Οι νικητές μιας μάχης που χάθηκε

Μεσήλικοι κουνούσαν ρυθμικά μπλε σημαιάκια με τα κίτρινα αστέρια της ΕΕ. Ζευγάρια τριαντάρηδων άκουγαν προσεκτικά τους άγνωστους ομιλητές. Καλοντυμένες κυρίες κυκλοφορούσαν με αυτοκόλλητα «Ναι στην Ελλάδα. Ναι στο ευρώ» στο στήθος. Μια προσεκτική ματιά επιβεβαίωνε την πρώτη παρατήρηση.

Η πλειονότητα του πλήθους που βρέθηκε στο Καλλιμάρμαρο, την προηγούμενη Παρασκευή, για να διαδηλώσει υπέρ του Ναι στο δημοψήφισμα μάλλον δεν είχε κατέβει ποτέ πριν σε διαδήλωση. Αποδείχθηκε τελικά ότι αποτελούν το 38,7% του εκλογικού σώματος. Μπορεί στην κάλπη του δημοψηφίσματος να ήταν μειοψηφία, αλλά είναι κάτι παραπάνω από καλή μαγιά γι’ αυτό που κάποιοι ήδη φαντάζονται ως ενιαίο ευρωπαϊκό πόλο. Η καμπάνια για το Ναι ήταν το πρώτο τεστ για τους πολιτικούς που φιλοδοξούν να εκφράσουν αυτό το ρεύμα.

Πολλοί διεκδίκησαν την «ηγεσία» – ή έστω μια θέση στη σκηνή – των δεδηλωμένων ευρωπαϊστών, όχι με τα ίδια αποτελέσματα. Η επόμενη ημέρα έδειξε ότι η συνηγορία ορισμένων εκπροσώπων της παλαιάς πολιτικής τάξης μάλλον έβλαψε παρά βοήθησε την υπεράσπιση της ευρωπαϊκής ιδέας.

Ο δήμαρχος Αθηναίων Γιώργος Καμίνης και ο επικεφαλής του Ποταμιού Σταύρος Θεοδωράκης τάχθηκαν ανοιχτά υπέρ του Ναι και το υπερασπίστηκαν από μπαλκόνι και τηλεπαράθυρα αντιστοίχως. Και φαίνεται να βγαίνουν, σύμφωνα με εκτιμήσεις από το στενό τους περιβάλλον, κερδισμένοι. Μεγάλο τους όπλο σε αυτή τη μάχη, όπως το θέτει στέλεχος του Ποταμιού, «το ότι δεν ανήκουν στο παραδοσιακό πολιτικό προσωπικό της Μεταπολίτευσης».

Σύμφωνα με την επικρατούσα στο Ποτάμι αντίληψη, η κύρια ευθύνη για τη συντριπτική ήττα του Ναι βαραίνει τον Αντώνη Σαμαρά. Εκτός, όμως, από αυτόν ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι στην εκλογική εκτίναξη του Οχι συνέβαλαν και οι πρώην πρωθυπουργοί που τοποθέτησαν εαυτούς δημοσίως στο στρατόπεδο του Ναι. Οπως φέρ’ ειπείν ο Κώστας Καραμανλής, που για πρώτη φορά μετά την αποχώρηση από το τιμόνι της συντηρητικής παράταξης παρενέβη στη δημόσια συζήτηση με γραπτή δήλωση και μαγνητοσκοπημένο μήνυμα, επιφέροντας μάλλον αντίθετα από τα προσδοκώμενα αποτελέσματα.

ΝΔ, Ποτάμι και ΠΑΣΟΚ, παρά τις μεταξύ τους διαφωνίες, αποφάσισαν να καθήσουν στο ίδιο τραπέζι, αυτό της επιτροπής υποστήριξης του Ναι. Η συμφωνία που είχαν κάνει ήταν ότι θα βοηθήσουν με όποιον τρόπο μπορούν – βλέπε τεχνογνωσία περί των οργανωτικών των συγκεντρώσεων – χωρίς όμως να φαίνονται ώστε να μη δοθεί η εντύπωση πως «καπελώνουν» την πρωτοβουλία. Εξού και είχαν συμφωνήσει στη συγκέντρωση, στο Καλλιμάρμαρο, να μην δώσουν το «παρών» οι τρεις αρχηγοί Αντώνης Σαμαράς, Φώφη Γεννηματά και Σταύρος Θεοδωράκης. Σύμφωνα με πληροφορίες οι του Ποταμιού ήταν αυτοί που επέμειναν ιδιαιτέρως σε αυτή τη δέσμευση. Παρότι μέχρι και την τελευταία στιγμή από τη Συγγρού πίεζαν για μια εμφάνιση Σαμαρά.

Κάπως έτσι, περίπου έξι με επτά ώρες πριν από την προγραμματισμένη έναρξη της συγκέντρωσης στο Καλλιμάρμαρο, ο δήμαρχος Αθηναίων δέχθηκε ένα τηλεφώνημα από τους διοργανωτές. Αν και είχε ήδη μιλήσει στη δεύτερη συγκέντρωση του «Μένουμε Ευρώπη» στο Σύνταγμα, μαζί με τον Γιάννη Μπουτάρη, του ζήτησαν να είναι ο κεντρικός ομιλητής – παρότι η Συγγρού είχε εκφράσει έντονες ενστάσεις για την παρουσία του στο προηγούμενο «Μένουμε Ευρώπη». Εθεσε μόνο έναν όρο, να μην υπάρχουν ομιλητές από την κεντρική πολιτική σκηνή. Οπως λέει άνθρωπος από το περιβάλλον του, «έγινε αμέσως δεκτός». Τα κόμματα, άλλωστε, είχαν τότε ήδη στα χέρια τους μετρήσεις που έδειχναν ότι το υπάρχον πολιτικό προσωπικό που προσπάθησε να συνδεθεί με την πρωτοβουλία έκανε κακό στην όλη υπόθεση.

  

Σε όλη την ιστορία του δημοψηφίσματος ο κατά τα άλλα φειδωλός στις δημόσιες εμφανίσεις του δήμαρχος της Αθήνας έδειξε ένα άλλο πρόσωπο. Εκτέθηκε στη μάχη του Ναι με τρόπο που δεν είχε επιχειρήσει στο παρελθόν. Οταν ο Καμίνης έφθασε στο Καλλιμάρμαρο, η υποδοχή που του επεφύλαξαν δαπίτες και οννεδίτες ήταν, σύμφωνα με αυτόπτη μάρτυρα, «έξω από κάθε προηγούμενο». Ο δήμαρχος μπορεί να έχει καλή εκλογική σχέση με το λεγόμενο αστικό κομμάτι της ΝΔ, αλλά στο υπόλοιπο κόμμα δεν είχε ποτέ απήχηση.

Εχει ο Καμίνης φιλοδοξίες πέρα από το δημαρχιακό μέγαρο; Η επίσημη απάντηση που δίνεται από την πλευρά του είναι ότι βρίσκεται μόλις στον πρώτο χρόνο της δεύτερης θητείας του. Παρ’ όλα αυτά συνεργάτες του εμφανίζουν ως αποτέλεσμα της δικής του επιρροής τα σχετικά καλά ποσοστά που συγκέντρωσε το Ναι στις γειτονιές της Α’ Αθήνας. Δεν είναι, λοιπόν, τυχαίο ότι είναι αρκετοί εκείνοι που διαβάζουν στις κινήσεις του Καμίνη τις μελλοντικές του φιλοδοξίες. Οπως π.χ. νεοδημοκράτες που έσπευσαν να τον πλαισιώσουν στις συγκεντρώσεις με τον Γιώργο Πατούλη, με το πρόσχημα ότι είναι πρόεδρος της ΚΕΔΕ. Επιπλέον, πριν αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο στις συγκεντρώσεις είχε ήδη ξεκινήσει καμπάνια με τον Γιάννη Μπουτάρη για την ακύρωση του δημοψηφίσματος, φθάνοντας μέχρι το προεδρικό μέγαρο.

  

Στους κερδισμένους μπορεί κανείς να συμπεριλάβει και τον επικεφαλής του Ποταμιού Σταύρο Θεοδωράκη. Σύμφωνα με την ποταμική ανάγνωση της προηγούμενης εβδομάδας, ο Πρωθυπουργός είχε αποφασίσει «να βγάλει τη χώρα από το ευρώ». Ετσι αυτοί αποφάσισαν να κάνουν καμπάνια υπέρ της παραμονής στην ευρωζώνη. Από τη Σεβαστουπόλεως είδαν ένα ρεύμα υπέρ της Ευρώπης και διέβλεψαν τη δυνατότητα να καθιερωθούν ως η κατεξοχήν πολιτική δύναμη που το εκφράζει. Τι κι αν ο αρχηγός γενικώς φλερτάρει με τον Αλέξη Τσίπρα;

Μετά το αποτέλεσμα της Κυριακής στο Ποτάμι επικράτησε προβληματισμός. Ακούστηκαν ακόμη και φωνές που υποστήριξαν ότι δεν πρέπει να αποκοπούν από το 61,3%. Αλλοι επέμειναν ότι πρέπει να μείνουν προσηλωμένοι στην υπάρχουσα γραμμή. Το Συμβούλιο Πολιτικών Αρχηγών τους έδωσε τη διέξοδο. Η γραμμή μετατράπηκε σε «έξοδος από την ΕΕ ισούται με προδοσία γι’ αυτό εμείς θα στηρίξουμε την κυβέρνηση για να πετύχει συμφωνία».

Ο Θεοδωράκης διεκδικεί να φαίνεται και να ακούγεται περισσότερο από τους υπόλοιπους αρχηγούς. Είτε μεταβαίνοντας προσωπικά στις Βρυξέλλες είτε προσερχόμενος στο Μαξίμου όταν οι άλλοι επιλέγουν απλά μια τηλεφωνική επικοινωνία με τον Πρωθυπουργό. Σε αντίθεση λοιπόν με πολιτικούς με περισσότερη από τον ίδιο εμπειρία, κατόρθωσε να βγει από όλη αυτήν την ιστορία ως δυνατότερος παίκτης. Τουλάχιστον αυτό εκτιμούν στελέχη από το κόμμα του, που φρονούν ότι καθιερώθηκε πλέον ως ο βασικός ευρωπαϊστής συνομιλητής της κυβέρνησης, ενώ δεν παραλείπουν να επισημάνουν τις σχέσεις που έχει αναπτύξει πια Το Ποτάμι με ευρωπαίους πολιτικούς.