση των τιμαλφών από τους πρόσφυγες που ζητούν άσυλο. Και ως εικονοκλάστης πρόλαβε να φωτογραφιστεί την περασμένη εβδομάδα με την Πάρις Χίλτον στο παρισινό πολυκατάστημα που του παρήγγειλε μια εικαστική εγκατάσταση.

Κι όμως. Υπάρχει κάτι βάναυσα προκλητικότερο στη μίμηση του νεκρού Αϊλάν – κάτι πολύ πιο προσβλητικό και από την προσοδοφόρα συνάφεια του Αϊ με τη σόουμπιζ. Η εικόνα του πνιγμένου προσφυγόπουλου ήταν από τις ελάχιστες που ξέφυγαν από τον πολτό της ομογενοποιημένης μιντιακής κάλυψης. Ηταν από τις σπάνιες εκείνες εικόνες που είχαν τη δύναμη να καταργήσουν την απόσταση του γεγονότος από τον καταναλωτή της πληροφορίας. Να δείξουν το δράμα ζωντανό. Χωρίς φίλτρα.

Η μεσολάβηση του περφόρμερ δεν ευαισθητοποιεί. Αναισθητοποιεί την εικόνα. Ψευτίζει το δράμα.

Στη μεταποίηση της πραγματικότητας ο Αϊ δεν είναι μόνος. Ανήκει στο δεύτερο κύμα των διασημοτήτων που είδαν την Ελλάδα όχι τόσο ως πραγματική χώρα όπου ζουν και πεθαίνουν πραγματικοί άνθρωποι, αλλά ως χώρα – σύμβολο. Ως κοινωνικό και πολιτικό εργαστήριο.

Στο πρώτο κύμα η ελληνική κρίση ήταν η οθόνη όπου έσπευσαν να προβάλουν τα θεωρητικά τους μοντέλα όλοι – κήρυκες της ελεύθερης αγοράς, αστέρες της παλαιοημερολογίτικης Αριστεράς, αναλυταράδες των ξένων media. Το δεύτερο κύμα που εκδηλώνεται τώρα με το Προσφυγικό βρίσκει στην Ελλάδα ένα ζωντανό φόντο για εικαστικές δηλώσεις και ασκήσεις ανθρωπισμού. Ενα θεματικό πάρκο ανθρώπινης δυστυχίας.

Αυτό όμως κάνουν όλοι με το Προσφυγικό. Το χρησιμοποιούν σαν όχημα για να επαναλανσάρουν τις παλιές τους ατζέντες. Οι αριστεροί ευρωσκεπτικιστές για να ξαναψάλουν τη χρεοκοπία της Ευρώπης και οι ακροδεξιοί εθνικιστές για να αναζωογονήσουν τα κηρύγματά τους περί εθνικής περιχαράκωσης. Οι συντηρητικοί Βορειοευρωπαίοι για να αναζωπυρώσουν την προκατάληψή τους κατά της αδιόρθωτης Ελλάδας και η Ελλάδα για να αποκτήσει διαπραγματευτικό μπόι κατά της συντηρητικής Ευρώπης.

Η σκηνοθετημένη νεκροφάνεια του Αϊ είναι γι’ αυτό διαφωτιστική. Γιατί αποτελεί την πιο ωμή από τις χρήσεις του Προσφυγικού. Τη μετατροπή του θανάτου σε πόζα.