[Διαστάσεις] Οι σύγχρονοι Βισίνσκι

Η χρονιά αυτή ανήκει χωρίς αμφιβολία στον Σαίξπηρ, αφού συμπληρώνονται 400 χρόνια από τον θάνατό του και θα γίνουν σημαντικές εκδηλώσεις σε όλον τον κόσμο. Φέτος όμως θα συζητηθεί (ξανά) και το όνομα του Τόμας Μορ, αφού ένα από τα διασημότερα βιβλία όλων των εποχών, η «Ουτοπία», εκδόθηκε πριν από 500 ακριβώς χρόνια, το 1516. Θα συζητηθεί αλλού για επετειακούς λόγους, θα συζητηθεί εδώ επειδή το 2016 είναι η πρώτη χρονιά μετά την επώδυνη κατάρρευση της Μεγάλης Συριζαϊκής Ουτοπίας. Αλλά και για έναν ακόμη λόγο.

Το θέμα του βιβλίου είναι γνωστό: σε ένα φανταστικό νησί του Ατλαντικού, οι κάτοικοι ζουν σε συνθήκες απόλυτης δικαιοσύνης, ισότητας και αρμονίας. Η ιδιοκτησία είναι συλλογική και όχι ιδιωτική, η θρησκευτική ελευθερία απόλυτη, όπως και η ισότητα των φύλων. Πιο ενδιαφέρουσα όμως από αυτό το ωραίο παραμυθάκι είναι η συζήτηση που έγινε πριν από μερικά χρόνια για τον ίδιο τον Μορ, με αφορμή την έκδοση του βιβλίου της Χίλαρι Μαντέλ «Γουλφ Χολ». Εκεί, η συγγραφέας καταρρίπτει την εικόνα του Μορ ως ενός αδιάφθορου καθολικού που τόλμησε να τα βάλει με τον βασιλιά και τον παρουσιάζει ως έναν αδίστακτο βασανιστή, έτοιμο να εγκρίνει την εκτέλεση όσων έχουν «λανθασμένες» θρησκευτικές πεποιθήσεις.

Η πιο γνωστή ουτοπία του 20ού αιώνα είναι χωρίς αμφιβολία ο σοβιετικός κομμουνισμός. Ομως οι άνθρωποι που υπόσχονταν μια κοινωνία σαν κι αυτή που περιέγραφε ο Μορ αποδείχθηκαν το ίδιο εγκληματικά δογματικοί μ’ εκείνον. Τα όνειρα για μια δίκαιη και αρμονική κοινωνία πνίγηκαν στο αίμα. Και όσοι είχαν «λανθασμένες» πολιτικές πεποιθήσεις εκτελούνταν ύστερα από στημένες δίκες, των οποίων προΐστατο κάποιος Αντρέι Βισίνσκι.

Τον εισαγγελέα εκείνο θυμήθηκε ο γενικός διευθυντής του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου Γρηγόρης Καραντινάκης σε ένα κείμενό του με το οποίο ζητά συγγνώμη από τον Γιώργο Λούκο για την περιπέτειά του και καταλήγει με τη δυσοίωνη βεβαιότητα: «Ο Βισίνσκι μάς περιμένει όλους κάπου στη γωνία». Κάνει όμως λάθος. Ο Βισίνσκι περιμένει μόνο τους έντιμους, τους εργατικούς και τους παθιασμένους. Οι άλλοι, οι τεμπέληδες και διεφθαρμένοι δεν έχουν να φοβούνται τίποτα. Θα συνεχίσουν να υπόσχονται ουτοπίες ανενόχλητοι.