Η νύχτα που η Ευρώπη απέφυγε το Grexit

Ηταν γύρω στις 7 το πρωί, τη Δευτέρα 13 Ιουλίου, όταν η ευρωζώνη πέρασε ξυστά από το Grexit: αναμφίβολα, το πιο σοβαρό πολιτικό δυστύχημα της ιστορίας της. Επειτα από 15 ώρες διαπραγματεύσεων, ο έλληνας Πρωθυπουργός είναι εξαντλημένος. Το ίδιο ισχύει και για τη γερμανίδα καγκελάριο. Και οι δύο είναι έτοιμοι να διακόψουν τις συνομιλίες.  Ο Αλέξης Τσίπρας ήδη έχει χάσει. Εχει υποχωρήσει σχεδόν σε όλα. Αλλά αγωνίζεται ακόμη και επιμένει ώστε 15 δισ. ευρώ που θα προκύψουν από ιδιωτικοποιήσεις να αφιερωθούν σε επενδύσεις στη χώρα του. Η καγκελάριος επιμένει στα 10 δισ. Ο συμβιβασμός δεν βρίσκεται μακριά, στα 12,5 δισ. Αλλά μοιάζει ανέφικτος. Ο Ντόναλντ Τουσκ, ο πολωνός πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και ο Φρανσουά Ολάντ, ο γάλλος πρόεδρος, τους κρατούν στο τραπέζι. «Αν δεν ολοκληρώσετε αυτή τη διαπραγμάτευση είμαι έτοιμος να πω δημοσίως πως η Ευρώπη βρίσκεται στο χείλος της καταστροφής για 2,5 δισ. ευρώ» απειλεί ο Τουσκ. Θα χρειαστούν ακόμη δύο ατελείωτες ώρες συζήτησης ώστε να ανακοινωθεί, στις 9 π.μ., μια συμφωνία: μέσα στο πακέτο, περίπου 80 δισ. ευρώ βοήθειας για την Αθήνα, πέραν των 240 δισ. που ήδη έχει δανειστεί από το 2010. Ως αντάλλαγμα όμως, μια εντυπωσιακή, αν όχι ανέφικτη, λίστα μεταρρυθμίσεων για μια χώρα ρημαγμένη από πέντε χρόνια λιτότητας. Η «Mοντ» αναπαράστησε την ιστορία αυτής της νύχτας της γεμάτης κινδύνους, στο τέλος της οποίας οι ευρωπαίοι ηγέτες κατάφεραν – προσωρινά – να ξορκίσουν τους δαίμονές τους.  

Απασφαλισμένη χειροβομβίδα

Τα νεύρα των συμμετεχόντων είναι τεταμένα ήδη από την έναρξη της Συνόδου της ευρωζώνης, γύρω στις 5 το απόγευμα. Το Eurogroup έχει μόλις ολοκληρωθεί και το κείμενο που έχουν διαβιβάσει οι υπουργοί Οικονομικών στους ηγέτες τους συνιστά μια απασφαλισμένη χειροβομβίδα. Περιλαμβάνει όλες τις απαιτήσεις του γερμανού υπουργού Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, ενός απενοχοποιημένου «φιλο-Grexit»: ζητεί τη δημιουργία ενός ταμείου ιδιωτικοποιήσεων 50 δισ. ευρώ. Και κυρίως, προτείνει να προβλεφθεί ένα time out, μια προσωρινή έξοδος από την ευρωζώνη, αν η Αθήνα δεν συμμορφωθεί στις αξιώσεις.

Λίγο πριν από τη Σύνοδο, μια πρώτη διμερής συνάντηση Ολάντ – Μέρκελ. Ο γάλλος πρόεδρος το έχει καταλάβει: το ζήτημα του ταμείου ιδιωτικοποιήσεων θα είναι το κεντρικό σημείο των διαπραγματεύσεων. Η καγκελάριος ξέρει πως θα πρέπει να εξασφαλίσει την έγκριση της Μπούντεσταγκ για ένα σχέδιο βοήθειας πολύ πιο σημαντικό από ό,τι είχε προβλεφθεί, πρέπει λοιπόν να επιστρέψει στο Βερολίνο με μια συμβολική νίκη. Σύντομη συζήτηση Ολάντ – Τσίπρα. Για τον έλληνα Πρωθυπουργό, «η γερμανική απαίτηση είναι απαράδεκτη». Ο γάλλος πρόεδρος επιχειρεί, ήδη, να καθησυχάσει τον νεαρό ηγέτη: «Θα το συζητήσουμε. Θα παρέμβω». Κατά την πρώτη αυτή ολομέλεια των 19 αρχηγών και κυβερνήσεων (θα υπάρξουν τρεις συνολικά στη διάρκεια αυτής της ατελείωτης νύχτας) το σενάριο ενός Grexit παραμερίζεται αρκετά γρήγορα. «Διότι υπήρχε ο Ολάντ στην αίθουσα και είχε δηλώσει ξεκάθαρα πως είναι απολύτως κατά» σύμφωνα με μια πηγή. Ο Αλέξης Τσίπρας έχει και αυτός τις κόκκινες γραμμές του: θέλει μια συμφωνία, να αποφύγει πάση θυσία ένα Grexit και μια κατάρρευση των ελληνικών τραπεζών. Η συζήτηση επικεντρώνεται λοιπόν στα όσα θα ζητηθούν από την Αθήνα σε αντάλλαγμα για τη βοήθεια. Κάθε ηγέτης της ευρωζώνης όμως έχει τη δική του εθνική πολιτική λογική, και αυτές βαρύνουν πολύ τη συζήτηση εξαρχής.

Η Γερμανία και οι φίλοι της

Στο στρατόπεδο των γερακιών, η Γερμανία, φυσικά, οι χώρες της Βαλτικής, η Σλοβενία, η Σλοβακία. Ο πιο εχθρικός όμως είναι ο ολλανδός πρωθυπουργός Μαρκ Ρούτε, που επιμένει να αμφισβητηθούν όλες οι δημοσιονομικές αποφάσεις τις οποίες έχει πάρει η ελληνική κυβέρνηση αυτούς τους τελευταίους μήνες. Εντονη ενόχληση του Ματέο Ρέντσι: «Τέλος πάντων δεν θα συζητήσουμε και το αν πρέπει να κλείσει ή όχι η δημόσια ελληνική τηλεόραση!»

Είναι 10 μ.μ. και το αδιέξοδο ήδη καραδοκεί. Η Σύνοδος διακόπτεται, οργανώνεται μια πρώτη τετραμερής συνάντηση Τσίπρα – Ολάντ – Μέρκελ – Τουσκ. Προσκαλείται και ο νέος υπουργός Οικονομικών της Ελλάδας Ευκλείδης Τσακαλώτος. Η Σύνοδος επαναλαμβάνεται, προσκρούει στο θέμα του Ταμείου και της συμμετοχής του ΔΝΤ, ακολουθεί δεύτερο «break» του τύπου «τέσσερις συν ο Ευκλείδης Τσακαλώτος». Στις 4 το πρωί, ο Ολάντ επιχειρεί να εξαλείψει το εμπόδιο ΔΝΤ.  «Είναι ήδη εκεί [παρόν στο δεύτερο σχέδιο βοήθειας], και δεν είναι το πλέον αρνητικό» επιχειρηματολογεί. Απάντηση του Αλέξη Τσίπρα: «Ομως παρουσίασα ένα πολιτικό πρόγραμμα βασισμένο στο γεγονός ότι το ΔΝΤ δεν θα έπρεπε πια να συμμετέχει!».  

«Θα με πουν προδότη»

Οι διαπραγματεύσεις μοιάζουν ατελείωτες, παρεμβάλλονται μεγάλα διαλείμματα κατά τα οποία οι ηγέτες συμβουλεύονται υπουργούς και συμβούλους ή ξεκλέβουν λίγο χρόνο για ανάπαυση. Κατά την τρίτη ολομέλεια, γύρω στις 5 το πρωί, «πίστεψα πως ήμασταν κοντά στον συμβιβασμό. Ο Τσίπρας είχε τηλεφωνήσει στον έλληνα Πρόεδρο, σε διάφορους αρχηγούς κομμάτων» διηγείται ο ίδιος συμμετέχων. «Εκανε όμως μια πολύ ξεκάθαρη δήλωση: έχω δύο προβλήματα. Δεν θέλω το ΔΝΤ. Και δεν δέχομαι την απώλεια της εθνικής κυριαρχίας για το ταμείο ιδιωτικοποιήσεων των 50 δισ.». «Αν το υπογράψω αυτό, δεν έχει νόημα να πάρω το αεροπλάνο να επιστρέψω στην Ελλάδα. Θα με πουν προδότη» φέρεται να πρόσθεσε.

Ενας πρώτος συμβιβασμός έχει βρεθεί: το Ταμείο δεν θα έχει έδρα το Λουξεμβούργο, όπως είχε απαιτηθεί αρχικά, αλλά την Αθήνα. Κατόπιν ένας δεύτερος: Ολάντ και Ρέντσι είναι έτοιμοι να στηρίξουν τα ελληνικό αίτημα να αφιερωθεί μέρος των δισεκατομμυρίων του Ταμείου στην ανάπτυξη. Αλλά η Μέρκελ αρνείται. Τρίτο «μπρέικ». Τότε είναι που επανέρχεται η απειλή του Grexit. Ενταση και εξάντληση επιδεινώνουν αυτό το συναίσθημα «της Μέρκελ και του Τσίπρα πως είναι και οι δύο χαμένοι». Τραγική ειρωνεία: αυτά τα 50 δισ. είναι εντελώς εικονικά. Ολοι γύρω από το τραπέζι γνωρίζουν πως θα έπρεπε να πουληθεί ο Παρθενώνας και η Ακρόπολη, συν μερικά νησιά, για να φθάσουμε σε ένα τέτοιο ποσό.

Χειροκροτήματα

Γύρω στις 8 το πρωί, Ολάντ και Μέρκελ αιφνιδιάζονται βλέποντας τον έλληνα Πρωθυπουργό να επιστρέφει μαζί με δύο συμβούλους ασιατικής καταγωγής – στην πραγματικότητα, δύο αμερικανούς εκπροσώπους της τράπεζας που συμβουλεύει την Ελλάδα. Και «με ένα κείμενο ιδιαίτερα περίπλοκο, αλλά πολύ ευφυές», σύμφωνα με έναν παρατηρητή: «Από τα 50 δισ., τα μισά θα χρησιμεύσουν για την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών, τα υπόλοιπα θα μοιραστούν μεταξύ ανάπτυξης και αποπληρωμής του χρέους». Καχύποπτη, η καγκελάριος θα εξετάσει την πρόταση μέχρι την παραμικρή λεπτομέρεια…

Ενα SMS του Μαρκ Ρούτε στο κινητό του Ντόναλντ Τουσκ θα σημάνει πως ναι, η συμφωνία γίνεται αποδεκτή από τους άλλους συμμετέχοντες. Η πιο μακριά νύχτα στην ιστορία της ευρωζώνης πλησιάζει στο τέλος της. Στις 8.45 π.μ., η Σύνοδος επαναλαμβάνεται, η συμφωνία επισημοποιείται. Εξαντλημένοι, οι ηγέτες ξεσπούν σε ζωηρά χειροκροτήματα. Ο Αλέξης Τσίπρας, πάντως, «δεν πήδηξε από χαρά», διηγείται ένας συμμετέχων. Προτού αναχωρήσει, ο Φρανσουά Ολάντ διασταυρώνεται μια τελευταία φορά με τον έλληνα Πρωθυπουργό, που γνωρίζει καλά τι τον περιμένει: «Θα είναι δύσκολα…».

«Σκληρός αλλά πραγματιστής»
«Είναι σκληρός διαπραγματευτής, ίσως περισσότερο από τον Βαρουφάκη, είναι όμως πραγματιστής, υπήρξε πολύ χρήσιμος» δήλωσε ένας εκ των συμμετεχόντων στη Σύνοδο αναφερόμενος στον υπουργό Οικονομικών Ευκλείδη Τσακαλώτο.

Ο Ρούτε ήταν ο αρχηγός των γερακιών
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ντόναλντ Τουσκ είχε αντιληφθεί από πολύ νωρίς, από το βράδυ της 12ης Ιουλίου, ότι ο ολλανδός φιλελεύθερος πρωθυπουργός Μαρκ Ρούτε ήταν ο ανεπίσημος ηγέτης του στρατοπέδου των γερακιών. «Πιο σκληρός από τη Μέρκελ αλλά, ευτυχώς, με λιγότερη δύναμη» σχολίασε ευρωπαίος διπλωμάτης.