[Αγιογραφίες] Ντουντούνια

Η κουβέντα μπήκε πάλι απ’ την ανάποδη. Δικαιούται ή δεν δικαιούται το Εθνικό Θέατρο να κάνει θέατρο βασισμένο σε κείμενα ενός καταδικασμένου σε πεντάκις ισόβια για συμμετοχή σε πέντε ανθρωποκτονίες; Ή μήπως το Εθνικό ως δημόσιος φορέας θα όφειλε να υποβάλει τις παραστάσεις του σε έναν προληπτικό έλεγχο νομιμότητας και πολιτικής ορθότητας;

Ολες οι απαντήσεις θα ήταν λάθος. Γιατί είναι λάθος η ερώτηση.

Το Εθνικό υπερασπίστηκε την παράσταση για τον Σάββα Ξηρό σαν να ήταν θέατρο. Ομως δεν πρόκειται ακριβώς γι’ αυτό. Η ίδια η σκηνοθέτις λέει ότι δεν την ενδιαφέρει αν αυτό που δημιούργησε έχει «δραματουργικό ενδιαφέρον». Το πρώτο που θέλει, λέει, είναι να ευαισθητοποιήσει για το «κατά πόσο τηρούνται τα ανθρώπινα δικαιώματα στη χώρα μας» – τα οποία υποτίθεται ότι παραβιάστηκαν στην περίπτωση του Ξηρού. Δεν την ενδιαφέρει, δηλαδή, να κάνει θέατρο. Την ενδιαφέρει πρωτίστως να κάνει πολιτική δήλωση.

Το ακόμη πιο διαφωτιστικό είναι ότι αυτή η πολιτική δήλωση δεν ήταν καν δική της ιδέα. Ηταν – όπως πάλι λέει η ίδια – ιδέα που της πρότειναν οι δύο διευθυντές της Πειραματικής Σκηνής του Εθνικού. Επιβεβαιώνεται έτσι αυτό που ακόμη και ο πιο καλοπροαίρετος θεατρόφιλος υποψιαζόταν: ότι το «έργο» δεν είναι προϊόν αυθόρμητης έμπνευσης, όσο είναι απότοκο της πολιτικής συγκυρίας. Του πολιτικού κλίματος επανανάγνωσης της τρομοκρατίας που καλλιεργείται όχι μόνο με καλλιτεχνικά προσχήματα αλλά ακόμη και με νομοθετικά μέτρα.

Πριν ανακαλύψει το Εθνικό τα κείμενα του Ξηρού, είχε η κυβερνητική πλειοψηφία νομοθετήσει ad hoc για να καταστεί εφικτή η αποφυλάκισή του. Είχε ο υπουργός Δικαιοσύνης ενοχοποιήσει την ελληνική Πολιτεία επειδή «τον τύφλωσε». Θα χρειαζόταν πολλή φαντασία για να θεωρήσει κάποιος τυχαία την προπαγανδιστική εναρμόνιση της επίδικης παράστασης με αυτές τις κυβερνητικές πρωτοβουλίες.

Το ερώτημα είναι τι αποτέλεσμα μπορεί να έχει η επιχείρηση αναψηλάφησης ενός εγκληματικού φαινομένου που έμοιαζε να έχει αμετάκλητα κριθεί, δικαστικά και ιστορικά, στο πλαίσιο της ελληνικής δημοκρατίας. Μπορεί κάποιος, μόνο και μόνο επειδή ελέγχει το Εθνικό Θέατρο ή την εθνική ραδιοτηλεόραση, μόνο και μόνο επειδή χρησιμοποιεί καθεστωτικά μέσα του 20ού αιώνα, να παραγράψει την ώριμη ετυμηγορία μιας υποψιασμένης κοινωνίας;

Μπορεί σίγουρα να προκαλέσει (κι άλλη) ηθική βλάβη στους συγγενείς των θυμάτων. Μπορεί να τραυματίσει το δικαιικό κεκτημένο της χώρας. Μπορεί να κηλιδώσει τη διεθνή της εικόνα. Αλλά δεν θα μπορούσε να ηρωοποιήσει με το ζόρι εκείνους που διατυμπανίζουν οι ίδιοι την κοινοτοπία τους.

Δεν μπορεί να προσδώσει περιωπή αγωνιστή στον δραπέτη με το οξυζενέ μαλλί ή στον εκτελεστή που ομολογεί ότι χάιδευε φετιχιστικά τα «ντουντούνια» του (έτσι έλεγε τα όπλα του). Δεν μπορεί καν να ευεργετήσει νομοθετικά τον Ξηρό, που αποτάσσεται το βραχιολάκι γιατί το θεωρεί σημάδι της Αποκαλύψεως.

Οι απολογητές της τρομοκρατίας έχουν δύσκολο έργο. Οι ίδιοι οι προστατευόμενοί τους έχουν καταστήσει εαυτούς υποδειγματικές περιπτώσεις για το πόσο ρηχό μπορεί να είναι ακόμη και το πιο μυθοποιημένο έγκλημα. Για το πώς το αποτρόπαιο μπορεί να συγκατοικεί με το γελοίο.