Στενές επαφές τριγωνικού τύπου

Δύο τρίγωνα που θα μπορούσαν ενίοτε να πάρουν και τη μορφή ενός τετραγώνου είναι τα ενεργειακά σχήματα συνεργασίας στην περιοχή που η Αθήνα θεωρεί ότι εξυπηρετούν τα ελληνικά συμφέροντα. Το ένα έχει διαμορφωθεί ήδη με τη συνεργασία Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ, το δεύτερο τρίγωνο είναι της Ελλάδας με την Κύπρο και την Αίγυπτο. Θα μπορούσε, βέβαια, να είναι και τετράγωνο με τη συμμετοχή και του Ισραήλ.

Η ενεργειακή συνεργασία βρέθηκε στην κορυφή της ατζέντας των χθεσινών συνομιλιών του Αλέξη Τσίπρα με τον πρωθυπουργό και τον υπουργό Ενέργειας του Ισραήλ. Και όχι τυχαία, καθώς ναι μεν έχουν υπάρξει σοβαρές καθυστερήσεις από την ισραηλινή πλευρά λόγω νομικών περιπλοκών με θέματα ανταγωνισμού και του ρόλου των εταιρειών Delek και Noble. Ωστόσο, από τη μια το σενάριο επίλυσης του Κυπριακού και από την άλλη το νέο κοίτασμα Ζορ που βρέθηκε στην αιγυπτιακή ΑΟΖ μπορούν να αλλάξουν άρδην τα βασικά σενάρια για τον τρόπο μεταφοράς του ισραηλινού και του κυπριακού αερίου προς την Ευρώπη.

Η Ελλάδα «παίζει» ακόμα σε ένα από τα βασικά σενάρια. Αυτό δεν αφορά το πρότζεκτ του υποθαλάσσιου αγωγού που θα μετέφερε το ισραηλινό αέριο στην Κρήτη μέσω Κύπρου. Ο αγωγός θεωρείται και πρακτικά δύσκολος και οικονομικά μη βιώσιμος. Αν μάλιστα λυθεί το Κυπριακό, θα είναι και μη αναγκαίος αφού το αέριο θα μπορεί να περάσει μέσω Κύπρου και Τουρκίας για μεταφορά στην Ευρώπη. Οι Ισραηλινοί φαίνεται να θεωρούν αναξιόπιστη επιλογή την Τουρκία, ακόμη κι αν οι σχέσεις των δύο χωρών επανέλθουν σε καλό επίπεδο. Σε περίπτωση λύσης όμως του Κυπριακού, θα πιέσουν οι Αμερικανοί για μια τέτοια λύση. Και αυτό διότι, όπως έλεγε αρμόδια διπλωματική πηγή, «οι Αμερικανοί δεν θέλουν την Τουρκία στο περιθώριο, καθώς θα είναι μια ευερέθιστη Τουρκία».

Για την ώρα οι Ισραηλινοί φαίνεται να προκρίνουν τη λύση ενός αγωγού που θα συνδέει το ισραηλινό κοίτασμα Λεβιάθαν με την Κύπρο, όπου και θα γίνεται υγροποίησή του. Στη συνέχεια θα μπορούσε να μεταφέρεται με πλοία στην Ελλάδα με στόχο να τροφοδοτεί στο μέλλον τους αγωγούς ΤΑΡ και IGB. Η Ελλάδα είναι ακόμα σημαντικός παίκτης εφόσον αναλάβει τον ρόλο του σημείου εισόδου του αερίου προς την Ευρώπη. Ωστόσο, δεν ευνοούν όλα τα σενάρια τα ελληνικά συμφέροντα. Το αιγυπτιακό κοίτασμα Ζορ δημιουργεί και άλλες εναλλακτικές, όπως η κατασκευή αγωγών από τα ισραηλινά και κυπριακά κοιτάσματα προς την Αίγυπτο, όπου το αέριο θα υγροποιείται (υπάρχουν ήδη οι υποδομές) και κατόπιν θα μεταφέρεται με πλοία στην Ευρώπη ή στην Ανατολική Ασία. Ή ακόμη και τη συνεκμετάλλευση του αιγυπτιακού αερίου με την Κύπρο, καθώς το κοίτασμα βρίσκεται πιο κοντά στην κυπριακή παρά στην αιγυπτιακή ΑΟΖ.

Σε κάθε περίπτωση, περισσότερα αναμένεται να ξεκαθαριστούν κατά την τριμερή συνάντηση κορυφής Ελλάδας – Κύπρου – Αιγύπτου στις 9 Δεκεμβρίου, όταν ο αιγύπτιος πρόεδρος Ελ Σίσι και ο Νίκος Αναστασιάδης θα επισκεφθούν την Αθήνα. Πάντως, τα οφέλη από αυτή τη συνεργασία δεν είναι ακόμα σαφή για την Αθήνα, καθώς το Κάιρο εκπέμπει αμφίσημα μηνύματα για το μεγάλο ζήτημα της οριοθέτησης ΑΟΖ με την Ελλάδα που θα μπορούσε να ξεκλειδώσει εξελίξεις.

Μεγαλύτερη σημασία θα έχει η τριμερής Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ, η οποία θα πραγματοποιηθεί στη Λευκωσία αρχές του επόμενου έτους. Χθες, εξάλλου, ο Αλέξης Τσίπρας προανήγγειλε ότι η δεύτερη συνεδρίαση του Ανώτερου Συμβουλίου Συνεργασίας Ελλάδας – Ισραήλ θα συγκληθεί τον Ιανουάριο στην Ιερουσαλήμ. Την ίδια ώρα, σκέψη των Ισραηλινών αλλά και των Κυπρίων είναι η μελλοντική δημιουργία κοινής αγοράς της Νοτιοανατολικής Μεσογείου, η οποία θα μπορούσε να συμπεριλάβει, εκτός από την Ελλάδα, την Κύπρο και την Αίγυπτο, την Τουρκία, την Ιορδανία, ακόμα και την Παλαιστίνη και τη Συρία.

  

ΣΤΑΥΡΟΔΡΟΜΙ. Οσο για την Αθήνα, πέντε χρόνια μετά την πρώτη προσέγγιση με το Ισραήλ, βρίσκεται σε σταυροδρόμι. Πρέπει να ξέρει τι θέλει και να το κυνηγήσει. Ο έλληνας Πρωθυπουργός φέρεται να έχει ζητήσει να διερευνηθεί η συνεργασία σε τομείς όπως οι νεοφυείς επιχειρήσεις (start-ups), ενώ συνεργασία θα μπορούσε να υπάρξει και σε συμπαραγωγές στον αμυντικό τομέα (π.χ. UAVs), ώστε να βοηθηθεί και η ΕΑΒ. Και αυτό διότι δεν υπήρξε πρόοδος στις συμφωνίες που υπεγράφησαν κατά την επίσκεψη Σαμαρά – Βενιζέλου το 2013 για τη συνεδρίαση του πρώτου Συμβουλίου Συνεργασίας.

Δίψα για επενδύσεις αλλά και γραφειοκρατία
Η ελληνική πλευρά διψά για επενδύσεις και εμβάθυνση της συνεργασίας με το Ισραήλ στον οικονομικό τομέα, στην έρευνα και την καινοτομία και στους υδάτινους πόρους. Θα πρέπει όμως να κινήσει τη γραφειοκρατία, η οποία ήδη ευθύνεται για τις καθυστερήσεις στην κατασκευή υποδομών αφαλάτωσης στα ελληνικά νησιά, γνώση στην οποία οι Ισραηλινοί θεωρούνται κορυφαίοι. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου υποσχέθηκε (έχει και το χαρτοφυλάκιο του υπουργού Οικονομικών), πάντως, ότι θα ενθαρρύνει ισραηλινούς επενδυτές να έρθουν στην Ελλάδα, ενώ εμφανίστηκε αισιόδοξος ότι μετά την υλοποίηση των «δύσκολων μεταρρυθμίσεων» η ελληνική οικονομία θα ανακάμψει.