[Ενστάσεις] Το άμεσο ψέμα

Είναι πολλοί όσοι πιστεύουν ότι το δημοψήφισμα που προκήρυξε η κυβέρνηση αποδεικνύει ότι «έτσι θα αποφασίσει ο λαός» – και ποιος φοβάται τις αποφάσεις του λαού – ποιος φοβάται την άμεση δημοκρατία;

Η φράση αυτή είναι ένα τεράστιο ψέμα. Παράδειγμα, η κρίση, που τροφοδότησε τη διαμαρτυρία των Αγανακτισμένων το 2011, απλώς έδωσε μεγάλη κοινοβουλευτική δύναμη στα άκρα. Παρομοίως, η προσφυγή της κυβέρνησης στο δημοψήφισμα αναζωπύρωσε μεν την πίστη στην άμεση δημοκρατία, αλλά ποιος θα μετρήσει τις οδυνηρές συνέπειες που δρομολογήθηκαν για τον τόπο;

Δεν είναι νέα διαπίστωση. Ακόμα και οι πρώτοι νομομαθείς του νεοελληνικού κράτους ήταν απέναντι. Ανάμεσά τους ο δικαστής Αναστάσιος Πολυζωίδης, γνωστός κυρίως για την άρνησή του να καταδικάσει σε θάνατο τον Κολοκοτρώνη, υποστήριξε ενθέρμως την αντιπροσωπευτική δημοκρατία, πολιτική πρόταση και της Γαλλικής και της Αμερικανικής Επανάστασης.

Κατά τον Πολυζωίδη, η αποστολή του αντιπροσώπου δεν είναι να ακολουθεί τυφλά τις επιθυμίες όσων τον εξέλεξαν, αλλά να διαβουλεύεται και να αποφασίζει αυτόνομα με γνώμονα το κοινό καλό, ακόμα κι αν χρειαστεί κάποιες στιγμές να διαφωνήσει με εκλέκτορές του. Ο δεσμός πολιτών και αντιπροσώπων, έλεγε, δεν είναι δεσμός ταύτισης, αλλά δεσμός εγγυήσεως.

Η έλλειψη διανοουμένων με καθοδηγητικό εκτόπισμα στη Βουλή (όπου υπήρξε ολική έκλειψη του Κ. Τσουκαλά), η σύγχυση που προέρχεται από την παιδεία, ο λαϊκισμός, η δημαγωγία και οι πελατειακές σχέσεις υπονόμευσαν, στην Ελλάδα, σε μεγάλο βαθμό, την αντιπροσωπευτική δημοκρατία. Αλλά η καταστροφή, η ανάδυση των άκρων μετά το 2011 και η προκήρυξη του δημοψηφίσματος, που έβαλε σε περιπέτεια τη θέση της χώρας στην Ευρώπη (και γι’ αυτό είναι υποχρέωσή μας να υπερψηφιστεί το Ναι) αποδεικνύει ότι η λεγόμενη άμεση δημοκρατία είναι στην καλύτερη περίπτωση μια αυταπάτη. Στη χειρότερη, ορίζει την παράδοση θεσμών και δημοκρατικών κανόνων στο θυμικό ανεξέλεγκτων όχλων. Ο λαός γίνεται έτσι το άλλοθι εκτροπών.