Κομμάτια και θρύψαλα

Το είπαν «αποτέλεσμα – καρμπόν» επειδή διατηρεί τα ίδια κόμματα στην κυβέρνηση. Κι όμως, πίσω από τη φαινομενική ομοιότητα, το εκλογικό αποτέλεσμα της περασμένης Κυριακής άλλαξε τον πολιτικό χάρτη. Εσκισε το Αντιμνημόνιο. Καθιέρωσε έναν νέο άξονα πόλωσης. Και επικύρωσε τη ραγδαία αλλαγή του νικητή: ο ΣΥΡΙΖΑ που κέρδισε τον Ιανουάριο δεν είναι το ίδιο κόμμα με τον ΣΥΡΙΖΑ που κέρδισε τον Σεπτέμβριο.

Η χειραφέτησή του από το πιο ριζοσπαστικό του κομμάτι αλλάζει αντικειμενικά την ιδεολογική φυσιογνωμία του. Η εκλογική έκλειψη της Λαϊκής Ενότητας φαίνεται να επιβεβαιώνει την άποψη ότι – αντίθετα προς την ορθόδοξη μαρξιστική ανάλυση – η άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ δεν οφειλόταν σε αριστερή στροφή του εκλογικού σώματος. Δεν είχε ιδεολογικά ελατήρια. Η εκτίμηση που εκφράζει εκλογικός αναλυτής είναι ότι η τύχη της ΛΑΕ θα ενισχύσει εξ αντανακλάσεως τη συνοχή του ΣΥΡΙΖΑ. Θα λειτουργήσει «παιδαγωγικά», αποθαρρύνοντας τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα τους αριστερούς αμφισβητίες που έχουν απομείνει στο κόμμα.

Με αυτό το δεδομένο, κάποιοι προδικάζουν τον αναπροσανατολισμό του Τσίπρα προς το Κέντρο. Η εφαρμογή του Μνημονίου λέγεται ότι θα τον οδηγήσει αναγκαστικά προς τα εκεί. Τα πρώτα σημάδια φάνηκαν άλλωστε στις μετεκλογικές επαφές του Τσίπρα στην Ευρώπη, όπου επιχειρεί να προσεταιρισθεί τις δυνάμεις της ευρωπαϊκής Σοσιαλδημοκρατίας.

Βέβαια, υπάρχει το δεξιό αντίβαρο της συνεργασίας με τους ΑΝΕΛ. Σύμφωνα με μια άποψη, ο ΣΥΡΙΖΑ στο εσωτερικό πολιτεύεται ως το πρώιμο, λαϊκιστικό ΠΑΣΟΚ της δεκαετίας του ’80, την ίδια ώρα που στο εξωτερικό επιχειρεί να εμφανιστεί ως το εκσυγχρονιστικό, ευρωπαϊκό ΠΑΣΟΚ της δεκαετίας του ’90.

Κηφισιά – Πειραιάς

Οι αναλογίες με το ’80 δεν σταματούν εδώ. Η ανάλυση ψήφου της περασμένης Κυριακής δείχνει ότι τη διαίρεση Μνημόνιο – Αντιμνημόνιο έχει διαδεχθεί πλέον μια κλασική ταξική διαίρεση. Το φαινόμενο είχε παρατηρηθεί για πρώτη φορά τόσο καθαρά και στο δημοψήφισμα και τείνει να παγιωθεί. Οπως δείχνουν τα στοιχεία που αναλύει στις επόμενες σελίδες ο Ηλίας Νικολακόπουλος (σελ. 22-23), ο ΣΥΡΙΖΑ ψηφίστηκε μαζικά στις δυτικές συνοικίες της Αθήνας και της Β’ Περαιά, ενώ απολύτως αντίστροφη ήταν η ψήφος στα βόρεια προάστια, όπου επικράτησε κατά κράτος η ΝΔ.

Η έντονη ταξικότητα της ψήφου θυμίζει σε κάποιους την εποχή του ’80 και τη διαιρετική τομή μεταξύ προνομιούχων – μη προνομιούχων, με τον ΣΥΡΙΖΑ να εκπροσωπεί σήμερα τους δεύτερους.

Ο ΣΥΡΙΖΑ εμφανίζεται έτσι να έχει ρίξει ρίζες στα λαϊκά στρώματα των αστικών κέντρων και στην ύπαιθρο. Η πραγματικότητα αυτή ορίζει, σύμφωνα με μια άποψη, και το πρόβλημα της Νέας Δημοκρατίας.

Η ΝΔ φαίνεται να έχει ξεμείνει από ρεζέρβες στα δεξιά της. Δεν μπορεί να προσδοκά σε εισροές από τους ΑΝΕΛ, που κινούνται ήδη στο εκλογικό όριο. Ούτε φαίνεται εφικτό να διεισδύσει στο ακροατήριο της Χρυσής Αυγής που, σύμφωνα με τους δημοσκόπους, έχει αποκτήσει χαρακτηριστικά μπετόν, θυμίζοντας την προσήλωση των ψηφοφόρων του ΚΚΕ.

Κινδυνεύει η συντηρητική παράταξη να μπει σε μια περίοδο πέτρινων χρόνων, όπως τη δεκαετία του ’80;

«Δεν είναι εύκολη η εξίσωση» λέει έμπειρος πολιτικός αναλυτής. «Από τη μια, πρέπει να διεμβολήσει τη μεγάλη δεξαμενή: τη λαϊκή βάση του ΣΥΡΙΖΑ. Αυτό θα επιτυγχανόταν με μια επιστροφή στη λαϊκή Δεξιά. Και από την άλλη, πρέπει να μη χάσει τις προσβάσεις της στο εκσυγχρονιστικό – μεταρρυθμιστικό κομμάτι του εκλογικού σώματος, που την προτίμησε εις βάρος του Ποταμιού και του ΠΑΣΟΚ».

Αυτό το δίλημμα καθορίζει ουσιαστικά και την κούρσα της διαδοχής στη ΝΔ, αφού το πρόσωπο του επόμενου αρχηγού πρέπει να συμβολίζει τον έναν ή τον άλλο προσανατολισμό.

Σε συμπληγάδες

Ο χώρος πάντως που δέχεται αμφίπλευρη πίεση, και από τον ΣΥΡΙΖΑ και από τη ΝΔ, είναι η Κεντροαριστερά, γεγονός που αποτυπώθηκε και στο εκλογικό αποτέλεσμα. Η ενίσχυση του ΠΑΣΟΚ – ήταν το μόνο κοινοβουλευτικό κόμμα που συγκέντρωσε περισσότερες ψήφους σε σύγκριση με τον Ιανουάριο – έχει «καμουφλάρει» κατά κάποιο τρόπο αυτή την πίεση. Αν κοιτάξει κανείς καλύτερα τα νούμερα, η επίδοση της Συμπαράταξης έχει και μια αρνητική όψη: δεν κατάφερε να ισοφαρίσει τις ψήφους που είχαν πάρει μαζί ΠΑΣΟΚ, ΔΗΜΑΡ και ΚΙΔΗΣΟ – συγκέντρωσε 341.390 έναντι 470.000 που είχαν και τα τρία κόμματα μαζί τον Ιανουάριο.

Η Συμπαράταξη ανέκτησε βέβαια τον ρόλο του βασικού πόλου συσπείρωσης της Κεντροαριστεράς. Αλλά η απήχησή της, σε συνδυασμό με τη μεγάλη υποχώρηση του Ποταμιού, επιβεβαιώνει ότι ο χώρος βρίσκεται σε συμπληγάδες: πιέζεται από έναν ΣΥΡΙΖΑ που κινείται ολοένα και περισσότερο σε πιο κεντρώα τροχιά. Πιέζεται και από τη ΝΔ, που εξακολουθεί να απορροφά την αντι-ΣΥΡΙΖΑ ψήφο ακόμη και των κεντροαριστερών ψηφοφόρων.

Το μαύρο δάσος

Η διατήρηση αυτών των συσχετισμών θα εξαρτηθεί από τις αντοχές του ΣΥΡΙΖΑ, που πλέον θα δοκιμαστεί σε διαχειριστικό επίπεδο. Σύμφωνα με μια άποψη, οι αντοχές αυτές αποδείχθηκαν πολύ υψηλές, αφού ο Τσίπρας όχι μόνο δεν υπέστη σημαντική φθορά από την υιοθέτηση του Μνημονίου, αλλά κατάφερε να ρυμουλκήσει σε επίπεδα εκλογικής επιβίωσης και τους ΑΝΕΛ. Η αντοχή αυτή αποδίδεται και στο μικρό διάστημα που είχε μεσολαβήσει από την προηγούμενη αναμέτρηση. Οπως επισημαίνεται, και το ΠΑΣΟΚ είχε κερδίσει τις αυτοδιοικητικές εκλογές τον Νοέμβριο του 2010, έξι μήνες μετά την υπογραφή του πρώτου Μνημονίου.

Προς στιγμήν ο Τσίπρας παίζει χωρίς αντίπαλο. Ο μόνος αστάθμητος αντίπαλος – η τιμωρητική ψήφος – κρύφτηκε στο μαύρο δάσος της αποχής.