Το σύνδρομο του μαύρου κύκνου

Πόσο μικρή είναι η απόσταση ανάμεσα στην κορυφή και στην πτώση. Λιγότερο από έξι μήνες αφότου σκαρφάλωσε στην κορυφή της παγκόσμιας παραγωγής αυτοκινήτων, η VW αντιμετωπίζει το μεγαλύτερο σκάνδαλο της ιστορίας της. Αλλά αυτή η περιπέτεια έχει ένα άρωμα déjà-vu. Το 2007 και το 2008, στο κατώφλι της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης, η Toyota απέσπασε τον τίτλο του μεγαλύτερου κατασκευαστή παγκοσμίως. Τον Αύγουστο του 2009 αναγκάστηκε να προχωρήσει στη μεγαλύτερη ανάκληση αυτοκινήτων της ιστορίας της στην Κίνα. Αλλά το πραγματικό χτύπημα ήρθε έξι μήνες αργότερα, όταν αποκαλύφθηκαν προβλήματα με το πεντάλ του γκαζιού σε πολλά μοντέλα της. Συνολικά, ο ιαπωνικός όμιλος ανακάλεσε σχεδόν εννέα εκατομμύρια αυτοκίνητα, γεγονός που της κόστισε περισσότερα από 1,4 δισ. ευρώ. Οπως η VW σήμερα, έτσι και η Toyota, που είχε στηρίξει όλη την εμπορική και επικοινωνιακή της στρατηγική στην ποιότητα των προϊόντων της, σκόνταψε σε ένα πρόβλημα αξιοπιστίας.

Είναι αυτό που ο δοκιμιογράφος Νίκολας Ταλέμπ αποκαλεί «μαύρο κύκνο»: ένα γεγονός ελάχιστα πιθανό να συμβεί αλλά με σοβαρότατες επιπτώσεις. Η υπόθεση Κερβιέλ για τη Société Générale, η μόλυνση της BP στον Κόλπο του Μεξικού, τα πρόστιμα της BNP Paribas στις ΗΠΑ. Οι συνέπειές τους είναι αντίστοιχες με το μέγεθος των επιχειρήσεων. Οι ζημιές ανέρχονται σε δισεκατομμύρια ευρώ.

Τρεις παράγοντες επεξηγούν τον πολλαπλασιασμό αυτών των συμβάντων. Καταρχάς, ο γιγαντισμός αυτών των επιχειρήσεων. Η Volkswagen απασχολεί 600.000 ανθρώπους, η Toyota 400.000. Δύσκολο να ελέγξεις έναν τόσο μεγάλο αριθμό, αφήνοντάς τους την απαραίτητη αυτονομία. Δεύτερος παράγοντας, η παγκοσμιοποίηση που κατακερματίζει την επιχείρηση στον χώρο και στην περίμετρό της. Ενας κατασκευαστής αυτοκινήτων δουλεύει με προμηθευτές κάθε μεγέθους σε όλο τον κόσμο. Εξού και η δυσκολία της απόδοσης ευθυνών. Ο τελευταίος παράγοντας αφορά την αυξημένη αυστηρότητα των κρατών, και κυρίως των ΗΠΑ. Από την κρίση του 2008 και εξής τα πρόστιμα πέφτουν βροχή στις τράπεζες, αλλά και στις βιομηχανίες. Κράτη και ρυθμιστικές Αρχές που κλήθηκαν να βοηθήσουν στην κρίση ανακτούν τον έλεγχο και, στην περίπτωση των ΗΠΑ, θέλουν να το δείξουν σε όλον τον κόσμο.

Η κούρσα του γιγαντισμού δεν θα σταματήσει, το μέγεθος παραμένει μια φοβερή ασπίδα προστασίας. Η VW μπορεί να αντέξει τα πρόστιμα, ακόμα και αν ξεπεράσουν κάθε ρεκόρ. Εχει ωστόσο προειδοποιηθεί: δεν επιχειρούμε να ξεγελάσουμε τα κράτη και τους κανόνες τους.